VIII SA/Wa 703/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2007 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy (sporządzonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący P. M. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jego aktualna sytuacja finansowa jest bardzo zła, ponieważ popadł w "spiralę długów". Od kilku lat prowadzi spory z ARiMR o należne mu płatności. Zakończenie tych spraw przyniesie poprawę sytuacji finansowej skarżącego i możliwość spłaty zobowiązań, lecz to kwestia miesięcy lub lat, a nie najbliższych tygodni. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe; posiada działki w B. o nr [...] i [...], zajęte przez komornika, a także "udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] złotych". Poza ww. składnikami majątkowymi skarżący nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku podał, iż osiąga miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości: [...] zł, [...] zł i [...] zł (łącznie: [...] zł netto). Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: czynsz – [...] zł, opłatę za energię elektryczną – [...] zł, koszty wyżywienia – [...] zł, opłatę za media – [...] zł oraz koszty zakupu środków czystości i lekarstw – [...] zł (łącznie [...] zł). W związku z tym, że informacje podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do ww. wniosku dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego z 24 maja 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W piśmie z 7 czerwca 2017 r. skarżący wyjaśnił, że jest zatrudniony u trzech pracodawców na 1/4 etatu u każdego z nich, nie osiąga innych dochodów aniżeli wymienione w formularzu PPF i nie dysponuje oszczędnościami. Skarżący mieszka w służbowym mieszkaniu należącym do jednego z jego pracodawców – [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. i zgodnie z porozumieniem z pracodawcą, ponosi wszystkie wydatki i opłaty związane z lokalem. Skarżący jest rozwiedziony z żoną od 2011 r.; ma dorosłe dzieci, które mieszkają w W.. W roku 2016 nie składał zeznania podatkowego, ponieważ nie osiągnął żadnych przychodów ani dochodów, a w latach 2013 – 2017 nie zbywał nieruchomości i ruchomości o wartości ponad [...] zł. Do ww. pisma załączył oświadczenie Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o. z 3 lutego 2017 r. o udostępnieniu lokalu mieszkalnego, jak również kopie następujących dokumentów: 1) wydruku z internetowej obsługi rachunku bankowego; 2) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. z dnia 5 czerwca 2017 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika biurowego na 1/4 etatu; 3) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. z dnia 2 czerwca 2017 r. o zatrudnieniu na stanowisku prezesa zarządu na 1/4 etatu; 4) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. z dnia 5 czerwca 2017 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika d/s administracyjnych na 1/4 etatu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając w świetle powyższych kryteriów złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty, należy stwierdzić, iż nie wykazał on spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim nie można w sposób jasny i koherentny ustalić poziomu miesięcznego dochodu skarżącego, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że na dochody skarżącego składają się trzy kwoty wynagrodzeń za pracę w wysokości: [...] zł, [...] zł i [...] zł (łącznie [...] zł netto). Gdyby zatem przyjąć, iż skarżący w rzeczywistości dysponuje takim dochodem miesięcznym, to trudno uznać za wiarygodne jego twierdzenie, że ponosi stałe wydatki w wysokości [...] zł miesięczne. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie różnicy. Zauważyć także wypada, iż nakłady związane z egzystencją obejmują również inne, niewymienione przez skarżącego, wydatki jak np. koszty związane z zakupem odzieży czy transportem, a nadto - w przypadku skarżącego - związane z liczną korespondencją sądową. Ponadto skarżący oświadczył w formularzu PPF, iż posiada udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] zł. Natomiast według wpisów zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, ujawnionych na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku, wnioskodawca pełni funkcje prezesa zarządu w kilkunastu spółkach prawa handlowego, a co bardziej istotne w jednej z nich – [...] Sp. z o.o. w B. – posiada jako wspólnik 750 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Ponadto, jak wynika z informacji pochodzących z wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl, w roku 2015 skarżący pobrał płatności w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący, wezwany do udzielenia informacji o posiadane rachunki bankowe, jak również do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja), zajęcie bądź blokada rachunku, oświadczył jedynie w piśmie z dnia 7 czerwca 2017 r., iż przedkłada kopię wydruku z banku o stanie zajęć (bo z powodu braku operacji wyciągi z konta nie są generowane przez bank) oraz nadesłał nieczytelną kopię wydruku z rachunku bankowego. Stwierdzić zatem należy, iż nie złożył wyraźnego oświadczenia, że jest posiadaczem tylko jednego rachunku bankowego, a jeśli tak, to nie przedłożył dokumentu wystawionego przez bank (dokumentu bankowego), z którego wynikałoby zajęcie komornicze. Na podstawie przedłożonej kopii wydruku nie można ustalić ani tego, w jakim banku skarżący posiada rachunek, ani tego za jaki okres jest to wydruk, ani nawet tego, że ten właśnie rachunek został zajęty w toku egzekucji komorniczej i w jakiej dacie to nastąpiło. Z oświadczenia skarżącego wnioskować natomiast można, iż przynajmniej jeden rachunek bankowy nadal posiada, skoro wskazał jedynie, że został on zajęty, nie zaś zamknięty. Zgodnie z art. 728 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. W orzecznictwie podkreśla się nadto, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz datę rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto warto przywołać stanowisko NSA zajęte w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym, nie można podzielić argumentacji skarżącego, że skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej nie ma znaczenia przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Nie budzi bowiem wątpliwości NSA, iż odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie przez Sąd I instancji rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego (por. także postanowienia NSA: z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt I GZ 726/15; z dnia 9 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GZ 868/15). W powyższym kontekście podnieść także należy, iż wobec braku pełnych wyciągów z rachunku bankowego, jak również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wypłacane skarżącemu wynagrodzenie w formie gotówkowej (z tytułu pracy na trzech stanowiskach), niemożliwe okazało się także zweryfikowanie jego oświadczeń w zakresie miesięcznych dochodów z tytułu zatrudnienia. Niewiarygodne też jest stwierdzenie skarżącego, iż w zeszłym roku nie wypracował żadnego przychodu ani dochodu, bowiem w aktach niniejszej sprawy (na kartach 154 – 156) znajdują się zaświadczenia o zatrudnieniu skarżącego, wystawione w grudniu 2016 r. przez: [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B., [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. i [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Nadto w tych i w kolejnych (tj. załączonych do pisma skarżącego z 7 czerwca 2017 r. zaświadczeniach) podano, że stosunek pracy ze skarżącym zawarto w dniu: • 1 stycznia 2014 r. – w przypadku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. (na czas nieokreślony), • 1 stycznia 2010 r. – w przypadku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. (na czas nieokreślony), • 21 września 2016 r. - w przypadku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. (na czas określony). Jednocześnie skarżący nie przedłożył zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego powołaną przez niego okoliczność niezłożenia zeznania podatkowego za rok 2016. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń NSA wskazał, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Zaprezentowane powyższej stanowisko orzecznictwa znajduje odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie, tym bardziej, iż reguły obowiązujące w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy były już skarżącemu wielokrotnie wyjaśniane (por. postanowienia NSA z dnia 14 września 2016 r. o sygn. akt II GZ 853/16 i II GZ 854/16). Reasumując, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.