VII SA/Wa 2345/12

Referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia : odmówić J.D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 25 lutego 2013 r. (data stempla biura podawczego) uzupełniony przez wnioskodawcę formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona. Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytury w wysokości 1.300,00 złotych miesięcznie, natomiast żona z tytułu rzemiosła nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą starszą (78 lat), spłacającą kredyt którego miesięczna rata wynosi 499,50 złotych. W punkcie 7 formularza (majątek) wnioskodawca wskazał, że posiada warsztat na działce o powierzchni 18 arów. Oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca wskazał, że posiada samochód osobowy z 1997 r., a żona posiada samochód marki Nissan Primera. Wnioskodawca dołączył do formularza potwierdzenie wysokości otrzymywanej emerytury w kwocie 1.426,61 złotych oraz kserokopię umowy pożyczki zawartej w dniu 21 lipca 2011 r. pomiędzy Euro Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą we W. na kwotę 20.969,86 złotych wraz z harmonogramem spłat kredytu. Z nadesłanego harmonogramu wynika, że termin spłaty kredytu upływa w dniu 24 czerwca 2016 r. Zarządzeniem z dnia 13 marca 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie, gdzie wnioskodawca wraz z małżonką zamieszkuje, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca tego nie wskazał oraz czy posiada dom lub mieszkanie, a jeśli tak, to jaka jest jego powierzchnia w m ². Wezwano wnioskodawcę także do podania jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem domu/mieszkania, w którym zamieszkuje, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość (np. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon, itp.), gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca tego nie wskazał. Zapytano wnioskodawcę także, czy posiada nieruchomość rolną, jeśli tak, należało podać jej powierzchnię w hektarach, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca nie wypełnił rubryki nieruchomość rolna (liczba hektarów) oraz jakiego rodzaju warsztat wnioskodawca posiada na działce o powierzchni 18 arów. Zobowiązano wnioskodawcę do podania czym zajmuje się jego żona oraz jakiego rodzaju działalność prowadzi i na czym ona polega, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca podał tylko, że żona uzyskuje dochód z tytułu rzemiosła, który w chwili obecnej jest zerowy. Zapytano wnioskodawcę, czy jego żona oprócz dochodu uzyskiwanego z tytułu rzemiosła, uzyskuje jakikolwiek inny dochód, np. z umów zlecenia, o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość oraz tytuł z którego jest on uzyskiwany. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z małżonką na bieżące potrzeby życia codziennego tj. na zakup żywności, odzieży, środków czystości, oraz czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Wezwano wnioskodawcę ponadto do nadesłania zeznania podatkowego za rok 2011 r. lub 2012 r. (jeśli wnioskodawca złożył zeznanie podatkowe w bieżącym roku). Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 3 kwietnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia wnioskodawcy. Z nadesłanych informacji wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną w mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni 58 m ². Oświadczył, iż koszty związane z mieszkaniem, jego utrzymaniem i wywozem śmieci wynoszą około 520,00 złotych miesięcznie. Wskazał, iż do tego dochodzą koszty związane z opłatami za energię elektryczną oraz gaz w wysokości 170,00 złotych, za telefon w wysokości 60,00 złotych oraz koszty internetu w wysokości 70,00 złotych. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nie posiada z żoną nieruchomości rolnej poza działką o powierzchni 0,18 ha, na której stoi warsztat produkcyjny przystosowany do produkcji i usług, posiadający dojście do wszystkich mediów. Wnioskodawca oświadczył, iż żona będącą emerytką zajmuje się w firmie [...] produkcją klejów i szpachli epoksydowych dla odlewni żeliwa i aluminium. Wnioskodawca zaznaczył, że w ostatnim czasie w związku z kryzysem na rynku światowym spadła znacząco liczba zamówień na produkty epoksydowe o około 50 %, co wpłynęło na wysokość cen, a w konsekwencji doprowadziło do realnego zagrożenia działalności żony bankructwem. Wnioskodawca podał, iż w tej chwili dochód firmy jest ujemny, a żona posiłkuje się zaciągniętym kredytem w wysokości 20.000,00 złotych w banku Pekao S.A. Oddział w K., w którym posiada konto oraz oszczędności osobiste do których sięga, aby uratować istnienie zakładu. Wnioskodawca podkreślił, że zarówno on, jak i żona chronią zakład wszelkimi siłami przed bankructwem chcąc przetrwać zły okres, gdyż z chwilą utraty płynności finansowej zakład już się nie podniesie. Oznajmił, iż wszelkie posiadane oszczędności wkłada wraz z żoną w utrzymanie funkcjonowania zakładu. Wnioskodawca poinformował, że żona poza emeryturą nie uzyskuje żadnego innego dochodu, jak również dochodów z tytułu umów o dzieło, prac dorywczych czy sezonowych. Wskazał, że na potrzeby życia codziennego (tj. żywność, odzież, środki czystość, paliwo) wydaje wraz z żoną kwotę około 1.400,00 złotych miesięcznie. Poinformował, że nie uzyskuje żadnej pomocy od nikogo. Dołączył zeznanie podatkowe za 2012 r. z którego wynika, iż w 2012 r. uzyskał dochód z tytułu emerytury w wysokości 17.461,64 złotych, co miesięcznie daje kwotę w wysokości 1.455,13 złotych. