VIII SA/Wa 446/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 446/17 odmawiające zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z 31 października 2017 r. (data nadania urzędowego formularza PPPr w urzędzie pocztowym) [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. (zwana dalej: skarżąca, spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie spółka nie wniosła sprzeciwu. Następnie 18 kwietnia 2018 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynął kolejny wniosek spółki (formularz PPPr) o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku spółka oświadczyła, iż obecnie nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Podała, że jedyne wydatki są związane z obsługą korespondencji, które ponosi prezes z własnych środków. Zaznaczyła, że od kilku lat nie otrzymała dopłat z ARiMR, w związku z czym ponosi straty, a zobowiązania rosną, z tego względu nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł., zaś wartość środków trwałych [...] zł. Strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosiła [...] zł. Oświadczyła nadto, że konto bankowe spółki zostało zamknięte. Postanowieniem z 24 maja 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 446/17 starszy referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem strony w tym zakresie, i podlega ocenie stosownie do art. 165 p.p.s.a. Referendarz uznał, że w kolejnym (drugim) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z 8 grudnia 2017 r. W szczególności nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie (pogorszeniu) w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w ww. postanowieniu. Pismem z 14 czerwca 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż w zaskarżonym postanowieniu brak jest koniecznej równowagi pomiędzy zapewnieniem stronie realizacji prawa do udziału w postępowaniu i nadmierną formalizacją przy braku właściwej oceny przedstawionych przez skarżącego dokumentów i powołanych okoliczności. Ponadto referendarz dopuszcza się nieakceptowanych błędów w ustaleniu stanu faktycznego, wręcz kuriozalnej oceny materiału dowodowego, co stanowi bezpośrednią przyczynę błędnego wyniku sprawy i wadliwości zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak przedstawiono wyżej przedmiotowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jest drugim wnioskiem skarżącej w przedmiotowej sprawie, zatem podlega on rozpoznaniu z uwzględnieniem art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z tym przypisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu zakończonym postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. było ustalenie, że spółka dysponuje majątkiem pozwalającym pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Sytuacja ta nie uległa zmianie, bowiem w obecnie złożonym wniosku spółka przedstawiła dane tożsame z pierwszym złożonym w postępowaniu sądowym wnioskiem o prawo pomocy. Spółka nadal posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł oraz wysokość środków trwałych w wysokości [...] zł. Ponadto spółka nadal posiada zamknięte konto bankowe oraz wykazuje straty za ostatni rok obrotowy. Jedyną zmianą jest wysokość straty za ostatni rok obrotowy, która w pierwszym formularzu wynosiła [...] zł, a obecnie wynosi [...] zł. Spółka nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie otrzymuje dopłat z ARiMR. Jak wynika z regulacji art. 165 p.p.s.a. niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, warunkującym zmianę wcześniejszego postanowienia, jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć takie zmiany, które pozwalają stwierdzić, że sytuacja finansowa danego podmiotu jest inna od uprzednio wykazanej. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, pomimo wcześniejszej negatywnej oceny zasadności wniosku. Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien zatem wskazać nowe okoliczności, bądź podać fakty prowadzące do ocen odmiennych niż dotychczasowe (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2014 r. sygn. I OZ 1227/13; postanowienie NSA z 23 czerwca 2016 r., sygn. II FZ 286/16). Zdaniem Sądu oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o podane informacje i dostępne dokumenty starszy referendarz sądowy właściwie uznał, że spółka nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy zmianie, w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę ww. postanowienia. Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Spółka nie wskazała, żeby prowadzoną działalność zawiesiła, zlikwidowała, rozwiązała czy zgłosiła wniosek o upadłość. Skarżąca nie wykazała także, aby utraciła płynność finansową. W aktualnym stanie faktycznym niniejszej sprawy nie ma podstaw do traktowania spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Za zasadnością uwzględnienia wniosku skarżącej nie przemawia także fakt posiadania wyższej straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśnić w tym zakresie trzeba, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Jak wynika ze złożonego wniosku posiadany przez spółkę majątek, tj. wartość środków trwałych oraz kapitał zakładowy jest w takiej samej wysokości jak majątek wskazany we wcześniejszym formularzu. Zatem sytuacja majątkowa skarżącej nie zmieniła się, a majątek jakim dysponuje pozwala pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Powyższe potwierdza fakt uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W ocenie Sądu, orzekając w niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, iż sytuacja materialna skarżącej, w stosunku do pierwotnie deklarowanej nie uległa zmianie. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.