VII SA/Wa 590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 6 lutego 2014 r. M. N. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu, zaś w dniu 7 marca 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada dom o powierzchni 180 m2 oraz nieruchomość rolną (1,2 ha). We wspólnym gospodarstwie domowym z M. N. pozostaje mąż oraz dwoje dzieci. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się wraz z rodziną z dochodów w wysokości ok. 3800 zł miesięcznie, na które składają się wynagrodzenia za pracę uzyskiwane przez skarżącą oraz zasiłek chorobowy męża. M. N. oświadczyła ponadto, że nie posiada oszczędności, a jej dzieci nie pracują i uczą się w systemie zaocznym, więc konieczne jest opłacenie czesnego oraz ponoszenie kosztów związanych z zapewnieniem warunków studiowania. Wnioskodawczyni wskazała również, że zaciągnęła dług na przystosowanie pomieszczenia dla chorej matki, a następnie poniosła koszty jej pogrzebu. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 14 marca 2014 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawczyni została zobowiązana do nadesłania, w terminie 7 dni - pod rygorem rozpatrzenia wniosku tylko w oparciu o zgromadzone materiały, dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - wskazania o jaki rodzaj pomocy wnosi, gdyż w piśmie z dnia 6 lutego 2014 r. wskazano, że wnioskodawczyni wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, natomiast w formularzu PPF zakreślono jedynie zakres "zwolnienia od kosztów sądowych", - podania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (żywność, leki, odzież itp.) oraz mieszkania (opłaty stałe media, telewizja, telefon, czesne itp.), - wskazania w jakiej wysokości i w jakiej instytucji wnioskodawczyni zaciągnęła dług na remont pomieszczeń i jaka kwota aktualnie pozostaje do spłaty, - wskazanie czy wnioskodawczyni nadal posiada oszczędności w wysokości 20 000 zł., a jeżeli nie, to należy wskazać na jakie cele i w jakiej wysokości zostały wydatkowane, - wskazanie czy otrzymuje pomoc od rodziny, jeżeli tak, to należy wskazać na czym ona polega, - wskazanie czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak, to należy nadesłać kopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłanie zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu przez wnioskodawczynię i jej męża, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczającego podatek dochodowy za rok 2013, ew. za rok 2012 w przypadku niezłożenia dokumentu w tym roku, wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które taki dokument składały, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które posiadają taki rachunek. Wnioskodawczyni do dnia rozpoznawania wniosku, pomimo prawidłowego odebrania wezwania w dniu 21 marca 2014 r., nie udzieliła odpowiedzi na ww. zarządzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni pismem z dnia 6 lutego 2014 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu, zaś w formularzu wniosku zakreśliła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wskazała o jaki rodzaj pomocy wnosi. Zatem Sąd rozpoznał wniosek w zakresie wskazanym w piśmie późniejszym, tj. w formularzu – w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zauważyć trzeba, że treść art. 246 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Ustawodawca użył tu pojęcia "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, to strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Zatem prawo pomocy winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Oznacza, to, że strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r., sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r., sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ nie wykazała ona w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. W tym miejscu zaznaczyć należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy bowiem jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej czy o niskich dochodach. W sytuacji zaś, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o ograniczonych możliwościach płatniczych, nie poparte żadnymi dowodami. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawczynię zarządzenia z dnia 14 marca 2014 tj. nieustosunkowanie się do zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Tym samym wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych informacji, natomiast złożone oświadczenie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącej i jej rodziny, a takie dane są kluczowe do ustalenia możliwości płatniczych osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem zestawienie posiadanych środków finansowych z ponoszonymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Tym samym, w związku z nienadesłaniem żądanych dokumentów, istotnych dla oceny sytuacji finansowej skarżącej uznano, że jej twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej nie mogą być zweryfikowane. Skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo należy zaznaczyć, że koszty jakie aktualnie skarżącą zobowiązana będzie ponieść wynoszą 100 zł. Ponadto w przypadku zmiany okoliczności skarżąca może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Zatem należy stwierdzić, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy, a przedstawiony przez nią we wniosku stan majątkowy nie pozwala przyjąć, iż uiszczenie stuzłotowego wpisu spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niej i dla jej rodziny. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak na wstępie.