VIII SA/Wa 235/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. B. na decyzję W. M. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm., zwanej dalej "u.e.l.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze. zm., zwana dalej "k.p.a."), orzekł o wymeldowaniu B. P. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...][...] w [...]. W uzasadnieniu decyzji, przedstawiając przebieg postępowania w sprawie, Prezydent podał, iż wniosek o wymeldowanie B. P. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] złożył P. I.. Wniosek umotywował faktem, iż nabył w/w lokal aktem notarialnym z dnia [...] października 2014 r., a B. P. w nim nie zamieszkuje od kilku miesięcy. Organ wskazał, że został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, określony w art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, bowiem B. P. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez obowiązku wymeldowania się. Wymieniona nie przebywa i nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, choć nie było to jej wolą i zamiarem. Jednakże na mocy notarialnych pełnomocnictw i umów przestała być właścicielem lokalu, który został wydany bez jej wiedzy nowemu właścicielowi. Następnie został sprzedany. Organ I instancji wskazał, że utrzymywanie zameldowania B. P. byłoby fikcją odbiegającą od rzeczywistości. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B. P.. Wskazała, iż organ I instancji nie uwzględnił wszystkich udokumentowanych w sprawie okoliczności. Podniosła, że do maja 2015 r. korzystała z przedmiotowego lokalu w sposób niezakłócony i tam koncentrowała swoje sprawy życiowe. Nigdy dobrowolnie nie opuściła i nie miała zamiaru opuścić przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Niewątpliwie opuszczenie lokalu jest wynikiem bezprawnych działań innych osób, o czym organ I instancji został poinformowany. B. P. wskazała ponadto, że podjęła niezwłocznie stosowne kroki prawne: powództwo cywilne o przywrócenie naruszonego posiadania oraz zawiadomienie do prokuratury o popełnieniu przestępstwa, o czym organ I instancji również był informowany. Podniosła, iż postępowanie cywilne oraz karne nie zostały jeszcze zakończone, a więc organ I instancji nie mógł dokonać wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Wojewoda [...] (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę przepisy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania B. P. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Organ wskazał, że prawo do lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] B.P. nabyła w umowie sprzedaży (akt notarialny z dnia [...] listopada 2012 r., nr Repertorium [...]). W dniu [...] października 2014 r. E. P.- K., działająca w imieniu matki B. P., podpisała umowę pożyczki oraz przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do przedmiotowego lokalu (akt notarialny z dnia [...] października 2014 r., nr Repertorium [...]). W wyniku niewywiązania się przez E. P. – K. z umowy pożyczki prawo do lokalu nabyła E.I., reprezentowana przez P. I. - całkowita spłata pożyczki miała nastąpić do dnia [...] kwietnia 2015 r. W toku prowadzonego postępowania o wymeldowanie B. P., wszczętego na wniosek E. I., omawiany lokal został sprzedany K. B.. Nowy właściciel podtrzymał wniosek o wymeldowanie B. P. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. B. P. wyjaśniła, że w przedmiotowym lokalu zamieszkiwała bez przeszkód do maja 2015 r. W maju 2015 r. przebywała przez 2 dni u konkubenta. Po powrocie do swojego mieszkania zastała wymienione zamki w drzwiach. Fakt ten zgłosiła na policji. Z informacji, jakich udzielił dzielnicowy wynika, że wszystkie rzeczy znajdujące się w przedmiotowym lokalu zostały przewiezione przez jej córkę do magazynu przy ul. [...] w [...]. B. P. nie posiada kluczy do omawianego lokalu i obecnie zamieszkuje u swojego konkubenta. Ponadto oświadczyła, że w listopadzie 2014 r. została nakłoniona przez swoją córkę E. P. –K. do udzielenia jej pełnomocnictwa do zawarcia umowy pożyczki wraz z przeniesieniem prawa własności przedmiotowego lokalu na poczet tej pożyczki. Córka poinformowała ją jedynie, że jest to pełnomocnictwo dotyczące mieszkania, ale nie wspomniała, że dotyczy to wzięcia pożyczki i sprzedaży mieszkania. B.P. nigdy nie otrzymała kwoty wziętej przez córkę tytułem pożyczki, nie została również wezwana do opuszczenia lokalu. W maju 2015 r. E. P. –K., wykorzystując nieobecności matki w mieszkaniu, wywiozła wszystkie rzeczy znajdujące się w nim oraz wymieniła zamki w drzwiach wejściowych. Wobec zaistniałej sytuacji B. P. wniosła do Sądu Rejonowego w [...] pozew o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (sygn. akt [...]) oraz zainicjowała postępowanie karne prowadzone przez Komisariat Policji I w [...] Wydział Kryminalny nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową [...] w [...] w sprawie doprowadzenia w dniu 14 października 2014 r. w [...] do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem poprzez wprowadzenie w błąd przez E. P.