VII SA/Wa 2382/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący w formularzu PPF podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, że są z żoną emerytami, żyją skromnie, wiążąc "koniec z końcem". W komunikacji korzystają z roweru, kupują odzież na wagę, lub na sztuki w sklepach z używaną odzieżą. Wnioskodawca posiada dom o pow. 84 m2, pozostający w rozbudowie od kilku lat, grunty rolne 4,91 ha, leśne 1,13 ha, 4 budynki gospodarcze w gospodarstwie, ze zwierząt gospodarskich wnioskodawca posiada konia. Nie mają środków na meble kuchenne i pokojowe, które się rozsypują. Wnioskodawca ma 72 lata, żona 69 lat. Wnioskodawca choruje na serce, cukrzycę i kręgosłup. Wskazał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1 550 zł, jednocześnie wnioskodawca nie podał wysokości emerytury żony wskazując, że żona odmówiła podania jej wysokości z uwagi na ochronę danych osobowych. Podał, że posiada następujące stałe zobowiązania i wydatki: pożyczka żony 4 000 zł, podatek za mieszkanie 58 zł, ubezpieczenie PZU 186 zł, telefon 60-120 zł, koszty leczenia około 120 zł, opał 2 000 zł, woda 30 zł, szambo 108 zł, tv 22,70 zł, gaz 70 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., starszy referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - wskazania czy posiadane grunty rolne uprawia, dzierżawi, czy w inny sposób wykorzystuje do uzyskania dochodu, jeśli tak należało go wskazać, - wskazania czy z tytułu posiadania gruntów rolnych uzyskuje dopłaty w ramach funduszy unijnych, - wskazanie na jaki cel żona wnioskodawcy zaciągnęła pożyczkę w wysokości 4 000 zł, w jakiej wysokości została ona zaciągnięta, jaka kwota pozostała do spłaty i jaka jest miesięczna rata każdego z nich, - wskazania dochodów żony, - wskazania czy wnioskodawca z żoną posiadają pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należało wskazać markę i rocznik, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłania kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za 2015 r., wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, które dokonywały rozliczenia z urzędem skarbowym, - nadesłania kopii wyciągu bankowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą za trzy ostatnie miesiące, które posiadają rachunek bankowy. Wnioskodawca pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. wskazał, że posiadane przez wnioskodawcę grunty stanowią w przeważającej części ugory od wielu lat, jedynie ponad 1 ha powierzchni stanowi łąka na wypas konia. Konia wnioskodawca czasami wykorzystuje do potrzeb w gospodarstwie. W 2016 r. wnioskodawca otrzymał 1 158, 49 zł dopłat unijnych. Wydatki gospodarstwa w 2016 r. to nawozy 360 zł, zasiew (wynajem ciągnika) 150 zł, wynajem ciągnika z kosiarką i zgrabiarką 500 zł, wynajem ciągnika do siana 150-200 zł, wynajem robotników do prac 120-150 zł. Żona pożyczkę zaciągnęła na wykonanie procedury rozgraniczenia działki. Wnioskodawca z żoną nie posiadają samochodów, posiadają jedynie dwa wyremontowane rowery. Nie korzystają z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie posiada dokumentu PIT, gdyż nie przywiązuje do niego wagi. Żona odmówiła przekazania wnioskodawcy dokumentu PIT zasłaniając się ochroną danych osobowych. Dodał, że poniósł w ostatnim czasie dodatkowe wydatki na remont szlifierki i wiertarki – około 230 zł, zakup ziemi (kilka wywrotek) i rozplantowanie jej spycharką – 600-650 zł, wykonanie remontu ogrodzenia działki (zakup żwiru, cementu bramy złomowej, słupków złomowych, siatki nowej) około 450 zł, robocizna elektryka 250 zł, koszty utrzymania psa i kota 50-80 zł. Do pisma dołączono kopię wyciągu z rachunku bankowego. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r. odmówił Z. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podał, że zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W ocenie starszego referendarza sądowego w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 15 stycznia 2016 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił dochodów żony, które przy prowadzeniu wspólnego gospodarstwa z żoną konieczne są do oceny możliwości finansowych strony. Ponadto brak jest dokumentów PIT wnioskodawcy i żony oraz wyciągu z rachunku bankowego żony. Niezależnie od powyższego starszy referendarz sądowy wskazał, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja materialna nie wskazuje by był on osobą ubogą, którą stać jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Posiada dom, który jest wg oświadczenia od kilku lat rozbudowywany, gospodarstwo rolne o pow. około 6 ha (ziemia rolna i las). Wnioskodawca wprawdzie wskazał, że ziemia rolna leży w większości odłogiem, jednakże przeczą temu okoliczności, iż wnioskodawca wydaje środki na jej zasiew, koszenie, zbiory i wynajem robotników. Okoliczności te świadczą, że wnioskodawca prowadzi normalne gospodarstwo rolne. Dodatkowo trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy przeczy fakt dokonywania w ostatnim czasie remontu ogrodzenia i prowadzenia wspomnianej wyżej rozbudowy domu. Ponadto, zdaniem starszego referendarza sądowego, nie można wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę wydatków uznać za konieczne, jak wydatek 60-120 zł na telefon, wydatków na remont i naprawę urządzeń mechanicznych (wiertarka, szlifierka), zakup ziemi (kilka wywrotek) i rozplantowanie jej spycharką - 600-650 zł i stałe - 2 000 zł na opał (wydatek jednorazowy). W związku z powyższym okolicznościami starszy referendarz sądowy za zasadne uznał oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie złożył Z. S., wnosząc o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego. Wnioskodawca stwierdził, że żadnego gospodarstwa rolnego nie prowadzi (niczego nie sieje i nie czerpie z niego żadnych korzyści materialnych). Wskazał, że posiada jedynie parę drzewek i krzewów owocowych. Podał również, że jego żona jest tylko zameldowana pod tym samym adresem i mieszka z wnioskodawcą, jednak nie ma żadnych praw do rozporządzania gruntami i lasem oraz istniejącymi kilkoma różnymi budynkami po byłym gospodarstwie rolnym. Wnioskodawca dodał przy tym, że ma zamiar ww. majątek podzielić prawnie na swoje dzieci, jednak nie wie jak to ma zrobić, bowiem nikt z nich nie chce przejąć gruntów ugorów i lasu. Natomiast jeden syn chce przejąć dom, który sam remontuje – rozbudowuje w miarę swoich możliwości już od kilku lat. Wnioskodawca wskazał, że ten syn jest zameldowany pod tym samym adresem co wnioskodawca, jednak zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi u swoich teściów. Wnioskodawca wskazał, że nie dokłada synowi ani grosza na ww. remontu i rozbudowę domu, ponieważ ma z żoną gdzie mieszkać i tylko dbają o swoje mieszkania i nieruchomości. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, że zakup nawozów oraz wynajem sprzętów rolnych przeznaczony był na uprawę łąki, aby siano móc przeznaczyć na paszę dla konia, zaś koń służy do przywożenia drzewa z lasu na rozpałkę całoroczną, przejażdżki furmanką latem dla zdrowia czy przywiezienia słomy na ściółkę. Wnioskodawca w sposób jednoznaczny stwierdził, że nie prowadzi żadnego normalnego gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca podał również, że nie przywiązuje wagi do PIT-u i mógł go po prostu wyrzucić. Odnosząc się do stanowisko referendarza dotyczącego remontu ogrodzenia, wnioskodawca wskazał, że była spróchniała część ogrodzenia drewnianego a na pewnym odcinku stała stara, waląca się obora, które to obiekty wnioskodawca rozebrał i zabezpieczył wybudowaniem w ich zamian nowego ogrodzenia. Wnioskodawca wskazał, że to był jego obowiązek i konieczność. Ponadto remont narzędzi (wiertarki, szlifierki) był niezbędny, ponieważ urządzenia te były potrzebne przy remoncie i bieżącej konserwacji budynków. Jednocześnie dodał, że konserwacji w gospodarstwie dokonuje sam, dzięki temu zaoszczędza, bowiem gdyby musiał