VII SA/Wa 638/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Banaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] września 2000 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] zobowiązał M. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, z tytułu renty rodzinnej. Pismem z dnia 10 sierpnia 2010 r. M. P. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 180, art. 157 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej k.p.a.), art. 83 i 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. - zwanej dalej u.o.s.u.s.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2000 r., znak: [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpoznaniu wniosku M. P. o ponowne rozpoznanie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. stała się przedmiotem skargi M. P. do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki, mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Z treści art. 180 § 1 k.p.a. wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydanej w niniejszej sprawie. Zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu (powszechnego, czy administracyjnego) ma przedmiot sprawy, a nie charakter decyzji (decyzja procesowa bądź merytoryczna), ani też tryb w jakim decyzja została wydana. Przyjęcie przeciwnego poglądu opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego sądownictwu powszechnemu, bądź administracyjnemu, tylko z uwagi na rodzaj wydanej decyzji lub tryb prowadzonego postępowania, byłoby nie do pogodzenia z wykładnią systemową aktu prawnego, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy (por. postanowienie WSA z dnia 7 października 2010r., sygn. akt II SA/Sz 560/10, postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r., sygn. akt I OSK 1424/10; z dnia 5 grudnia 2008r., sygn. akt I OSK 1852/07; z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08; z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08). Z uwagi na przedmiot - zwrot nienależnie pobranych świadczeń, sprawa ta w znaczeniu materialnoprawnym bezspornie mieści się w otwartym katalogu spraw wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych załatwianych w formie decyzji, od których przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. W odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, co do zasady właściwy będzie zatem sąd powszechny, bez względu na to, czy zaskarżona decyzja została wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.o.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W niniejszym przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.