VII SA/Wa 556/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska (spr.), Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant Spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. G. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] stwierdził, iż M. R. z tytułu wykonywania umowy zlecenia zawartej z L. G. Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...], podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od 2 do 30 stycznia 2008r., od 2 do 28 lutego 2008r., od 05 do 29 maja 2008r., od 2 do 28 czerwca 2008r. Jednocześnie Zakład określił podstawę wymiaru składek na wskazane w powyższej decyzji ubezpieczenia. Powyższa decyzja została zaskarżona przez płatnika do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2010r. L. G. Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji numer [...]. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2010 r. wskazał, iż zgodnie z przepisami art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej jako "u.s.u.s") decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (w tym art. 156). W przedmiotowej sprawie zostało wniesione odwołanie do sądu. zatem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w tym art. 156) w zakresie ubezpieczeń społecznych nie stosuje się. Zasadne było więc wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art 157 § 3 k.p.a. Pismem z dnia [...] października 2010 r. L. G. Sp. z o.o. sp. k wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...], znak: [...] działając na podstawie art. 83a u.s.u.s oraz w oparciu o art. 127 § 3, art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] września 2010r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji . W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż przepis art. 83a ust 2 u.s.u.s pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało uprzednio wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego . W niniejszej sprawie od ostatecznej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] strona złożyła odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, co wyłącza weryfikację tej decyzji w postępowaniu administracyjnym. Wykładnia rozszerzająca art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest w tym przypadku niezasadna. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, iż decyzja numer [...] z dnia [...] września 2010r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji numer [...] z dnia [...] czerwca 2010r. wydana została przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Bezzasadny jest również podnoszony przez wnioskodawcę zarzut, że decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak i decyzja wobec której skierowano wniosek o stwierdzenie nieważności zostały podpisane przez tą samą osobę, tj Naczelnika Wydziału Ubezpieczeń i Składek. Decyzja z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] została podpisana przez Zastępcę Naczelnika Wydziału Ubezpieczeń i Składek K. W., natomiast decyzja numer [...] z dnia [...] września 2010r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, została podpisana przez Naczelnika Wydziału Ubezpieczeń i Składek B. M., i to w oparciu o udzielone im pełnomocnictwa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] L. G. Sp. z o.o. sp. k zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu przepisu art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 16, art. 180 art. 269 k.p.a. poprzez przyjęcie, ze prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie przepisu art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i tylko w odniesieniu do decyzji ostatecznej w rozumieniu przepisu art. 16 k.p.a., względem której, nie zostało złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Pełnomocik skarżącej spółki wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonych decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń, 2. zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Art. 3 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu kontrola działalności administracyjnej publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Z treści art. 180 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Takim szczególnym przepisem jest regulacja zawarta w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 przewiduje zaskarżanie do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych (jak w niniejszej sprawie) na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r. (sygn. I UZP 3/10 Lex nr 738185). W uchwale tej SN przyjął, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Uchwale tej Sąd Najwyższy postanowił nadać moc zasady prawnej. W odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie zatem sąd powszechny, także w zakresie, w którym organ rentowy orzeka na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok SN z dnia 16 września 2009r. sygn. akt I UK 109/09 Lex nr 550987, postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r. sygn. I OSK 1425/10, z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 420/08, z 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1852/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010r. sygn. akt VII SA/Wa 1645/10). Wskazać należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 w/w ustawy, zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83a ust. 2 ustawy, podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy, kontroli sądu powszechnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonywanie weryfikacji takich decyzji przez sąd administracyjny, wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 ustawy. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w art. 83a ustawy jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić zatem trzeba, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek, w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).