VII SA/Wa 37/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania J.S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych J.S. w dniu 9 sierpnia 2013 r. złożył do sprawy o sygn. akt VII SA/Wa 37/13 na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, w chwili obecnej oczekuje na leczenie szpitalne, dlatego korzysta ze stałego wsparcia finansowego rodziny i przyjaciół, z żoną pozostaje w faktycznej separacji poprzedzonej ustanowieniem rozdzielności majątkowej i nie mieszkają razem. Wnioskodawca wskazał, że miesięczne wydatki, które pomaga mu pokrywać rodzina i przyjaciele to: opłata za gaz – 51,45 zł, opłata za prąd – 40,69 zł, opłata za czynsz – 296,79 zł, odstępne – 600 zł, leki – 150 zł, wyżywienie i inne – 289 zł. Do wniosku załączył kopię zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] potwierdzające, iż wnioskodawca zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna od dnia 2 kwietnia 2013 r. oraz skierowania do szpitala, kopię umowy małżeńskiej, kopię protokołu Sądu w sprawie wysokości alimentów na N.S. oraz oświadczenie małżonki: M.S. o braku potrzeby przedkładania dokumentów związanych z jej sytuacja materialną, oraz że od pewnego czasu nie mieszkają razem z mężem i że są w trakcie przygotowań do rozwodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Przesłankę zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych może zatem stanowić sytuacja finansowa, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków. Należy pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Podkreślić zatem należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty kosztów sądowych bądź też zapłata przez nią kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób wiarygodny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, jak wymaga tego ww. przepis, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wprawdzie w nadesłanych wyjaśnieniach wskazano, iż skarżący obecnie jest osobą bezrobotną, powyższa informacja niewątpliwie istotna przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może być jednak wystarczającą podstawą do przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy wnioskodawca nie udzielił żadnych szczegółowych informacji dotyczących sytuacji swojej małżonki (poza tym, iż nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkają obecnie oddzielnie i planowany jest rozwód). Powyższe okoliczności nie zwalniają wnioskodawcy od wykazania szczegółowej sytuacji finansowej własnej oraz sytuacji finansowej małżonki. Wnioskodawca wnioskując o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny – domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). Niewątpliwie skarżący jest z małżonką w relacji powinności alimentacyjnych. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59, dalej: k.r.o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o). Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.). Do obowiązków tych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r. II FZ 6/09 LEX nr 551925). Wyjaśnić należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Twierdzenie skarżącego o planowanym rozwodzie nie może wpłynąć na przyznanie mu prawa pomocy. Niewątpliwie do rozwodu jeszcze nie doszło. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie podał żadnych informacji dotyczących sytuacji finansowej i materialnej małżonki. Z podanych danych w sprawach (m.in. sygn. VII SO/Wa 68/12 i VII SO/Wa 69/12, w których wnioskodawca występował już do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wynika, że małżonka uzyskiwała dochody, posiadała z wnioskodawcą wspólne konto, na którym posiadali środki finansowe). Wobec powyższego, stwierdzić należy, że wnioskodawca wybiórczo przedstawia okoliczności świadczące o jego sytuacji materialnej, rodzinnej akcentując przy tym te z nich, które mają podkreślać jego trudną sytuację materialną nie podając (choćby w przybliżeniu) wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę, wysokości ewentualnie posiadanych oszczędności. Podkreślić raz jeszcze należy, że przesłanki przyznania prawa pomocy odnoszą się jedynie do niewątpliwie udokumentowanej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie podał żadnych informacji dotyczących sytuacji finansowej i materialnej małżonki, zwłaszcza wysokości dochodów małżonki co uniemożliwia dokonanie pełnej oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego. W ocenie Sądu dane przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne nie przedstawiają wyczerpująco jego sytuacji majątkowej oraz małżonki, która pozostaje ze skarżącym w relacji powinności alimentacyjnych. Reasumując stwierdzić należy, że wnioskodawca nie dał Sądowi podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Trudno w tej chwili jednoznaczne stwierdzić, że wnioskodawca, ani przy pomocy małżonki, ani przy pomocy rodziny i przyjaciół, którzy go utrzymują, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo zauważyć należy, iż wnioskodawca korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika co wiąże się nieodzownie z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy. Stanowi to zatem obciążenie budżetu skarżącego. Skarżący nie wyjaśnił z czego lub przy czyjej pomocy zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.