VIII SA/Wa 599/23
WyrokWSA w Warszawie2023-11-09
Skład orzekający: Marek Wroczyński, Sławomir Fularski, Justyna Mazur
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może orzec o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu stałego, jeśli osoba ta opuściła lokal, ale twierdzi, że zostało to spowodowane przymusem, a nie dobrowolną wolą, i nie podjęła kroków prawnych w celu przywrócenia możliwości zamieszkiwania?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej może orzec o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu stałego, jeśli osoba ta opuściła lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Nawet jeśli opuszczenie nie było dobrowolne, brak podjęcia przez osobę środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub nieskuteczność tych środków prowadzi do uznania opuszczenia za dobrowolne w rozumieniu przepisów o wymeldowaniu. Utrzymywanie fikcji meldunkowej w sytuacji faktycznego braku zamieszkiwania i koncentracji centrum życiowego w innym miejscu jest niedopuszczalne.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi D. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Skarżący opuścił lokal w kwietniu 2020 r. po kłótni z żoną, pozostawiając część rzeczy, ale nie partycypując w kosztach utrzymania nieruchomości. Twierdził, że został wyrzucony, ale nie podjął kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania. Organy administracji, opierając się na zeznaniach świadków, oświadczeniach stron i informacjach policji, ustaliły, że skarżący od co najmniej 3 lat nie zamieszkuje w lokalu i nie koncentruje tam swojego centrum życiowego, a jego pobyty mają charakter wizytowy.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 23 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.
Wojewoda M. (dalej jako "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, poz. 803, dalej jako "Kpa") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U.
z 2022 r. poz. 1191, poz. 350; z 2021 r. poz. 1978, dalej jako "ustawa o ewidencji ludności") po rozpatrzeniu odwołania D.M. (dalej też jako "skarżący") od decyzji Burmistrza S. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") z 21 kwietnia 2023 r., nr [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącego
z pobytu stałego w budynku nr [...] w miejscowości C.i, gm. S., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że 28 grudnia 2022 r. Burmistrz wszczął na wniosek E. B. W.(dalej jako "wnioskodawczyni") postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Burmistrz wydał ww. decyzję z 21 kwietnia 2023 r. Organ I instancji wyjaśnił, że wobec skarżącego został spełniony warunek konieczny do wymeldowania określony w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Powyższą decyzję zakwestionował skarżący reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego składając w terminie do tego przewidzianym odwołanie, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz błędną ocenę stanu faktycznego.
Organ odwoławczy zauważył, że we wniosku o wymeldowanie oraz wyjaśnieniach złożonych do protokołu 20 stycznia 2023 r. wnioskodawczyni wskazała, że jej były zięć D. M. opuścił dobrowolnie budynek nr [...] w miejscowości C., gm. S. w kwietniu 2020 r. po kłótni z żoną. Pozostawił w nim część swoich rzeczy, jednak nie partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości. Skarżący przebywa w ww. budynku jedynie w czasie wyznaczonych przez sąd odwiedzin z dziećmi. Z posiadanych przez wnioskodawczynię informacji wynika, że wymieniony mieszka u swoich rodziców w budynku nr [...] w miejscowości S.. Skarżący do protokołu 20 stycznia 2023 r. potwierdził, że nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S. od 3 lat. Twierdzi natomiast, że został z niego wyrzucony, przy czym nie zwracał się do sądu z pozwem
o przywrócenie naruszonego posiadania. W nieruchomości pozostała większość jego rzeczy. Nie ponosi kosztów utrzymania budynku ani nie posiada do niego kluczy. Utrzymuje jedynie kontakty z dziećmi, które zamieszkują pod ww. adresem. Obecnie mieszka u swoich rodziców w miejscowości S., gm. S..
Wojewoda wskazał, że organ I instancji przeprowadził dowód z zeznań czterech świadków. M.W. zeznał, że skarżący wyprowadził się dobrowolnie z budynku nr [...] w miejscowości Ch., gm. S. 3 lata temu. Nie pozostawił rzeczy osobistych. Nie partycypuje w kosztach utrzymania budynku ani nie posiada do niego kluczy. Według ww. świadka skarżący przebywa w ww. nieruchomości jedynie w czasie odwiedzin z dziećmi ustalonymi przez sąd. K. M. zeznała, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S. od 3 lat. W ww. nieruchomości pozostały jego ubrania, których nie zabrał przy wyprowadzce. Nie posiada on kluczy do budynku ani nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. E. M. i L.M. zgodnie zeznali, że ich syn D. M. nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S.od około roku, choć pozostawił tam część swoich rzeczy. Nie opuścił budynku w sposób dobrowolny (został z niego wyrzucony), ale nie składał pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania. Pod ww. adresem wymieniony przebywa tylko w czasie odwiedzin u dzieci. Obecnie syn mieszka z nimi w miejscowości S., gm. S..