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. ponownie wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu emerytury, gdyż w nadesłanych w dniu 3 kwietnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) dodatkowych wyjaśnieniach wnioskodawca oświadczył, że żona uzyskuje dochód z tytułu emerytury, jednak nie podał jego wysokości. Zapytano wnioskodawcę także jakiego rodzaju warsztat "przystosowany do produkcji i do usług" posiada na działce o powierzchni 0,18 ha, (np. warsztat samochodowy, warsztat ślusarski, itp.) i czy uzyskuje z tytułu jego posiadania dochód, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość. Wezwano wnioskodawcę do wskazania, czy żona z tytułu prowadzenia firmy [...] uzyskuje jakikolwiek dochód, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość oraz czy zatrudnia, a jeśli tak to ile osób w zakładzie. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak, należało wskazać ich wysokość oraz wysokość oszczędności osobistych posiadanych przez żonę wnioskodawcy. Zapytano wnioskodawcę ile wynosi miesięczna rata spłaty kredytu posiadanego przez żonę wnioskodawcy w wysokości 20.000,00 złotych i do kiedy będzie on spłacany oraz do nadesłania wyciągów z konta bankowego wnioskodawcy oraz jego małżonki z dwóch ostatnich miesięcy. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 29 kwietnia 2013 (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna skarżącego reprezentowanego przez radcę prawnego R.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2013 r. wraz z dołączonym do niej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przesłanym na urzędowym formularzu. W nadesłanym formularzu wnioskodawca zaznaczył, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i w tym zmodyfikowanym przez wnioskodawcę zakresie niniejszy wniosek rozpoznano. Wnioskodawca dodał, iż w celu podtrzymania działalności przedsiębiorstwa wraz z żoną wziął kredyt w Banku Pekao S.A. na kwotę 20.000.00 złotych, a ponadto spłaca kredyt zaciągnięty w Eurobanku S.A. w dniu 21 lipca 2011r. w wysokości 20.969,86 złotych, którego comiesięczna rata wynosi 499,50 złotych. W punkcie 10 formularza dochody wnioskodawca wskazał uzyskiwany przez siebie dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.426,00 złotych miesięcznie oraz wskazał, iż żona uzyskuje dochody z tytułu emerytury i działalności gospodarczej nie podając jednak wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów. W niniejszej sprawie zważono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie wykazał on, iż zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim podkreślić należy, że wnioskodawca pomimo dwukrotnego wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę. Wskazać należy, iż nawet jeśli żona wnioskodawcy nie uzyskuje żadnego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak podał wnioskodawca to jednak z całą pewnością uzyskuje ona stały, comiesięczny dochód z tytułu emerytury, którego wysokości wnioskodawca nie podał. Oświadczył jedynie, iż żona uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności oraz z emerytury nie podając jednak jakiejkolwiek konkretnej kwoty, do czego był wzywany. Wnioskodawca nie podał także jakiego rodzaju warsztat "przystosowany do produkcji i do usług" posiada na działce o powierzchni 0,18 ha, (np. warsztat samochodowy, warsztat ślusarski, itp.) i czy uzyskuje z tytułu jego posiadania jakikolwiek dochód, do czego również był wezwany. Ze względu na oświadczenie wnioskodawcy, iż w celu ochrony wszelkimi siłami zakładu żony przed bankructwem wszelkie posiadane oszczędności wkłada wraz z żoną w utrzymanie zakładu zapytano wnioskodawcę, czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak, należało wskazać ich wysokość oraz wysokość oszczędności osobistych posiadanych przez żonę. Pomimo wezwania wnioskodawca nie wskazał wysokości posiadanych oszczędności, jak również nie nadesłał wyciągów z konta bankowego własnego oraz małżonki. W nadesłanych natomiast w dniu 3 kwietnia 2013 r. wyjaśnieniach oświadczył, iż żona posiłkuje się zaciągniętym kredytem bankowym w wysokości 20.000,00 złotych w Banku Pekao S.A. Oddział