VIII SA/Wa 645/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...] Decyzją znak [...] z [...] maja 2017 r. Prezydent Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 43 w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., zwana dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwana dalej: k.p.a.), orzekł o odmowie umorzenia kwoty [...] zł należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ I instancji wskazał, że wnioskiem z 21 marca 2017 r. A. F. (dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Prośbę swoją uzasadnił ciężką sytuacją zdrowotną oraz materialną. Podał, iż na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w R. z [...] listopada 2002 r. sygn. akt [...] C [...] wnioskodawca został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna Ł. F. w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaliczkę alimentacyjną na rzecz osoby uprawnionej wypłacano w okresie od 1 października 2005 r. do 1 sierpnia 2007 r. W toku postępowania egzekucyjnego nie wyegzekwowano od wnioskodawcy żadnej kwoty tytułem alimentów. Zdaniem organu I instancji w sprawie niniejszej nie została spełniona ustawowa przesłanka z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., uprawniająca organ właściwy dłużnika do umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma w sprawie zastosowania, bowiem przepis ten dotyczy jedynie zasad umarzania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, których podstawą wypłaty są przepisy u.p.o.u.a. W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i umorzenie starych zaległości. Podał, że komornik przez 14 lat nie egzekwował zaległości alimentacyjnych, a był to okres aktywności zawodowej skarżącego. W związku z tym, że żadne informacje do niego od komornika nie docierały, złożył skargę na jego działania. Teraz skarżący jest chory, nie ma z czego spłacić zaległości, ponieważ renty już nie pobiera, a pracować - ze względu na zły stan zdrowia - nie może. Decyzją znak [...] z [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż składając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych skarżący podał, że jest na rencie ZUS od marca 2016 r. do czerwca 2017 r. i nie jest w stanie spłacić zadłużenia ze względu na stan zdrowia. W sprawie ustalono, że egzekucja przeciwko wnioskodawcy na rzecz osoby uprawnionej nie była skuteczna, bowiem nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Kolegium oceniło, że podniesione we wniosku okoliczności, tj. zły stan zdrowia i wiek nie mogą być wzięte pod uwagę, ponieważ umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych zostało uzależnione jedynie od skuteczności egzekucji. Decyzja w sprawie umorzenia zaliczek alimentacyjnych nie jest pozostawiona uznaniu organu orzekającemu w sprawie. Dopiero spełnienie przesłanek do umorzenia w postaci skuteczności egzekucji zobowiązuje organ do udzielenia ulgi. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że nie ma uprawnień do oceny pracy komornika. Stan zdrowia skarżącego jest znany organom orzekającym w sprawie, ale nie może być brany pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia tej w sprawie. Kolegium nie kwestionowało okoliczności, że skarżący znalazł się w ciężkiej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednak nie ma podstaw, by uwzględnić wniosek o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżący wniósł o przychylenie się do jego prośby i umorzenie starych zaległości. Nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że nic nie wpłacał na poczet alimentów. Podał, iż nie wiedział o zaległościach z tego tytułu, o jego zobowiązaniu komornik poinformował go dopiero w 2017 r. Wskazał, że komornik pobrał mu z renty w dniu [...] kwietnia 2017 r. kwotę [...] zł oraz w dniu [...] maja 2017 r. kwotę [...] zł. Kwoty te nie są rozdysponowane i "wiszą" na koncie komornika. Skarżący podał, że nie ma z czego zapłacić spornej należności, ponieważ renty już nie pobiera, a ze względu na zły stan zdrowia nie może pracować. Wskazał, że ma 61 lat, leczy się na [...], przebył [...], ma [...], podejrzenie [...], przeszedł [...], ma [...], podejrzenie [...], wielopoziomową [...] i zwyrodnienia, zespół bolącego [...]. Przyjmuje wiele lekarstw, a jego stan zdrowia się pogarsza. Podał także, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej, ponieważ utrzymuje się sam i musi sporą kwotę wydawać na lekarstwa, opłacać rachunki. Jest pod stałą opieką lekarską i ciągle jest w trakcie diagnostyki następnych chorób. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy dyspozycją art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., obowiązującej od dnia 1 października 2008 r., objęte są należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm., zwana dalej: ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r.). Materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie decyzji stanowił art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy to: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych osobie upoważnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 3) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Powyższe oznacza, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech sytuacjach, tj. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. Z kolei organ właściwy wierzyciela, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Tożsame z przywołaną regulacją prawną rozwiązania zawierały poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne. W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.) art. 17 stanowił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Na mocy art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz. 9920), w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu. Natomiast zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje jednoznacznie, że do tej pory istniała możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na sytuację dochodową i życiową. W szczególności możliwość ta istniała pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., czyli w czasie, w którym powstały przedmiotowe zaległości alimentacyjne wnioskodawcy (od 1 października 2005 r. do 1 sierpnia 2007 r.). Wobec powyższego oraz biorąc pod uwagę art. 2 i art. 32 Konstytucji, zgodnie z którymi Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, uznać należy, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Inna wykładnia art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. spowodowałby, w ocenie Sądu, nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz u.p.o.u.a.) nadal taką możliwość posiadają. Ponadto należy także zwrócić uwagę, że przepisy przejściowe, to jest art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.o.u.a. wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 u.p.o.u.a., określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne", nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, obejmujący między innymi sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. Zdaniem Sądu, w przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 powołanej wyżej ustawy, wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy u.p.o.u.a. W związku z powyższym, Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela jednolite w tym zakresie stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mają zastosowanie przepisy obecnie obowiązującej ustawy (por. wyroki NSA:z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, publ. Lex nr 1131469, z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 534/12, publ. Lex nr 1604874, z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 618/12, publ. Lex nr 1234031, z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11, publ. Lex nr 990244, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 214/16, publ. Lex nr 2060239, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 733/10, publ. Lex nr 752160, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 151/16, publ. Lex nr 2248356). Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent, będąc związany przedstawioną wyżej wykładnią prawa, zastosuje do wniosku skarżącego o umorzenie przedmiotowej należności przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., czyli dokona oceny jego sytuacji rodzinnej i dochodowej. Weźmie także pod uwagę, że umorzenie należności na podstawie ww. przepisu, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.