Pismem z 24 lutego 2023 r., nr [...] Wydział Prewencji Komendy Powiatowej Policji w S. poinformował, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S. od około roku. Aktualnym miejscem jego pobytu jest nieruchomość nr [...] w miejscowości S., gm. S..
W dniu 23 marca 2023 r. przeprowadzono oględziny budynku nr [...]
w miejscowości C., gm. S.. Na pierwszej kondygnacji, którą zamieszkiwał skarżący wraz z żoną i dziećmi znajdują się kuchnia, łazienka, pokój, przedpokój
i osobne wejście, natomiast na drugiej - pomieszczenia należące do wnioskodawczyni
i jej męża. W nieruchomości pozostały nieliczne rzeczy osobiste i ubrania skarżącego, których nie używa. Podkreślono, że wymieniony nie zamieszkuje tam od 3 lat. Co prawda nie ma kluczy do domu, ale w czasie kontaktów z dziećmi dostęp nie jest mu ograniczany. Od około roku mieszka u swoich rodziców w miejscowości S.. Obecny w trakcie przeprowadzania czynności skarżący podtrzymał swoje stanowisko o braku woli dobrowolnego wymeldowania się z ww. budynku, ponieważ - jak twierdzi - ma zamiar zamieszkać z byłą żoną. Organ odwoławczy wskazał, że podstawą prawną niniejszego rozstrzygnięcia jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (tj. właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (tj. posiadających tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Wojewoda wyjaśnił, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ww. ustawy). Miejscem stałego pobytu jest zatem lokal, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, podejmuje wizyty członków rodziny i znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję.
W sytuacji gdy ktoś opuszcza swoje miejsce pobytu, czyli przestaje w nim realizować wymienione funkcje życiowe, a nie zgłasza powyższego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 326/12). Opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem pobytu stałego i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Przy czym rezygnacja
z prawa do przebywania w lokalu winna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, lub też, poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrażą wolę danej osoby, polegające na między innymi na zerwaniu wszelkich więzi z dotychczasowym lokalem i koncentracja swojego centrum życiowego w innym miejscu, sposób opuszczenia lokalu, czy też obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1095/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 801/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 24 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 233/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 348/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 610/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z 31 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 20/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się także pogląd w świetle którego jeżeli przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego do innego lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej aby odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ do wymeldowania danej osoby z dawniej zajmowanego lokalu. O dobrowolnym opuszczeniu lokalu można więc mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała
z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 lipca 2022 r., sygn. II SA/Wr 71/22).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Wojewoda uznał, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S.
i nie koncentruje w nim swojego centrum życiowego od co najmniej 3 lat. Fakt opuszczenia przez wymienionego miejsca stałego zameldowania został potwierdzony na podstawie zgodnych oświadczeń obu stron postępowania, zeznań świadków: M. W., K. M., E.M., L.M., przeprowadzonych oględzin oraz informacji przekazanych przez Wydział Prewencji Komendy Powiatowej Policji w S.. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wymieniony nie posiada kluczy do ww. nieruchomości, nie partycypuje w kosztach utrzymania, nie posiada tam rzeczy codziennego użytku, a jego pobyty pod tym adresem mają charakter jedynie wizytowy, związany z odwiedzinami dzieci. W okolicznościach badanej sprawy podkreślić należy, że pomimo upływu 3 lat od opuszczenia budynku
z którego jak twierdzi został wyrzucony, skarżący nie podjął stosownych środków prawnych zmierzających do umożliwienia mu powrotu do miejsca stałego zameldowania, np.: nie wytoczył powództwa o przywrócenie posiadania (co sam przyznał w złożonym oświadczeniu przed organem I instancji 20 stycznia 2023 r.).
W związku z powyższym zdaniem organu odwoławczego Burmistrz zasadnie przyjął, że w sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności uzasadniające orzeczenie o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda uznał je w całości za niezasadne. Wskazał, że w obecnym stanie prawnym podstawową przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego. Chodzi tu więc o przeniesienie swojego centrum życiowego w inne miejsce. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 321/13). W niniejszej sprawie skarżący nie ujawnił przejawów takiego działania. Poza tym odmowa wymeldowania i dalsze utrzymywanie fikcji meldunkowej, w sytuacji, gdy skarżący od 3 lat faktycznie nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, naruszałaby sens i wiarygodność ewidencji ludności.
