VII SA/Wa 673/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki postanawia: odmówić J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (zakres wniosku został określony w skardze kasacyjnej). Skarżący w formularzu PPF podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, córką i synem. Dzieci są w wielu 19 i 20 lat. Mieszka poza miastem co wiąże się z dodatkowymi kosztami związanymi z dojazdami. Wskazał, że od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą jednak z uwagi na spadek cen nabiału i zawirowania na rynku mleczarskim drastycznie zmniejszyły się obroty firmy. Obecnie sięgają one około 1 000 zł., co powoduje, że nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W efekcie wnioskodawca będzie zmuszony zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą i utraci podstawowe źródło utrzymania rodziny. Wskazał, że posiada we współwłasności dom o pow. 178 m2, mieszkanie o pow. 50 m2, nieruchomość rolną o pow. 5 ha we współwłasności, posiada samochód dostawczy (chłodnia) oraz samochód w leasingu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, utrzymuje się z własnej działalności gospodarczej z której uzyskuje dochody około 1 000 zł. Wskazał posiadanie następujących zobowiązań: kredyt na zakup mieszkania – miesięczna rata 444,22 CHF (około 1 500 zł.), rata leasingu samochodu – około 1 500 zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny to energia elektryczna – 200 zł., wywóz nieczystości płynnych 180 zł. (dwa razy w miesiącu), wywóz nieczystości stałych 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego 3 000 (raz na kwartał), podatek od nieruchomości 267 zł. (rocznie), telefon i internet 300 zł., żywność, środki czystości, odzież i inne potrzeby życiowe ok. 1 000 zł. Koszt utrzymania dzieci to: żywność ok. 1 000 zł., dodatkowe lekcje 500 zł., ubrania i inne wydatki 500 zł. Wnioskodawca podał, że jeżeli jest to konieczne pomaga mu rodzina. Do wniosku dołączono zestawienie księgowe przychodów i kosztów za okres 1-31 grudzień 2015 r. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 6 kwietnia 2016 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - wskazania czy żona wnioskodawcy podejmuje działalność zarobkową, w szczególności jako radca prawny, czy prowadzi kancelarię prawną radcy prawnego, jeżeli tak, należało wskazać dochody jakie uzyskuje z ww. działalności, - podania marek i roczników posiadanych samochodów oraz podania szacunkowych miesięcznych kosztów utrzymania ww. pojazdów, - nadesłania kopii dokumentów PIT z rozliczeniem podatku za rok 2015 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ew. za 2014 r., w przypadku niedokonania rozliczenia za 2015 r. - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłania kopii wyciągu bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące. Wnioskodawca pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. wskazał, że z uwagi na fakt, iż nie ma dostępu do jakichkolwiek danych finansowych związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą, a żona odmawia udostępnienia takich informacji, nie jest w stanie przedstawić żądanej dokumentacji. Wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o nadesłane materiały. W niniejszej sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść pełnych opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Natomiast z danych przedstawionych w formularzu PPF w niniejszej sprawie nie przedstawia się obraz wnioskodawcy jako osoby ubogiej. Wnioskodawca posiada dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, dwa samochody. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód, wg oświadczenia, około 1 000 zł. Osobną działalność gospodarczą prowadzi żona wnioskodawcy, jednakże wnioskodawca nie przedstawił dochodów żony. Na odmowę przyznania prawa pomocy poza ww. okolicznościami miało wpływ także niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 6 kwietnia 2016 r. i nieustosunkowanie się do zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wskazać należy w tym zakresie, że wnioskodawca poza wspomnianą wyżej odmową podania dochodów żony, nie podał marek i roczników posiadanych samochodów, nie nadesłał dokumentów źródłowych (kopii dokumentów PIT z rozliczeniem podatku za rok 2015, kopii wyciągu z rachunku bankowego), w końcu wnioskodawca nie wskazał czy otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, świadczenia z pomocy społecznej. Z tych względów sytuacja przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwala na rzetelną ocenę możliwości materialnych wnioskodawcy. Z przedstawionych danych wynika, że uzyskiwane dochody strony pozwalają na zaspokojenie tylko niewielkiej części wydatków. Wnioskodawca wskazał własne dochody na około 1 000 zł., natomiast suma wydatków to kwota ponad 7 900 zł. Tak przedstawione dane na temat dochodów i wydatków jest całkowicie niewiarygodne i wewnętrznie sprzeczne, gdyż wydatki wnioskodawcy i jego rodziny nie mają pokrycia w dochodach. Należy również wskazać, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób pozostających z osobą składającą wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem informacje te mogą w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to właśnie łączne dochody i wydatki tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy nie można zatem ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku, lecz należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony składającej wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 442/12 Lex nr 1240669, z dnia 10 września 2013 r. I GZ 375/13 Lex nr 1363597). Odmowa podania tych danych nie może być interpretowana na korzyść wnioskodawcy. W tej sytuacji uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Strona postępowania wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna bowiem wykazać w sposób przekonujący, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13 Lex nr 1347052, z dnia 13 stycznia 2011 r. I GZ 456/10 Lex nr 741446, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 r. I SA/Rz 478/10 Lex nr 764503, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2014 r. I SA/Bd 1172/13 Lex nr 1457060). Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Z uwagi na powyższe okoliczności nie przychylono się do wniosku strony i wniosek został oddalony, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.