VIII SA/Wa 609/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi N. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić N. U. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. N. U. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podała m.in., że nie osiąga żadnych dochodów i jest na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł. Natomiast w części wniosku obejmującej dochody (poz. 10) skarżąca wskazała emeryturę w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Podała, że stałe miesięczne wydatki na mieszkanie, media, leki i środki higieny wynoszą ok. [...] zł, a z pozostałej kwoty małżonkowie ponoszą koszty wyżywienia. W części wniosku obejmującej posiadany majątek skarżąca wymieniała udziały we współwłasności domu, mieszkania, działek rolnych zabudowanych i gruntów ornych. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 609/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając powtórzyła, iż jest na wyłącznym utrzymaniu męża, który osiąga dochód w wysokości [...] zł (a nie jak podano we wniosku [...] zł). Nadto opłaty jakie ponosi to około [...] zł miesięcznie, a pozostałą kwotę małżonkowie wydatkują na potrzeby żywieniowe i inne w tym fryzjer, kosmetyczka. Skarżąca przedłożyła fakturę za leki na kwotę [...] zł oraz polisę ubezpieczeniową z której wynika, iż łączna składka wynosi [...] zł. Nadto wskazała, iż nie jest w stanie przewidzieć ile miesięcznie wyda na lekarzy i leki, gdyż jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat) i z racji tego wieku często choruje i wymaga leczenia. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 18 sierpnia 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Skarżąca – według jej oświadczenia – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Stały miesięczny dochód rodziny stanowi emerytura męża skarżącej w kwocie ok. [...] oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie ok. [...] zł. Nadto skarżąca posiada udziały we współwłasności domu (o pow. [...] m2), mieszkania (o pow. [...] m2), działek rolnych zabudowanych (o pow. [...] ha) i gruntów ornych (o pow. [...] ha), które są wolne od obciążeń. Powyższe prowadzi do wniosku, iż rodzina skarżącej nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Natomiast koszty bieżącego utrzymania rodziny skarżącej kształtują się na poziomie przeciętnej dwuosobowej rodziny i nie stanowią w stosunku do uzyskiwanych dochodów wydatków ponad miarę i nie wyczerpują posiadanych środków. Dodać w tym miejscu należy, że jedyne koszty do jakich jest zobowiązana skarżąca to wpis od skargi w wysokości [...] zł, co w ustalonej sytuacji rodzinnej i materialnej nie jest wydatkiem przekraczającym jej możliwości finansowe. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.