VIII SA/Wa 312/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi D. B.zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że zlikwidowała działalność gospodarczą i utrzymuje się z emerytury – [...] zł. Posiada zadłużenie w wysokości ponad 9 mln zł z tytułu podatku od towarów i usług i [...] zł z tytułu kredytu. Poza tym nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, koszty utrzymania mieszkania ponosi mąż, z którym skarżąca ma rozdzielność majątkową i który posiada emeryturę w wysokości [...] zł. W wyniku uzupełnienia wniosku skarżąca złożyła zeznania podatkowe własne i męża za 2014 i 2015 r., wygenerowany elektronicznie dokument potwierdzający zaprzestanie działalności gospodarczej z dniem 14 stycznia 2016 r., informację o zamknięciu rachunków bankowych, postanowienie Komornika Sądowego w L. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, fakturę dokumentującą sprzedaż w październiku 2014 r. trzech samochodów marki [...] i [...] za łączną sumę [...] zł, umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz dowody opłat czynszowych dokonywanych przez męża skarżącej. W zakresie zobowiązania do ujawnienia składników majątku należących do męża skarżąca oświadczyła, że pozostaje z nim w "separacji faktycznej", a z uwagi na rozdzielność majątkową odmówił on podania stanu swojego majątku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania oraz to, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego domaga się skarżąca (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżąca nie wyjaśniła wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jej sytuacji materialnej. W szczególności nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie w części dotyczącej sytuacji majątkowej męża, co było niezbędne dla oceny jej zdolności płatniczych. Mianowicie w ocenie referendarza sądowego skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna (likwidacja działalności gospodarczej, wysokie - kilkumilionowe zadłużenie, brak majątku i oszczędności, umorzenie postępowania egzekucyjnego). Pominęła natomiast (i mimo wezwania nie uzupełniła) istotne informacje dotyczące stanu majątku jej męża. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko (prezentowane również przez skarżącą) jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że we wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała, że pozostaje w ekonomicznym związku z mężem, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11). W świetle poczynionych wyżej rozważań zasadnym jest uznanie, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącej niezbędne jest ujęcie w budżecie jej gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku męża. Referendarz sądowy za niewiarygodne bowiem uznaje twierdzenia strony, złożone w wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku, o separacji faktycznej małżonków. Zdaniem oceniającego skarżąca pozostaje w ekonomicznej więzi z mężem, który – jak sama oświadczyła – ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego, a to jest wystarczające do uznania go za osobę wspólnie gospodarującą ze skarżącą. Zatem w świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania odmowa ujawnienia stanu majątkowego męża skarżącej budzi wątpliwości, co do rzetelnego przedstawienia sytuacji finansowej rodziny, tym bardziej, że skarżąca dotychczas prowadziła działalność gospodarczą bardzo dużych rozmiarów osiągając w 2014 r. przychód w wysokości ponad [...] zł. Dodać również należy, że z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby środki pochodzące ze zbycia za kwotę [...] zł w październiku 2014 r. samochodów marki [...] i [...] były faktycznie w całości przeznaczone na spłatę zadłużenia i ewentualnie jakiego. Konkludując, w tych okolicznościach wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za zasadny nawet jeśli ustalony w wpis od skargi wynosi [...] zł. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu