VII SA/Wa 3024/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. R. i P. R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 3024/14 odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. R., P. R. i P. R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Pismem z dnia 28 listopada 2014 r. Z. R., P. R. i P. R. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ww. skargę. W dniu 19 listopada 2015 r. Z. R. i P. R. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że skarżący posiadają dom o powierzchni [...] m2 na działce [...] m2 w ½ części (wartość szacunkowa [...]zł), mieszkanie o powierzchni [...] m2 (wartość szacunkowa [...]zł), samochody osobowe będące środkiem trwałym w spółce wnioskodawców: S. rocznik [...] oraz O. rok produkcji [...]. Wnioskodawcy wskazali, że prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, która przynosi straty. Oświadczyli, że za 3 kwartały 2015 roku działalność ta przyniosła stratę w wysokości [...]zł w przeliczeniu na miesiąc, w 2014 roku - w wysokości 4[...]zł miesięcznie, w 2013 roku – stratę w wysokości [...]zł miesięcznie. Skarżący wskazali ponadto, że na dzień złożenia wniosku posiadają na rachunku bankowym [...]zł, jednak na realizację oczekują płatności w wysokości [...]zł. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia został skutecznie doręczony wnioskodawcom w dniu 26 stycznia 2016 r. Pismem z dnia 2 lutego 2016 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie zgadzają się z przedmiotowym postanowieniem, gdyż uważają, że przedłożone do akt sprawy dokumenty i oświadczenia są wiarygodne i wystarczające do przyjęcia , że nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej. Wskazali, że jeżeli osoba fizyczna, będąca jednocześnie przedsiębiorcą wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w prywatnej sprawie, to oznacza, że jego działalność gospodarcza jest chwilowo nieopłacalna i nie przynosi stronie żadnych zysków w postaci jakichkolwiek środków finansowych potrzebnych na koszty sądowe i adwokackie w jego prywatnej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r. II FZ 174/11 LEX nr 1081459). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu, nie można uznać, że przestawiona przez stronę sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia przejęcie przez Skarb Państwa kosztów postępowania. Skarżący prowadzą działalność gospodarczą, posiadają dwie nieruchomości, dwa samochody. Skarżący wskazali, że posiadają środki finansowe, które przeznaczają m.in. na wydatki związane z częścią nieruchomości w postaci domu i działki oraz mieszkanie. Okoliczności te wskazują, że wnioskodawcy nie należą do osób ubogich, tym bardziej, że wnioskodawcy potrafią utrzymać się wspólnie z małżonką pomimo prowadzenia działalności przynoszącej straty. Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym z koniecznością przeznaczenia na ten cel poczynionych w swoim majątku oszczędności. W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.