W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie administracyjne jednoznacznie wykazało, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S. i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Należy zatem uznać, że decyzja Burmistrza z 21 kwietnia 2023 r. orzekająca o wymeldowaniu wymienionego z miejsca pobytu stałego jest prawnie zasadna i należało utrzymać ją w mocy. Obecnie, stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, skarżący ma obowiązek zameldować się w miejscu,
w którym aktualnie przebywa na pobyt stały lub czasowy, w zależności od charakteru pobytu. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Natomiast jeśli wymieniony powróci do budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S. i ponownie w nim zamieszka, to będzie zobowiązany tam wykonać obowiązek meldunkowy zgodnie z charakterem pobytu.
W piśmie z 3 sierpnia 2023 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego wniósł skargę na ww. decyzję Wojewody. Autor skargi zarzucił organowi odwoławczemu istotny błąd w ustaleniach faktycznych mający bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji, błędną ocenę zebranego w tej sprawie materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 35 ustawy
o ewidencji ludności. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez odmowę administracyjnego wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego w domu położonego w miejscowości C. nr [...] gmina S. lub alternatywnie
o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że zaskarżona decyzja administracyjna - w tym konkretnym przypadku nie jest merytorycznie zasadna, gdyż organ odwoławczy przy jej wydawaniu dopuścił się wskazanych wyżej uchybień i naruszeń. Podniósł, że skarżący nie opuścił swojego miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny z zamiarem braku woli powrotu do tego miejsca. Okoliczność ta powinna być w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji - wykazana przez organy obu instancji w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. W tym konkretnym przypadku nie zaistniały okoliczności, które w świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności dawałyby materialno-prawną podstawę do administracyjnego wymeldowania skarżącego z jego miejsca pobytu stałego. Faktem nie ulegającym wątpliwości jest to, że skarżący nie opuścił w sposób dobrowolny miejsca swojego zameldowania na pobyt stały i okoliczność tę wykazał ponad wszelką wątpliwość w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie przez organy obu instancji zaskarżonej decyzji - poprzez własne wyjaśnienia, jak i poprzez zeznania świadków w osobach E.M. oraz L. M.. Skarżący posiada wolę zamieszkiwania w obrębie przedmiotowego lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości C. gmina S. - lecz jest to mu uniemożliwiane przez wnioskodawczynię tego postępowania administracyjnego. Tym samym - zaskarżona decyzja rażąco narusza słuszny interes prawny skarżącego. Dlatego też skarga w niniejszej sprawie stała się konieczna i jest w pełni uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie uznał zarzuty skargi za niezasadne.
W piśmie procesowym z 27 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego – radca prawny wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej przed sądem na dzień 9 listopada 2023 r., godz. 10.00 na inny termin. Wniosek uzasadnił kolizją terminów rozpraw sądowych i koniecznością osobistego stawiennictwa w ww. dniu (godz. 9.00 i 12.00) na dwóch innych rozprawach w sądach powszechnych w których występuje charakterze pełnomocnika strony i obrońcy oskarżonego. Na potwierdzenie powyższego załączył uwierzytelnione kserokopie zawiadomień o ww. terminach rozpraw sądowych.
Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie, Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpatrywania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a.,
w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie wyjaśnić należy, że ustawa o ewidencji ludności reguluje m.in. system rejestracji osób przebywających na określonym terenie. Zgodnie z przepisem art. 33 ust. 1 tejże ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Natomiast w myśl art. 27 ust. 1 osoba ta obowiązana jest zameldować się
w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Jednakże w sytuacji niedopełnienia przez nią obowiązku wymeldowania się, pomimo opuszczenia miejsca pobytu, organ gminy na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności wydaje, na wniosek właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy. Utrzymywanie zameldowania pod wskazanym adresem stanowiłoby fikcję meldunkową, co w świetle obowiązujących przepisów jest niedopuszczalne.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje
z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu
i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z uregulowania tego wynika, że postępowanie może być zainicjowane z urzędu, a także na wniosek właściciela lokalu oraz podmiotu dysponującego tytułem do lokalu (np. najmu lokalu).
Powołany wyżej przepis określa ponadto przesłanki wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z nim podstawą do wydania takiej decyzji jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ostatnia
z wymienionych przesłanek nie rodzi wątpliwości interpretacyjnych, a mianowicie należy ją wiązać z brakiem przedsięwzięcia czynności formalnych wymeldowania, określonych w art. 34 ustawy o ewidencji ludności. W kwestii natomiast pierwszej z przesłanek, tj. opuszczenia lokalu, istotnym jest, by miało ono charakter trwały i dobrowolny. Co do zasady opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana, można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce, a nie, na przykład, z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Podkreślić jednak należy, że wystąpienie tych cech warunkowane jest obiektywnymi okolicznościami stanu faktycznego podlegającego indywidualnej ocenie. Oczywiście ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (zob. wyrok NSA
z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18, Lex nr 2825816).
