VII SA/Wa 2599/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Monika Kramek na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 czerwca 2018r. po rozpoznaniu sprzeciwu Stowarzyszenia[...] z siedzibą w T. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 marca 2018r. sygn. akt VII SA/Wa 2599/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w T. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Stowarzyszenie z siedzibą w T. ("wnioskodawca"), w skardze z dnia 30 października 2017r. wniósł o przyznanie prawa pomocy. W złożonym następnie formularzu PPPr wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie posiada żadnego majątku w formie nieruchomości bądź ruchomości, zaś środki finansowe na działalność pochodzą ze składek członkowskich. Członkowie zarządu reprezentują Stowarzyszenie społecznie i nie mają żadnych zysków, nie pobierają wynagrodzeń i nie mają żadnych korzyści finansowych za swoją działalność. Stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze "non profit" i nie korzysta z żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych bądź Unii Europejskiej. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej. Pismem z dnia 12 stycznia 2018r. w wykonaniu zarządzenia z tej samej daty w sprawie VII SA/Wa 2601/17 w której wnioskujące Stowarzyszenie również wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wezwano do złożenia dodatkowych wyjaśnień. W piśmie z dnia 8 lutego 2018r. nadesłanym do ww. sprawy Stowarzyszenie podało, że liczy 16 członków. Członkowie opłacają wyłącznie dobrowolne składki członkowskie. Stowarzyszenie wskazało, że koszty działalności za rok 2017r. sprowadzają się do opłat korespondencji oraz opłat sądowych w sprawach toczących się przed WSA w Poznaniu i w Warszawie, a dotyczących zaskarżonych orzeczeń administracyjnych w sprawie budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy [...] i Gminy [...]. Oświadczyło, że nie posiada darowizn, spadków i zapisów. Nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych. Aktualny stan środków finansowych wynosi zero. Pomimo wskazania, że odpis statutu został dołączony do pisma, nie został nadesłany. Uwzględniając powyższe, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 29 marca 2018r. odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 27 kwietnia 2018r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia W sprzeciwie wnioskodawca wniósł o uchylenie postanowienia, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów sądowych w części i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że "zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny polegający na braku określenia, że postępowanie jest związane z inwestycją budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy [...]". Określenie to jest konieczne bowiem ten sam inwestor prowadzi podobną inwestycję na terenie Gminy[...]. Ponadto Sąd nie zbadał wnikliwie i bezstronnie sytuacji formalno-prawnej i materialnej, nieprawidłowo odniósł się do pobieranych składek członkowskich. Poza tym wnioskodawca wskazał, że nie rozpoznano wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, pomimo, że nie posiada wykształcenia prawniczego jak również nie posiada doświadczenia procesowego, celem realizacji konstytucyjnego prawa obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu zawarty w sprzeciwie od postanowienia z dnia 29 marca 2018r. zostanie rozpoznany osobnym postanowieniem lub zarządzeniem w celu zapewnienia stronie prawa do dwuinstancyjnego rozpoznania wniosku również w tym zakresie. Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 29 marca 2018 r. należało utrzymać w mocy. W sytuacji wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12, dnia 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 LEX nr 479111; z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 LEX nr 479009; z dnia 29 marca 2011 r. I OZ 191/11, LEX nr 794951, J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 29 marca 2018 r. - wnioskujące Stowarzyszenie[...] w T. jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym (od dnia [...].03.2013 r. vide: KRS). Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów, z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do uzyskania środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Nie jest wystarczającym twierdzenie, iż skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, żadnych zysków, nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach. Jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego, a to powinno zdeterminować pobieranie od członków stowarzyszenia obowiązkowych składek w wysokości umożliwiającej zapewnienie środków na ten cel. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich w odpowiedniej wysokości, tym bardziej że istnieje od 2013 roku. Stowarzyszenie poinformowało, że liczy 16 członków, a składki są dobrowolne. Stwierdzić zatem należy, że ma możliwości, by gromadzić niezbędne środki na opłacanie kosztów sądowych. Ograniczenie się do pozyskiwania środków finansowych z dobrowolnych składek członkowskich nie może być przesłanką przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W sytuacji braku egzekwowania od swoich członków obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10). Wnioskujące Stowarzyszenie nie wykazało okoliczności o jakich mowa wyżej, w żaden sposób nie uprawdopodobniło, że jego członkowie nie są w stanie opłacić kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się możliwości ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z dnia 4 marca 2010r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem Stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 321/04, LEX nr 479098). Niepodejmowanie przez Stowarzyszenie działań zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów jego działalności na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o sprostowanie i uzupełnienie postanowienia z 29 marca 2018r. wskazać trzeba, że postanowienie nie zawiera błędu formalno-prawnego, nie wymaga uzupełnienia ani sprostowania, jest kompletne i zawiera wszelkie dane niezbędne do identyfikacji sprawy. W sentencji postanowienia wskazano datę i numer zaskarżonego rozstrzygnięcia, które to dane są znane zainteresowanym stronom. Ponadto wniosek został rozpoznany w zakresie w jakim wnioskodawca wnioskował w formularzu. Mając na względzie wskazane okoliczności stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu, nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy, dlatego działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.