VIII SA/Wa 20/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot /sprawozdawca/, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego P. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. ("DIC", "organ odwoławczy") odmówił P. P. ("skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. ("Naczelnik", "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia DIC powołał art. 163 § 2 w związku z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; zwana dalej: "Op"), a także art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270, zwana dalej: "p.p.s.a."). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Naczelnik określił skarżącemu podstawę opodatkowania podatkiem akcyzowym i zobowiązanie podatkowe z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. Skarżący złożył odwołanie za pomocą faksu w ostatnim dniu przewidzianym dla tej czynności ([...] sierpnia 2010 r.). Wystąpił alternatywnie o przyjęcie, że odwołanie złożył z zachowaniem terminu lub przywrócenie terminu. Wyjaśnił, że [...] sierpnia 2010 r. wysłał odwołanie zarówno faksem, jak i w formie elektronicznej (e-mail). Nie mógł zaś wysłać pisma pocztą, bo okazało się, że w tym dniu (piątek) poczta, która zwykle czynna jest całą dobę, była czynna jedynie do 2200. Następnego dnia tj. w dniu [...] sierpnia 2010 r., skarżący nadał w Urzędzie Poczty Polskiej S.A. w R. odwołanie, które wpłynęło do organu I instancji w dniu [...] sierpnia 2010 r. Organ odwoławczy powołał się na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sąd) z 3 kwietnia 2012 r., (VIII SA/Wa 1/12), uchylający wcześniejsze postanowienie DIC wydane w niniejszej sprawie. Związany oceną prawną wyrażoną w tym wyroku oraz wskazaniami co do dalszego sposobu prowadzenia postępowania podatkowego, organ wyjaśnił, że ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uzasadnia wniosek, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania, który upłynął w sprawie w dniu [...] sierpnia 2010 r. Wskazał przy tym, że zgodnie z zaleceniami Sądu w pierwszej kolejności należało ocenić, czy złożone za pośrednictwem poczty elektronicznej organu podatkowego odwołanie skarżącego zostało skutecznie wniesione, w świetle obowiązujących w dacie upływu terminu do jego złożenia przepisów prawa. Stwierdził, że w okresie od 12 maja 2010 r. do 11 listopada 2010 r., tj. od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów art. 168 § 1 Op do dnia upływu terminu przewidzianego w art. 14 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 40, poz. 230; dalej: "ustawa zmieniająca"), obowiązywały przepisy wykonawcze do tej ostatniej ustawy. Czyli rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 września 2005 r. w sprawie warunków organizacyjno - technicznych doręczania dokumentów elektronicznych podmiotom publicznym (Dz. U. Nr 200, poz. 1651) wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji, w brzmieniu przed nowelizacją. Z tej przyczyny odwołanie przesłane elektronicznie [...] sierpnia 2010 r. na adres poczty elektronicznej organu I instancji było bezskuteczne, zgodnie z treścią art. 168 § 1 Op, gdyż obowiązujące wówczas przepisy wykonawcze do ustawy o informatyzacji nie przewidywały możliwości wniesienia odwołania na adres poczty elektronicznej inny, niż elektroniczna skrzynka podawcza Naczelnika. Nadto, czynność ta nie była skuteczna także w świetle art. 12 § 6 pkt 1 Op, tj. skarżący nie otrzymał potwierdzenia odbioru. Czyli odwołanie wniesione [...] sierpnia 2010 r. przez skarżącego za pośrednictwem urzędu pocztowego należało uznać za wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla tej czynności. Na tej podstawie DIC uznał, że istnieje podstawa faktyczna do rozpoznania wniosku skarżącego o przywrócenie terminu, któremu uchybił. Po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie godzin pracy Poczty Polskiej (zob. s. [...] zaskarżonego postanowienia) DIC ustalił, że w dniu [...] sierpnia 2010 r. urząd ten funkcjonował wedle zwyczajowych godzin pracy (6 – 22). Taki czas pracy urzędu obowiązywał od sześciu miesięcy. Z akt sprawy