- K. co do wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do omawianego lokalu stanowiącego jej własność. Analizując zgromadzone dowody Wojewoda uznał, iż strona nie opuściła dobrowolnie i trwale miejsca, w którym zameldowana jest na pobyt stały. Organ odwoławczy wskazał, iż fakt wytoczenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, świadczy o tym, że B. P. nie opuściła dobrowolnie swojego miejsca zamieszkania i jednoznacznie wskazuje na chęć powrotu do lokalu. Dodatkowo wszczęta na wniosek B. P. sprawa karna nie wskazuje na to, by z własnej woli opuściła omawiane mieszkanie. Zdaniem Wojewody [...], w takich okolicznościach sprawy trudno zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że opuszczenie przez B. P. przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. Przy czym podkreślić należy, że organ I instancji równocześnie stwierdził, że B. P. wbrew swojej woli i zamiarowi nie przebywa i nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył obecny właściciel lokalu K. B. (dalej: "skarżący"), wnioskując o jej uchylenie. Zaskarżonej wyżej decyzji zarzucił: 1). naruszenie przepisów postępowania: art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa poprzez pominięcie przy ocenie dowodów - istoty znaczenia pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego jakie zostało udzielono przez B. P. jej córce E. P. – K., które tą ostatnią uprawniało do zadysponowania mieszkaniem albowiem ten fakt wprost stanowi, że zakresem swojej świadomości musiała obejmować skutki jakie rodzi jej oświadczenia woli o udzieleniu pełnomocnictwa i konsekwencje w postaci tego, że pełnomocnik może się nim posłużyć i dokonać czynności - tym bardziej, że przy sporządzaniu aktu notarialnego notariusz wyjaśnia znaczenie i skutki prawne jakie niesie za sobą czynność - zatem oświadczenie o opuszczeniu lokalu i czynności przedsięwzięte w tym celu przez pełnomocnika nie mogą być ocenione jako brak zamiaru opuszczenia mieszkania i brak dobrowolności w tym względzie - odnoszą bowiem skutek prawny zarówno w stosunku do mocodawcy jak i osób trzecich, w tym również organów administracji publicznej; 2). naruszenie przepisów postępowania: art. 7 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z przesłuchania świadka E. P. – K. w celu wyjaśniania okoliczności opuszczenia lokalu, w szczególności w przedmiocie wyjaśnienia czy było ono dobrowolne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r o ewidencji ludności (dalej w skrócie u.e.l.). Zgodnie z art. 69 pkt 1, weszła ona w życie z 1 marca 2015 r. i zastąpiła regulacje zawarte we wcześniej obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., zwana dalej: ustawą z 10 kwietnia 1974 r.). Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l., organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Należy zauważać, że konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w poprzednio obowiązującej ustawie z 10 kwietnia 1974 r. Według art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r., organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy zatem zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści art. 35 u.e.l. Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił i utrwalił się pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 302/05). Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2013 r., sygn. III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2012 r., sygn. III SA/GL 370/12, wyrok WSA w Łodzi z 19 stycznia 2012 r., sygn. III SA/Łd 1058/11). Podkreślenia wymaga okoliczność, że zameldowanie w jakimś lokalu związane jest z przebywaniem w nim, nie zaś z prawem do lokalu. O dobrowolności opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania zamieszkiwania w lokalu, ale także to, jakie faktyczne starania, świadczące o chęci zamieszkiwania w tym lokalu czyni strona, pozbawiona możliwości zamieszkiwania w lokalu, w którym jest zameldowana. Okoliczności te muszą przy tym obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony, nie zaś być jedynie deklaracją takiej chęci z uwagi na roszczenia majątkowe, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi odwoławczemu uzasadnione podstawy do orzeczenia o odmowie wymeldowania B. P.. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Przyjmuje się, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 30 listopada 2012 r., II OSK 1369/11, LEX nr 1291933; wyrok NSA z dnia 19 lipca 2012 r., II OSK 771/11, LEX nr 1252181). Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym lokalu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2012 r., II OSK 966/12, LEX nr 1166162; wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. II OSK 2122/11, LEX nr 1296074). Dokonana przez organy wykładnia art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności oraz zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy były prawidłowe. Ocena przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] przez B. P. znajduje oparcie w zgromadzonej dokumentacji i nie była dowolna. Sąd w pełni podziela ocenę przesłanek ustawowych niezbędnych do wymeldowania strony z miejsca jej stałego pobytu, dokonaną w przedmiotowej sprawie przez Wojewodę, przyjmując je za własne. Organ odwoławczy zebrał pełny i obszerny materiał dowodowy w tej sprawie, dokonał jego wszechstronnej oceny i dokładnie uzasadnił swoją decyzję wydaną w sprawie wskazując, że skarżąca nie opuściła miejsca zameldowania na pobyt stały w sposób trwały i dobrowolny. Niewątpliwie skarżąca nie zamieszkuje w spornym lokalu od maja 2015 r., tj. od momentu wymiany zamków w mieszkaniu przez jej córkę, która nie przekazała jej nowych kluczy, jednak z tą decyzją właściciela lokalu skarżąca nie pogodziła się. Z okoliczności sprawy wynika, że fakt wymiany zamków zgłosiła najpierw dzielnicowemu, a potem w dniu [...] czerwca 2015 r. w Sądzie Rejonowym w [...] w [...] Wydziale Cywilnym złożyła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Zanim dokonano wymiany zamków B. P. zamieszkiwała bez przeszkód w przedmiotowym lokalu. W tej sprawie materiał dowodowy jest spójny, a więc wiarygodny. Wynika z niego również, że skarżąca w maju 2015 r. nie miała zamiaru opuszczać spornego lokalu na stałe. Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu okoliczność, że wobec wymiany zamków do przedmiotowego lokalu, skarżąca została pozbawiona możliwości dostępu do miejsca stałego zameldowania, w którym dotychczas koncentrowała swoje centrum życiowe. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że strona nie opuściła spornego lokalu na stałe z zamiarem przebywania w innym miejscu. W lokalu tym zgromadziła swój dobytek, rzeczy osobiste, przedmioty codziennego użytku i nie deklarowała nikomu stałego opuszczenia tego budynku. Mając ponadto na uwadze, że skarżąca złożyła do sądu powszechnego wniosek o przywrócenie naruszonego posiadania oraz zainicjowała postępowanie karne prowadzone przez Komisariat Policji I w [...] Wydział Kryminalny nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową [...] w [...] w sprawie doprowadzenia w dniu 14 października 2014 r. w Radomiu do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem poprzez wprowadzenie w błąd przez E. P.- K. co do wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do omawianego lokalu stanowiącego jej własność, to okoliczności tej sprawy nie wskazują na dobrowolność i trwałość opuszczenia jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W tym zakresie twierdzenia skargi, jakoby było przeciwnie, należy uznać za subiektywne i dowolne, będące jedynie polemiką z prawidłowo zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W ocenie Sądu, brak jest w przedmiotowej sprawie okoliczności, które wskazywałyby, aby strona dała wyraz zaniechania posiadania spornego lokalu jako miejsca swojego stałego pobytu. W przedstawionym stanie faktycznym nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi dotyczący nie przesłuchania z urzędu w charakterze świadka córki skarżącej na okoliczność dobrowolności opuszczenia lokalu. Skoro nie jest sporne, że rzeczy skarżącej E. P. – K. zdeponowała w magazynie, to nie sposób uznać, że skarżąca godziła się na opuszczenie, opróżnienie lokalu. Jednocześnie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. ----------------------- 7