VII SA/Wa 623/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić J. N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2013 r. odmówiono J. N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 15 lipca 2013 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego J. N. od postanowienia z dnia 18 czerwca 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 18 czerwca 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. J. N. złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona oraz dwoje dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie (50 m2) oraz nieruchomość rolną (5 ha). W złożonym formularzu skarżący oświadczył, że dwa miesiące wcześniej został zwolniony z pracy. Wskazał, że żona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę i z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł. Z treści wniosku wynika, że również skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Do wydatków skarżący zaliczył: opłaty za energię elektryczną – ok. 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł dwa razy miesięcznie, wywóz nieczystości stałych – ok. 40 zł, zakup oleju grzewczego – 3.000 zł kwartalnie, podatek od nieruchomości – 267 zł rocznie, telefon, internet – ok. 300 zł, zakup żywności, środków czystości, odzieży – ok. 1.000 zł, rata kredytu – ok. 1.500 zł, koszty utrzymania dzieci: wyżywienie – ok. 500 zł, ubrania i inne przedmioty – ok. 500 zł. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. wezwano J. N. do uzupełnienia – w terminie 10 dni - danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - wskazanie, czy uzyskuje dochody z którejkolwiek z posiadanych nieruchomości z tytułu najmu (jeżeli tak, w jakiej wysokości), - wskazanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wskazanie wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę skarżącego, - wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z nieruchomości rolnej np. z tytułu dzierżawy oraz czy uzyskuje dopłaty do tej nieruchomości. W odpowiedzi na ww. wezwanie w dniu 27 maja 2013 r. wpłynęło pismo J. N., przy którym nie nadesłał żadnego z ww. dokumentów i nie udzielił żądanych informacji. Skarżący odnosząc się do wezwania w zakresie wskazania wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągów z rachunków bankowych podniósł, że nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów z uwagi na krótki termin zakreślony w wezwaniu z dnia 29 kwietnia 2013 r. oraz ze względu na urlop księgowej, która jest w ich posiadaniu. Stwierdził ponadto, że orientacyjne dane na temat wysokości wydatków oraz uzyskiwanych dochodów zawarł w złożonym wniosku i w jego ocenie są one wystarczające do przyznania prawa pomocy. Ponadto w sprzeciwie skarżący wyjaśniając dysproporcję pomiędzy dochodami, a wydatki wskazał, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować, jest sporadyczna pomoc rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zauważyć trzeba, że treść art. 246 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Ustawodawca użył tu pojęcia: "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, to strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez J. N. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wobec tego wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy bowiem jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej czy o niskich dochodach. W sytuacji zaś, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o ograniczonych możliwościach płatniczych, nie poparte żadnymi dowodami. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wobec niezastosowania się przez J. N. do wezwania z dnia 29 kwietnia 2013 r. niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić trzeba, że wbrew przekonaniu skarżącego udzielone przez niego informacje nie są wystarczające, aby uznać, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. Zauważyć bowiem przede wszystkim trzeba, że skarżący nie wskazał, nawet orientacyjnie, jakiej wysokości dochody uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie wskazał też, czy uzyskuje dopłaty do nieruchomości rolnej, czy uzyskuje dochody z tejże nieruchomości rolnej (np. z tytułu dzierżawy) lub z pozostałych nieruchomości (z tytułu najmu). Nie nadesłał ponadto dokumentów pozwalających na dokładne ustalenie wysokości dochodów jego żony, uzyskiwanych z tytułu umowy o pracę i z działalności gospodarczej, określonych w złożonym wniosku na kwotę ok. 3.000 zł. Skarżący nie nadesłał również wyciągów z kont bankowych ani deklaracji podatkowych do nadesłania których był zobowiązany. Bez znaczenia jest twierdzenie skarżącego, że z uwagi na krótki termin zakreślony przez sąd jak również urlop księgowej niewykonalne jest przedłożenie ich Sądowi, bowiem skarżący w każdej chwili może uzyskać wyciąg z banku jak również informacje z Urzędu Skarbowego. Z uwagi na niewykonanie zarządzenia nie jest zatem możliwe ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącego i jego rodziny, a takie dane są kluczowe do ustalenia możliwości płatniczych osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem zestawienie posiadanych środków finansowych z ponoszonymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Tym samym, w związku z nienadesłaniem żądanych dokumentów, istotnych dla oceny sytuacji finansowej skarżącego uznano, że jego twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej nie mogą być zweryfikowane. W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 p.p.s.a.