Wymeldowanie z pobytu stałego wymaga co do zasady wykazania, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że miała wolę takiego działania. Okoliczności faktyczne, a niekiedy nawet prawne, mogą prowadzić do wniosku, że faktyczne opuszczenie lokalu nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych. Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy nieruchomością lokalową lub budynkową rozporządza podmiot mający do niej tytuł prawny, a osoba zameldowana - korzystająca z niej, nawet w ramach określonego tytułu prawnego - twierdzi, że nie ma zamiaru opuszczenia lokalu. Wówczas brak zgody nabywcy lokalu lub budynku na dalsze zameldowanie osoby oraz niemożność przeciwstawienia nabywcy przez zameldowanego prawa (roszczenia) do przebywania w lokalu musi być traktowane jako opuszczenie lokalu dające podstawę do wymeldowania. Wniosek taki jest naturalną konsekwencją wynikającą z prawa szerszego, np. własności lub innego prawa rzeczowego. Zameldowany nie może zatem twierdzić, że nie opuścił miejsca zameldowania, jeżeli lokal lub budynek został sprzedany przez właściciela, a on nie miał do niego tytułu prawnorzeczowego lub obligacyjnego o rozszerzonym skutku, np. najmu, natomiast nabywca nie wyraża zgody na dalsze zameldowanie" (Z. Czarnik [w:] W. Maciejko, P. Zabomiak, Z. Czarnik, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 35 u.e.l.).
W orzecznictwie utrwalił się również pogląd, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację
z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji, za dobrowolne opuszczenie mieszkania i okoliczność uzasadniającą spełnienie przesłankę wymeldowania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie.
Tym samym, istnieją sytuacje, kiedy należy przyjąć, że opuszczenie lokalu
w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych (vide wyroki NSA: z 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1609/18, Lex nr 3124465; z 17 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 392/20, Lex nr 3052520).
W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżący nie mieszka w budynku nr [...] w miejscowości C., gm. S.
i nie koncentruje w nim swojego centrum życiowego od co najmniej 3 lat. Fakt opuszczenia przez wymienionego miejsca stałego zameldowania został potwierdzony na podstawie zgodnych oświadczeń zarówno skarżącego i wnioskodawczyni, jak
i zeznań świadków: M.W., K. M., E. M., L. M., przeprowadzonych oględzin oraz informacji przekazanych przez Wydział Prewencji Komendy Powiatowej Policji w S.. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie posiada kluczy do ww. nieruchomości, nie partycypuje w kosztach utrzymania, nie posiada tam rzeczy codziennego użytku, a jego pobyty pod tym adresem mają charakter jedynie wizytowy, związany z odwiedzinami dzieci.
Co zaś również istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bezspornym jest, że pomimo upływu 3 lat od opuszczenia budynku z którego jak twierdzi został wyrzucony, skarżący nie podjął stosownych środków prawnych zmierzających do umożliwienia mu powrotu do miejsca stałego zameldowania, np.: nie wytoczył powództwa o przywrócenie posiadania. Zaniechanie podjęcia środków prawnych w celu obrony praw do przebywania w lokalu świadczy o dorozumianej woli rezygnacji z zamieszkania pod wskazanym adresem i przeniesienia centrum życiowego do innego miejsca.
Sam fakt wyrażenia woli zamiaru powrotu do lokalu będącego miejscem stałego zameldowania w przyszłości nie może zostać uznany za przesłankę braku trwałości jego opuszczenia przez skarżącego. Byłoby to sprzeczne z kluczową przesłanką meldunkową, jaką jest faktyczne przebywanie w danym miejscu. W prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organy administracji ustaliły stan faktyczny sprawy pozwalający na stwierdzenie, że wymeldowanie skarżącego zgodnie
z przesłankami określonymi w art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest uzasadnione. Całokształt materiału dowodowego pozwala na uznanie, że skarżący trwale
i dobrowolnie opuścił miejsce zameldowania.
Trafnie wskazał organ odwoławczy, że w obecnym stanie prawnym podstawową przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego. Chodzi tu więc
o przeniesienie swojego centrum życiowego w inne miejsce. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza
o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 321/13). W niniejszej sprawie skarżący nie ujawnił przejawów takiego działania. Poza tym odmowa wymeldowania i dalsze utrzymywanie fikcji meldunkowej, w sytuacji, gdy skarżący od 3 lat faktycznie nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, naruszałaby sens i wiarygodność ewidencji ludności. Zdaniem Sądu postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone
w sposób właściwy a organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa). W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 Kpa.
Na koniec wypada jeszcze wyjaśnić, że Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego odroczenie rozprawy, bowiem zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inna znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Kolizja terminów z innymi sprawami w których występuje pełnomocnik skarżącego nie stanowi nadzwyczajnego wydarzenia lub innej znanej sądowi przeszkody, której nie można przezwyciężyć, np. przez ustanowienie pełnomocnictwa substytucyjnego.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło