VIII SA/Wa 624/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Prawomocnym postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Wa.. W dniu 27 lutego 2018 r. wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten poprzedzało pismo pełnomocnika wskazujące, że z uwagi na sytuację finansową rodziny skarżącego nie jest on w stanie uiścić opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia w/w wyroku. Pismem z dnia 15 lutego 2018 r. zobowiązano skarżącego do wyjaśnienia w jakim zakresie jego sytuacja rodzinna i materialna uległa zmianie w stosunku do tej, która była przedmiotem oceny w postanowieniu z dnia 10 października 2017 r., złożenie wyciągów z rachunku bankowego oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z rodzicami, przy czym matka nie osiąga żadnego dochodu, natomiast dochód skarżącego i jego ojca wynosi [...] zł. Wskazał na stałe wydatki tj. telefon – [...] zł, internet – [...] zł, [...] – [...] , [...] zł, energia – [...] zł, woda – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, opał – [...] zł, wydatki na córkę – [...] zł. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (o takie wnioskuje skarżący) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący M. W. w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 10 października 2017 r. i Sąd w postanowieniu z dnia 6 listopada 2017 r. Z uzasadnienia obu postanowień wynika, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił w wiarygodny sposób swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, tym samym nie wykazał wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 27 lutego 2018 r. o zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia 15 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do wyjaśnienia w jakim zakresie jego sytuacja materialna uległa zmianie. Z informacji przedstawionych przez skarżącego nie wynika, by sytuacja ta zmieniła się w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Biorąc po uwagę, że przy pierwotnie złożonym wniosku, skarżący nie przedstawił w wiarygodny sposób swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, zaś przy drugim wniosku zawarł tożsame informacje, nie wskazując przy tym na żadne nowe okoliczności to stwierdzić należy, że w dalszym ciągu nie zostały spełnione przesłanki, które umożliwiają udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Ze złożonych wyjaśnień wynika niezmiennie, że skarżący posiada stały dochód ([...] zł), przy czym ponownie brak jest wyjaśnienia w jakim zakresie partycypuje on w kosztach bieżącego utrzymania, zamieszkując wspólnie z rodzicami. Ponownie także załączony wyciąg z rachunku bankowego należącego do matki skarżącego (osoby bezrobotnej, bez dochodu), która w imieniu pozostałych członków rodziny realizuje przelewy, nie wskazuje na trudności finansowe rodziny, czy też problemy w realizacji bieżących zobowiązań. Trudno też w tej sytuacji przyjąć, że przy uzyskiwanym dochodzie skarżącego poniesienie wydatku w wysokości 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej (jedynych kosztów na obecnym etapie postępowania) przekracza jego możliwości finansowe. Skoro wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.