VIII SA/Wa 623/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...]czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący w skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]czerwca 2017 r. wniósł o zwolnienie z opłaty sądowej ze względu na brak środków finansowych na jej uiszczenie, a następnie wykonując zobowiązanie Sądu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF. We wniosku tym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Większość zarobków przeznacza na utrzymanie dziecka. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę ojca i skarżącego, są to kwoty po [...]zł netto. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, rodzice posiadają dom jednorodzinny murowany o pow. [...] m2. Skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: "ppsa") do przedłożenia następujących informacji: zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego i jego ojca; zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r.; wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie cztery miesiące (historia operacji); udokumentowania statusu osoby bezrobotnej przez matkę skarżącego; złożenie odpisu orzeczenia zasądzającego alimenty na dziecko oraz dowodu potwierdzającego wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego (przelewy bankowe, przekazy pocztowe itp.); udokumentowania wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz itp.). Odpowiadając na powyższe, za pismem z [...] września 2017 r. (k. 22 akt sądowych) skarżący załączył wezwanie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku do stawiennictwa we właściwym PUP dotyczące jego matki R. W.; oświadczenie żony skarżącego o przekazywaniu comiesięcznych alimentów ([...]zł) na rzecz ich dziecka; wyciąg z rachunków bankowych matki skarżącego za okres od [...]maja do [...]września 2017 r., egzemplarz zeznania podatkowego (PIT – 37) skarżącego za 2016 r. oraz zaświadczenia o zarobkach skarżącego i G. W. z dnia [...]września 2017 r. Postanowieniem z 10 października 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: referendarz) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał, że skarżący nie wykazał, iż obowiązek poniesienia kosztów niniejszego postępowania przekracza jego możliwości finansowe. W szczególności skarżący nie wypełnił nałożonego na niego obowiązku, o którym mowa w wystosowanym wezwaniu, tj. nie złożył zaświadczenia o wynagrodzeniu własnym i ojca, ani też wyciągu z rachunku bankowego ojca. Natomiast z analizy operacji na rachunku bankowym matki zdaniem referendarza wynika, że systematycznie na rzecz ZUS przekazywane są środki tytułem ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego skarżącego oraz regulowane są bieżące zobowiązania, matka skarżącego jako osoba bezrobotna i według oświadczenia bez dochodu dokonuje również wpłat własnych w różnych wysokościach. Za prawdopodobne w tych okolicznościach referendarz przyjął, że rachunkiem tym dysponuje skarżący, a stan środków i rodzaj operacji nie wskazuje na trudności finansowe. Referendarz wskazał ponadto, iż opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne może wskazywać na prowadzenie działalności gospodarczej, z której dochodów skarżący nie ujawnił. Od ww. rozstrzygnięcia skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw, w którym nie zgodził się z dokonaną przez referendarza oceną stanu faktycznego uznającą, że nie przedstawił zaświadczeń o zarobkach jego i ojca. Dodał, że zaświadczenia o zarobkach zostały wystawione przez pracodawcę w dniu [...]września 2017 r. i dołączone do pisma z dnia [...]września 2017 r. Podtrzymał swoje twierdzenie, że nie posiada rachunku bankowego. Rachunek bankowy, który przedstawił do akt sprawy jest rachunkiem matki, do którego upoważniony jest ojciec. Przelewy na ZUS są dokonywane na rzecz ojca, podobnie jak szereg innych płatności. Skarżący dokłada częściowo do opłat za energię i wodę. Korzysta również z telefonu doładowywanego co miesiąc kwotą [...]zł. Matka na rzecz skarżącego realizuje opłaty za telewizję, które skarżący następnie zwraca. Dodał, iż pracuje w różnych godzinach i nie ma możliwości dodatkowego zarobkowania. Uzyskiwane zarobki wydaje w całości. Nie ma żadnych oszczędności. Do sprzeciwu skarżący dołączył, kserokopię umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych oraz kserokopie ww. dokumentów dołączonych uprzednio do pisma z dnia [...] września 2017 r. Do sprzeciwu złożonego w sprawie VIII SA/Wa 624/17 zostały dołączone zaświadczenia o zarobkach skarżącego i ojca – z dnia [...] października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ppsa, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 ppsa wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 ppsa stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 ppsa, że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 1 ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Zaakceptować należy, odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa. Zasada ta wynika wprost z brzmienia wskazanego przepisu, który nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, do którego dojdzie wyłącznie wówczas kiedy strona przedstawi stosowne dowody na poparcie podniesionych twierdzeń. Tylko w takiej sytuacji Sąd może w sposób pełny ocenić sytuację majątkową skarżącego. Z uwzględnieniem powyższego, Sąd podzielił stanowisko referendarza, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w żądanym zakresie. Zdaniem Sądu, za takim stanowiskiem przemawia jednak odmienna argumentacja, o której mowa poniżej. W pierwszej kolejności Sąd uwzględnił podniesiony w sprzeciwie zarzut błędnej oceny referendarza o nie przedstawieniu przez skarżącego (w odpowiedzi na wezwanie) żądanych zaświadczeń o zarobkach skarżącego i jego ojca. Z akt sprawy wynika bowiem, że zaświadczenia o zarobkach M. W. i G. W. z dnia [...]września 2017 r. zostały dołączone do pisma z dnia [...] września 2017 r. W załączonej do odpowiedzi na powyższe wezwanie referendarza kopercie (zob. k. 34 akt sądowych) znajdują się ww. dokumenty. Z ich treści wynika, że zarówno skarżący, jak i jego ojciec są zatrudnieni w PPUH [...]M. W., ul. [...]w [...]w pełnym wymiarze czasu pracy, M. W. od dnia [...]czerwca 2016 r., zaś G. W. od dnia [...]marca 2016 r. - na czas nieokreślony i pobierają z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto ([...]zł netto). Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarżący posiada stały dochód. Wskazane w sprzeciwie okoliczności, dotyczące udziału w kosztach bieżącego utrzymania nie zawierają pełnych informacji w jakim stopniu skarżący uczestniczy w odpłatności za energię i wodę. Wskazał bowiem jedynie na ponoszenie kosztów doładowania telefonu ([...]zł) i opłaty za telewizję (ze złożonego wyciągu z rachunku bakowego wynika, że jest to kwota [...]zł). Jednocześnie informacje, o których mowa nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący partycypując w tych kosztach jest nimi nadmiernie obciążony. Posiadanie stałego źródła dochodu, pozwala na wygospodarowanie środków, w szczególności w sytuacji, gdy strona już wszczynając postępowanie przed organem podatkowym winna brać pod uwagę każdy rodzaj rozstrzygnięcia, także niekorzystne, które może wymagać skorzystania z jego zaskarżenia do sądu. Dodatkowo zauważyć należy, iż, jak wskazuje skarżący w sprzeciwie, nie ma przeszkód natury zdrowotnej dla zwiększenia swojej aktywności zawodowej, brak możliwości zwiększenia swoich dochodów skarżący uzasadnił jedynie wykonywaniem pracy w różnych godzinach. Twierdzenie to jednak w zestawieniu z wynikającym z zaświadczenia stanowiskiem pracy: [...] – [...] budzi wątpliwości. Trafnie wskazuje skarżący, że przelewy na rzecz ZUS nie są realizowane na jego rzecz, ale na rzecz ojca. Z danych zawartych w rubryce dane kontrahenta wynika bowiem, iż wpłaty dotyczą G. W.. Błędne są zatem wywody referendarza w tym zakresie. Jednocześnie z ww. zapisów wynika, iż wpłaty są realizowane tytułem ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, jak i zasilenia Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, podczas gdy, jak wynika z twierdzeń skarżącego dokumentowanych zaświadczeniem o zarobkach ojciec G. W. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i jego jedynym dochodem są uzyskiwane z tego tytułu zarobki. Skarżący trafnie kwestionując prawidłowość ustaleń referendarza co do osoby, której dotyczą wpłaty, okoliczności tej nie wyjaśnił. Tym samym zdaniem Sądu, dostrzeżone wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, na które wskazuje referendarz, nadal pozostają niewyjaśnione. Takim działaniem skarżący pozbawił zatem Sąd możliwości oceny jego wniosku pod kątem spełnienia przesłanek do udzielenia wnioskowanej pomocy. Przedstawione okoliczności są w tym zakresie niepełne i nie obrazują rzeczywistych i aktualnych zdolności płatniczych skarżącego i jego sytuacji finansowej. Taki stan rzeczy potwierdza słuszny wniosek referendarza, że stan środków na załączonej kopii wyciągów z rachunku bankowego oraz rodzaju operacji nie wskazuje na trudności finansowe rodziny, czy też problemy w realizacji bieżących zobowiązań. Skarżący w sprzeciwie nie wskazał wyraźnie, że ojciec nie posiada własnego rachunku bankowego. Podał, że rachunek bankowy posiada matka, a ojciec jest do tego rachunku upoważniony. Wyraźnie skarżący podał jedynie, iż on sam rachunku bankowego nie ma. Tym samym informacja co do rachunków bankowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie jest pełna. W ocenie Sądu jednak pozostałe twierdzenia skarżącego w tym zakresie, jak i analiza płatności dokonywanych z rachunku R. W. pozwala na stwierdzenie, iż oboje rodzice skarżącego korzystają z tego rachunku, co czy też prawdopodobnym, że G. W. osobnego rachunku nie posiada. Jak trafnie zauważył referendarz matka skarżącego, która jest osobą bezrobotną i bez dochodu dokonała na rachunek wpłat własnych w różnych wysokościach np. w dniu [...]września 2017 r. – [...]zł, w dniu [...]września 2017 r. – [...]zł, w dniu [...] i [...] sierpnia 2017 r. odpowiednio – [...]zł i [...]zł. Kwoty te nie dają się też powiązać z kwotą wynagrodzenia ojca skarżącego, wynikającą z oświadczenia i zaświadczenia o zarobkach. Skarżący znając treść postanowienia i uzasadnienia referendarza, w złożonym sprzeciwie, okoliczności tych nie wyjaśnił, uznając je za oderwane od kontekstu sprawy. Wskazać tym samym należy, że rodzina nie ujawniła wszystkich swoich rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych, co zdaniem Sądu prowadzi do wniosku, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena wniosku skarżącego została dokonana na podstawie całokształtu materiału źródłowego załączonego przez skarżącego do akt sprawy w związku z niniejszym postępowaniem wpadkowym, w tym na podstawie załączonych do odpowiedzi na wezwanie referendarza stosownych zaświadczeń o zarobkach skarżącego i jego ojca wystawionych przez pracodawcę. Dodać w tym miejscu należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Przeciwnie, wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się także, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13). Zauważyć jednocześnie należy, iż ocenie podlega zasadność wniosku o prawo pomocy w niniejszej sprawie w oparciu o aktualne okoliczności, do których wykazania skarżący był zobowiązany. Zdaniem Sądu składając będący przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Nie uczynił tego także w sprzeciwie. Brak jest zatem podstaw do uznania, że wykazał, iż przyznanie prawa pomocy jest w jego sytuacji obiektywnie zasadne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, mimo częściowej wadliwości uzasadnienia, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 i 3 ppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.