zlecić pewne czynności, koszty wyniosłyby kilka tysięcy złotych. Odnosząc się do wydatków 60-120 zł na telefon wnioskodawca wyjaśnił, że telefon jest mu potrzebny, bowiem jest osobą schorowaną i potrzebuje kontaktować się z lekarzem. Argumentując konieczność poniesienia kosztów zakupu ziemi (600-650 zł) wnioskodawca wskazał natomiast, że ziemia i rozplantowanie było potrzebne, aby umożliwić dostęp do sadzawki, z której wnioskodawca korzysta w celu "rehabilitacji", a do której dojście było utrudnione z uwagi na błotnisty teren. Jednocześnie wnioskodawca podał okoliczności mające wskazywać na znaczne ograniczenie kosztów ww. przedsięwzięcia (m.in. zakup najtańszej ziemi, nieodpłatne otrzymanie 12 wywrotek piasku). Wnioskodawca podał również, że nie może ponosić konsekwencji przed Sądem za to, że jego żona nie chciała mu podać wysokości otrzymywanej emerytury ani nie chciała przekazać mu PIT-u. Wskazał, że nie może zmusić do tego żony na siłę naruszając prawo karne. Dodatkowo wnioskodawca przedstawił sytuację swoich dzieci. Wskazał, że dzieci mają swoje wydatki i nie pomagają wnioskodawcy (mają swoje rodziny) i to on powinien im jeszcze pomagać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm – dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący domagał się ustanowienia prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jak słusznie wskazał starszy referendarz sądowy, wnioskodawca nie przedstawił jednak w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Wnoskodawca przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że pozostaje w związku małżeńskim. Nie podał jednak informacji o dochodach swojej żony, powołując się na odmowę podania tych danych przez małżonkę. Tymczasem, jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów (por. postanowienia NSA z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14, z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 412/14; z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 95/14; z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 416/13; z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13; z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 382/13 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący przedstawił zatem jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Zatem nawet tylko z tego powodu, odmowa przyznania prawa pomocy przez starszego referendarza sądowego była zasadna. Odnosząc się jednak do wskazanej (w ograniczonym zakresie) przez wnioskodawcę sytuacji materialnej i finansowej, wskazać należy, że wnioskodawca uzyskuje stały, miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 1550 zł, posiada dom o powierzchni 84 m2, grunty rolne 4,91 ha, leśne 1,13 ha, 4 budynki gospodarcze w gospodarstwie. Jako stałe zobowiązania miesięczne wnioskodawca podał następujące wydatki: pożyczka żony – rata 260-280 zł, telefon 60-120 zł, koszty leczenia około 120 zł, energia elektryczna 200 zł, woda 30 zł, szambo 108 zł, tv 22,70 zł, gaz 50 zł. Suma stałych kosztów miesięcznych to wydatek ok. 850,70 – 930,70 zł. Wnioskodawca wskazał również na pozostałe stałe koszty (roczne) tj. podatek za mieszkanie 58 zł, opał 2.000 zł, ubezpieczenie PZU 186 zł. Ponadto ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca uzyskuje dopłaty unijne (w 2016 r. było to 1 158, 49 zł), które w zasadzie w całości pokrywają koszty uprawy łąki (koniecznej dla utrzymania konia). Należy zgodzić się zatem ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego, że podawana przez wnioskodawcę sytuacja materialna nie wskazuje, by był on osobą ubogą. Zestawienie stałego miesięcznego dochodu wnioskodawcy (1550 zł), który nie uwzględnia dochodu żony wnioskodawcy oraz wydatków miesięcznych (850,70 zł - 930,70 zł) nie pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, uznając postanowienie starszego referendarza sądowego za prawidłowe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.