VII SA/Wa 23/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić G. [...] przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. G. [...] w dniu 16 listopada 2016 r. złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie nadesłało również w dniu 14 grudnia 2016 r. Wnioski te podlegają łącznemu rozpoznaniu. W treści wniosków wskazano, że w 2015 roku wydatki T. wyniosły 7.081,56 zł, natomiast wpływy – 1.465,20 zł. Strata finansowa od początku działalności według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosi 30.808,93 zł. T. oświadczyło, że stan konta wynosi 106,24 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Podkreślić też trzeba, że stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie swej działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone, np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej, stowarzyszenia "rejestrowe" (a takim jest skarżące T.) mogą ponadto prowadzić działalność gospodarczą. Z treści statutu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie G. [...] wynika, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu). W myśl § 8 statutu swoje cele T. realizuje poprzez: 1. prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody, 2. prowadzenia badań przyrodniczych, 3. popularyzację wiedzy dotyczącej przyrody, ekologii i środowiska, 4. organizację i uczestnictwo w spotkaniach, konferencjach, seminariach, kursach, szkoleniach, warsztatach, prelekcjach, wykładach, wystawach i wycieczkach przedstawiających aktualny stan oraz wiedzę dotyczącą środowiska naturalnego, 5. integrację środowisk ekologiczno-przyrodniczych, 6. wspieranie procesu edukacyjnego studentów z różnych środowisk w zakresie ekologii, ochrony środowiska i przyrody, 7. występowanie z wnioskami do organów państwowych i samorządowych, 8. występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych, 9. opiniowanie planów, projektów, decyzji i uchwał organów administracji państwowej i samorządowej, 10. przeprowadzanie i przedstawianie niezależnych opracowań, studiów, badań, analiz, ekspertyz, ocen, raportów i opinii wraz ze składaniem wniosków i postulatów w sprawach z zakresu działalności statutowej, 11. prowadzenie działalności wydawniczej, 12. współpracę z instytucjami naukowymi, stowarzyszeniami, fundacjami, przedsiębiorstwami, środkami masowego przekazu, administracją państwową i samorządową, 13. podejmowanie wszelkich innych dozwolonych prawem działań służących realizacji celów statutowych. W złożonym wniosku o ustanowienie adwokata G. [...] wskazało, że rok 2015 zakończył się stratą w wysokości 5.616,4 zł, natomiast strata finansowa od początku działalności według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosi 30.808,93 zł. T. oświadczyło, że stan konta wynosi 106,24 zł. Warto przy tym zwrócić uwagę, iż ze złożonego wcześniej w niniejszej sprawie wniosku strony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz z pisma z 5 kwietnia 2016 r. wynika, że jedynym źródłem dochodów T. są składki członkowskie, a roczny budżet oscyluje na poziomie ok. 1500 zł. Składki opłacane są w cyklu rocznym i wynoszą: 50 zł dla osoby pracującej, 25 zł dla studentów i uczniów, 12 zł dla emerytów, osób bezrobotnych, a także osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej, 80 zł - składka rodzinna. Z treści ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało także, że rok 2012 zakończył się stratą w wysokości 6.295,66 zł, rok 2013 – stratą w wysokości 5.894,67 zł, rok 2014 – w wysokości 6.838,48 zł. Należy wobec tego stwierdzić, że G. [...] określiło wysokość składek członkowskich na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie podejmuje innych dopuszczonych przez prawo działań, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że skarżące T. samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów postępowania, prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca z przyczyn od siebie niezależnych nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenia są zrzeszeniami o celach niezarobkowych i działają w interesie społecznym nie zwalnia ich od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów postępowań sądowych. Stowarzyszenie, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie podejmuje nawet próby pozyskania środków na związane z tą działalnością koszty postępowań sądowych, ograniczając się jedynie do pobierania niewystarczających składek członkowskich, nie może oczekiwać finansowania tych kosztów przez Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 17 czerwca 2011 r. II OZ 491/11, z dnia 28 czerwca 2013 r. II OZ 517/13, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.