w K., w którym posiada także konto oraz oszczędności osobiste do których sięga, aby uratować istnienie zakładu. Wnioskodawca oświadczył, iż wszelkie posiadane oszczędności wkłada wraz z żoną w utrzymanie i funkcjonowanie zakładu. Z powyższego wynika zatem, iż zarówno wnioskodawca, jak i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, których wysokości wnioskodawca jednak nie podał. Zauważyć przy tym należy, iż wysokość podanych przez wnioskodawcę dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu emerytury w wysokości 1.426,00 złotych miesięcznie znacząco przekracza wysokość ponoszonych przez niego comiesięcznych wydatków stałych. Z nadesłanych informacji wynika, że wnioskodawca ponosi koszty związane z mieszkaniem, jego utrzymaniem i wywozem śmieci w wysokości 520,00 złotych miesięcznie plus koszty ponoszone tytułem opłat za energię elektryczną oraz gaz w wysokości 170,00 złotych, koszty telefonu w wysokości 60,00 złotych oraz internetu w wysokości 70,00 złotych, co w sumie stanowi kwotę w wysokości 820,00 złotych. Do tego dochodzą koszty związane ze spłatą posiadanych przez wnioskodawcę dwóch kredytów, którego jedna z rat wynosi 499,50 złotych, co daje kwotę w wysokości w wysokości 1.319,50 złotych (820,00 zł plus 499,50 zł). Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż na bieżące potrzeby życia codziennego wydatkuje miesięcznie kwotę w wysokości 1.400,00 złotych. Reasumując stwierdzić należy, iż dochody wnioskodawcy wynoszą 1.426,00 złotych podczas gdy ponoszone comiesięczne wydatki znacznie przewyższają wysokość uzyskiwanego dochodu i wynoszą 2.719,50 złotych (820,00 zł + 499,50 zł + 1.400,00 zł) nie wliczając w to kosztów związanych ze spłatą comiesięcznej raty drugiego kredytu posiadanego w banku Pekao S.A., której wysokości wnioskodawca nie podał. Zaznaczyć należy, iż okoliczność podnoszona przez wnioskodawcę, a dotyczącą posiadania dwóch kredytów w bankach nie może być traktowana wyjątkowo, bądź jako przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy, gdyż znaczna część polskich rodzin posiada zadłużenia w bankach. Wskazać należy także, że bank udzielając wnioskodawcy i jego małżonce kredytu ocenił ich sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytu, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nim związanych. Strona natomiast nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Dodać należy, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Nadto, zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Podkreślić należy, iż nienadesłanie przez wnioskodawcę wszystkich wskazanych w wezwaniu wyjaśnień, a w szczególności nie wskazanie wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów z tytułu emerytury uniemożliwia przeprowadzenie analizy jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnić należy, że dla ustalenia stanu majątkowego wnioskodawcy niezbędne jest porównanie ponoszonych przez niego wydatków z uzyskiwanymi wspólnie z małżonką dochodami. Skoro wnioskodawca uchylił się od podania wysokości osiąganych dochodów przez małżonkę nie możliwe było dokonanie pełnej analizy ponoszonych wydatków w zestawieniu z osiąganymi dochodami. Z dokonanego natomiast zestawienia dokonanego w oparciu o dochód uzyskiwany jedynie przez wnioskodawcę wynika, że wysokość ponoszonych comiesięcznie wydatków stałych znacznie przewyższa wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów. Wnioskodawca nie wyjaśnił jednak, z czego pokrywa wydatki, które są znacznie wyższe niż uzyskiwane dochody. Sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają dochody sugeruje, że posiada on inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Taki pogląd zresztą ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05). Niejasne wyjaśnienia co do sytuacji materialnej wnioskodawcy nie mogą jednak stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy strona wnosi o przyznanie prawa pomocy powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. W sprawach o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o pełne dane dotyczące wysokości dochodów wnioskodawcy oraz małżonki pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Reasumując stwierdzono zatem, iż wnioskodawca nie wykazał, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione w formularzu dane w zestawieniu z brakiem udzielenia pełnej odpowiedzi na wszystkie zapytania zawarte w wezwaniu z dnia 8 kwietnia 2013 r. uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo zauważyć należy, iż wnioskodawca w niniejszej sprawie ustanowił pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku, co nieodzownie wiąże się z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy, co świadczy o posiadaniu środków finansowych przez wnioskodawcę. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.