wynika zaś, że uprzednio (w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 4 lutego 2010 r.) urząd pocztowy czynny był całodobowo. Informacje o godzinach otwarcia urzędu były dostępne w placówce pocztowej w miejscu widocznym dla klientów. Dodatkowo z pisma urzędu pocztowego wynikało, że [...] sierpnia 2010 r. na terenie miasta R. nie funkcjonowała żadna jednostka organizacyjna Poczty Polskiej S.A. pracująca całodobowo. Z tej przyczyny DIC stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 162 Op. Skarżący nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności w dochowaniu terminu do złożenia odwołania. Za nieuprawnioną uznał przy tym próbę przerzucenia odpowiedzialności w tym względzie na inny podmiot (Pocztę Polską S.A.), która [...] sierpnia 2010 r. funkcjonowała zgodnie z wyznaczonymi godzinami pracy (6 – 22). Dodał, że nie praktykowano także skracania godzin pracy tego urzędu w piątki. Czyli skarżący zachowując należytą staranność powinien upewnić się w jakich godzinach pracuje urząd pocztowy. Skoro tego nie uczynił, to bez znaczenia dla sprawy pozostaje jego subiektywne przekonanie o godzinach otwarcia placówek pocztowych na terenie R. Istotne jest, że zaniechał stosownego działania w tym względzie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. P. (skarżący) wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i zwrot kosztów postępowania, zarzucając temu aktowi rażące naruszenie art. 12 § 6 pkt 1, art. 162 § 1 oraz art. 247 § 1 pkt 2 - 3 Op ponieważ: - nie zrealizowano zasady prawdy obiektywnej pomijając przy ustalaniu stanu faktycznego wniesienie odwołania drogą elektroniczną (e-mail) na adres: [...].; - nie uwzględniono wniosku o przywrócenie terminu pomimo wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 162 § 1 Op. Uzasadniając skargę jej autor powołał się na wydruk z potwierdzeniem nadania odwołania na adres elektroniczny organu [...], wydruk ze strony internetowej organu celnego wskazujący ten adres jako adres poczty elektronicznej tego organu, a także pismo Urzędu Celnego w R. z [...] sierpnia 2010 r. potwierdzające fakt otrzymania odwołania. Powołał się przy tym na inny wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 2/12. Powtórzył, że odwołanie zostało złożone skutecznie. Nie przypuszczał, że jedyna w R. placówka pocztowa czynna całodobowo, z której korzystał wielokrotnie w przeszłości (także w godzinach nocnych) nie będzie czynna całodobowo [...] sierpnia 2010 r. (piątek). Jako strona postępowania wyrażająca wolę skorzystania z przysługującego jej w świetle przepisów Op prawa do wniesienia odwołania, nie mógł przezwyciężyć przeszkody w postaci zamkniętej placówki pocztowej, dotychczas funkcjonującej całodobowo. Nadto w tym czasie (1,5 godziny przed upływem terminu) nie zdołałby dotrzeć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, do najbliższej placówki pocztowej (w W. lub L.) czynnej całodobowo. Nie miał także możliwości podjęcia działań w zgodzie z art. 12 § 6 Op. Powołał się nadto na wyroki WSA w Gliwicach z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1032/08 oraz z 30 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 98/08. W odpowiedzi na skargę DIC wniósł o jej oddalenie powtarzając zasadnicze elementy dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez DIC w sprawie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji zgodności z prawem jego postanowienia wydanego na podstawie art. 162 § 1 Op. Z treści mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 162 Op wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Uprawdopodobnienie jest przy tym środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Choćby niewielkie niedbalstwo wnioskodawcy uniemożliwia przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się nagłą chorobę, która uniemożliwiła wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok NSA z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; LexisNexis 2007, s. 580). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd miał na uwadze związanie Sądu oraz organu podatkowego orzekającego w niniejszej sprawie, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w prawomocnym wyroku z 3 kwietnia 2012 r. (VIII SA/Wa 1/12), zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie należy stwierdzić, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art. 162 § 1 Op. Organ Odwoławczy wadliwie przyjął bowiem, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Pominął przy tym działania skarżącego, który podjął próby złożenia odwołania w przewidzianym dla tej czynności terminie drogą elektroniczną i korzystając z faksu. Istotna jest przy tym chronologia zdarzeń. Skarżący podjął stosowne działania zmierzające do skutecznego wniesienia odwołania ostatniego dnia przewidzianego dla dokonania tej czynności, gdy okazało się, że pozostawał w błędzie przyjmując, iż urząd pocztowy jest tego dnia czynny całodobowo. Podjął wówczas próbę skutecznego wniesienia odwołania drogą elektroniczną oraz za pomocą faksu. Tym samym konwalidował swoje uprzednie uchybienie polegające na tym, że nie sprawdził, w jakich godzinach tego dnia czynny był urząd pocztowy. Dodać należy, że zmiana godzin pracy urzędu pocztowego, który uprzednio był czynny całodobowo, przy czym świadomość tego faktu była utrwalona w lokalnej społeczności, mogła wprowadzić skarżącego w błąd. Istotne jest jednak zdaniem Sądu to, że skarżący podjął działania zmierzające do usunięcia tego błędu. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że DIC nie odniósł się należycie do konsekwentnie prezentowanej argumentacji skarżącego, który twierdzi, że wysłał drogą elektroniczną odwołanie na adres skrzynki podawczej wskazywany jako adres elektronicznej skrzynki podawczej organu. Nie ustalił zatem stanu faktycznego niniejszej sprawy w sposób wystarczający do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Jeżeli bowiem skarżący pozostawał w błędzie co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej organu celnego (podatkowego) z winy tego organu, to nie może ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Reasumując, w realiach niniejszej sprawy należy przyjąć, że wystąpiły przesłanki do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Uprawdopodobnił on bowiem, że uchybił terminowi przewidzianemu dla dokonania tej czynności bez swojej winy. Nawet bez konieczności badania, czy faktycznie skarżący został wprowadzony w błąd co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej właściwego organu celnego (podatkowego). Zarzuty skargi Sąd uznał za częściowo zasadne, tj. w zakresie naruszenia art. 162 § 1 Op. Brak jest bowiem podstaw do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem wskazanych w skardze przepisów postępowania, bądź też bez podstawy prawnej. Jej autor nie uzasadnił nadto swojego stanowiska w tym zakresie. Sąd nie znalazł zatem podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Tym samym chybione okazały się zarzuty naruszenia art. 247 § 1 pkt 2 – 3 Op. Za chybiony Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 12 § 6 pkt 1 Op, gdyż skarżący nie wykazał, że otrzymał urzędowe potwierdzenie odbioru dokumentu elektronicznego (odwołania) wysłanego [...] sierpnia 2010 r. Dodać należy, że w prawomocnych wyrokach z 3 oraz 19 kwietnia 2012 r. (VIII SA/Wa 1/12 i 3/12) oraz nieprawomocnym wyroku Sądu z 12 kwietnia 2012 r. (VIII SA/Wa 2/12), zostały przedstawione rozważania na tle stanu prawnego obowiązującego w okresie od 12 listopada 2010 r. do 14 października 2011 r. Rozważania przedstawione w tych wyrokach nie znajdują zatem zastosowania w stanie prawnym obowiązującym 6 sierpnia 2010 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania i podjąć działania w celu merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zakres, w jakim uchylony akt nie może być wykonany, Sąd określił zgodnie z art. 152 p.p.s.a. (pkt 2). O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł mocą art. 200, art. 205 i art. 209 p.p.s.a. Do zwróconych kosztów postępowania Sąd zaliczył [...] zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu stałego od skargi (pkt 3 sentencji wyroku).