VIII SA/Wa 128/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu K. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 sierpnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 17 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej referendarz), w odpowiedzi na wniosek K. S. (dalej skarżący) o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza skarżący nie wykazał bowiem, że znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej zastosowanie instytucji prawa pomocy. W szczególności, że skarżący, jak podał prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego źródłem dochodu jest emerytura z ZUS oraz świadczenie emerytalne z USA w łącznej wysokości [...] zł, przy czym wydatki na mieszkanie, media i leki wynoszą ok. [...] zł. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "ppsa") skarżący nie przedstawił żądanych przez Sąd wyciągów z rachunków bankowych (lokat), oświadczając, iż takowego nie posiada. To spowodowało brak możliwości oceny jego aktualnej sytuacji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący podał natomiast, że otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny. Referendarz wskazał jednocześnie, iż ze złożonych przelewów wynika, iż skarżący posiada rachunek bankowy, z którego dokonuje bieżących opłat. Od ww. rozstrzygnięcia skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw, w którym nie zgodził się z dokonaną przez referendarza oceną stanu faktycznego, który uznał, że skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych – z rachunku lokat. Tymczasem zdaniem skarżącego wyjaśnił on, że żadnych lokat nie posiada, co potwierdza załączone zaświadczenie z banku. Dodał, że rachunek bankowy posiada, na który wpływają jego emerytury (nie jest to rachunek lokat). Z rachunku skarżący dokonuje wypłat na bieżące potrzeby (opłaty bieżące, itp.), dokonuje też transakcji kartą płatniczą. Dodał, że jego aktualna sytuację finansową przedstawił w sposób wystarczający w przekazanym do Sądu materialne źródłowym, który potwierdza w jego ocenie, że wniosek o prawo pomocy zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, co skutkowało utrzymaniem go w mocy. Stosownie do art. 259 § 1 ppsa, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 ppsa wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 1 ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Zaakceptować należy, odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa. Zasada ta wynika wprost z brzmienia wskazanego przepisu, który nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, do którego dojdzie wyłącznie wówczas kiedy strona przedstawi stosowne dowody na poparcie podniesionych twierdzeń. Tylko w takiej sytuacji Sąd może w sposób pełny ocenić sytuację majątkową skarżącego. Z uwzględnieniem powyższego, Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w żądanym zakresie, zwłaszcza mając na względzie fakt uchylenia się przez skarżącego od obowiązku przedłożenia dokumentów i dodatkowych informacji, o których mowa w wystosowanym wezwaniu (brak złożenia żądanych wyciągów z rachunków bankowych). W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że wezwanie do uzupełnienia żądanych informacji (zob. k. 40 akt sądowych) jest czytelne i nie budzi wątpliwości, jak zdaje się wywodzić skarżący, gdyż pkt 2 wezwania dotyczył "złożenia wyciągów z rachunków bankowych (lokat) – historia operacji na rachunku za ostatnie sześć miesięcy". Zwrot "lokat" został umieszczony w nawiasie, a zatem skarżący, zgodnie z treścią wezwania został zobowiązany do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych lub ewentualnie lokat, jeśli je posiada, o czym świadczy umieszczenie słowa "lokat" w nawiasie. Rozumienie pojęcia "wyciągów z rachunków bankowych" (...) na przeciętnego odbiorcy bez potrzeby sięgania do definicji tego pojęcia nie powinno zatem w tym przypadku budzić wątpliwości. Wyciąg bankowy bowiem to m.in. dokument opracowywany przez bank dla posiadacza rachunku bankowego, w którym zbiorczo przedstawione są obroty za dany okres na rachunku. Zawarta jest w nim informacja o operacjach pieniężnych uznających i obciążających rachunek z dyspozycji właściciela konta lub dyspozycji różnych kontrahentów, księgowania odsetek i prowizji, a także informację o saldzie rachunku na początku i końcu okresu rozliczeniowego. Nie można zatem wywodzić, że skarżący został zobowiązany wyłącznie do okazania wyciągów z rachunków dotyczących lokat, gdyż słowo lokaty zostało umieszczone w nawiasie za zwrotem "złożenie wyciągów z rachunków bankowych", a zatem dotyczyło ewentualnej sytuacji gdyby skarżący posiadał oprócz rachunku bankowego także rachunek lokat terminowych. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie również w świetle załączonego przez skarżącego zaświadczenia banku o posiadanych rachunkach (zob. str. 58 akt sądowych). Skoro zatem skarżący nie okazał żądanych wyciągów z rachunku bankowego, który posiada, to zasadnie referendarz uznał, że nie uczynił zadość ww. wezwaniu. Sąd, dokonując oceny wniosku skarżącego podziela stanowisko referendarza zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślenia bowiem wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Przeciwnie, wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy nie można pominąć, że skarżący nie należy do kręgu osób ubogich, gdyż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada stałe dochody, na które składają się emerytura z ZUS, świadczenie emerytalne z USA oraz zasiłek pielęgnacyjny (łączne dochody miesięczne stanowią kwotę ponad [...] zł. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że na obecnym etapie postępowania wysokość kosztów (wpis od skargi kasacyjnej) stanowi kwotę [...] zł). Dotychczas skarżący uiścił zarówno wpis stały od skargi ([...] zł) oraz opłatę od wniosku za uzasadnienie ([...] zł). W ocenie Sądu, z powodów wskazanych powyżej, sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku w całości. Tym bardziej, że skarżący nie odpowiedział rzetelnie (brak wyciągów z rachunków bankowych) na wystosowane wezwanie. Także subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy równoczesnym nie odniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wniesiony sprzeciw nie podważa w żaden sposób tej oceny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 ppsa Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.