VIII SA/Wa 787/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant specjalista Mariola Pronobis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ odwoławczy, SKO, Kolegium) znak: [...], działając na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania A. P. (dalej: strona, skarżący) od decyzji z [...] sierpnia 2019 r., wydanej przez Prezydenta Miasta [...] (dalej: Prezydent, organ I instancji), odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dziecko P. P. na okres zasiłkowy 2018/2019 – orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją Prezydenta z [...] lipca 2018 roku znak: [...] żonie skarżącego – K. P. przyznano świadczenie wychowawcze na rzecz córki P. P. na okres od 1 października 2018 roku do 30 września 2019 roku. W dniu 24 maja 2019 roku skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na rzecz P. P. podnosząc, że obecnie to on sprawuje faktycznie opiekę nad córką. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. znak: [...] Prezydent, działając na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ust. 1 i 2, art. 13, art. 18 ust. 2-6 w zw. z art. 48, art. 27 ust. 3, art. 28 oraz art. 49 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2018 poz. 2134 z późn. zm., dalej: ustawa) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1177, dalej: rozporządzenie) w zw. z art. 104 k.p.a. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na P. P. Powodem wydania decyzji odmownej było dokonane przez organ I instancji ustalenie, że skarżący wraz z córką i żoną zamieszkują razem, wspólnie sprawują opiekę nad córką i ponoszą koszty jej utrzymania. Zatem powyższa okoliczność powoduje, że, oboje rodzice są uprawnieni do świadczenia na mocy art. 4 ust 2 ustawy. W sytuacji zaś zbiegu uprawnień uprawnionym do przyznania świadczenia jest osoba, która pierwsza złoży wniosek jako osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego (art. 22 ustawy). W odwołaniu od decyzji skarżący powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 2019 r. w sprawie [...], mocą którego skarżący otrzymał prawo do sprawowania opieki nad dziećmi, a matka ma ograniczony kontakt z nimi do spotkań do trzech godzin dziennie. Złożony przez K. P. wniosek pochodzi z okresu, kiedy małżeństwo funkcjonowało prawidłowo. Obecnie to on jest odpowiedzialny za wychowanie dzieci, edukację szkolną, rozrywkę. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2019 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złożył wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika miejskiego ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. W niniejszej sprawie wywiad taki przeprowadzono w dniu [...] lipca 2019 r. i na jego podstawie ustalono, że wnioskodawca wspólnie gospodaruje z dziećmi, żona K. oddzielnie gospodaruje zajmując jeden pokój w mieszkaniu. Między małżonkami toczy się postępowanie o rozwód, zaś do czasu zakończenia postępowania postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. w sprawie [...] zostało ustalone miejsce zamieszkania dzieci przy ojcu. Oboje rodzice gotują obiady i robią zakupy dla dzieci. Sytuacja faktyczna w niniejszej sprawie, jak ustalił organ nie pozwalała zatem na ustalenie, że tylko jeden z rodziców sprawuje opiekę nad dziećmi. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powołał się na uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...], z którego wynika, że matka dzieci posiada stałe miejsce zamieszkania w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania małoletnich oraz od szkoły, do której uczęszczają dzieci. W wywiadach prowadzonych przez pracowników MOPS K. P. twierdziła natomiast, że mieszka i zajmuje się dziećmi, co jest nieprawdą. Skarżący ponownie podniósł, że to on sprawuje faktyczną opieką nad dziećmi, a zatem świadczenie wychowawcze powinno być wypłacone jemu, tak abym mógł choć częściowo pokryć wydatki na dzieci. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO z [...] września 2019 r. w powyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego. Stosownie do art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (nie znajdującego zastosowania w sprawie niniejszej). Zgodnie zaś z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który rzeczywiście sprawuje opiekę. Istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzyganie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica. Zatem dla ustalenia komu przysługuje świadczenie decydujące znaczenie ma kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opiekę. Spośród kryteriów, od których spełnienia należy uznanie, że dana osoba, mieszcząca się w katalogu osób uprawnionych w art. 4 ust. 2 ustawy, sprawuje opiekę nad dzieckiem, znaczące miejsce zajmuje kryterium wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem. Dobitnie świadczy to o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 kwietnia 2019 r., II SA/Rz 212/19, publ. CBOSA). Prawo do świadczenia 500+ nie jest uzależnione od posiadania władzy rodzicielskiej, lecz - w przypadku zbiegu prawa obojga rodziców - od faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, czyli wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, zaspokajania jego potrzeb, wychowania i utrzymania (por. wyrok WSA w Białymstoku, II SA/Bk 152/17, publ. CBOSA). Podkreślić należy i to, że jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - choć zapadłym na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale z uwagi na podobieństwo rozwiązań ustawowych, aktualnym także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - rodzinę tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku (nadal mogą to być rozwiedzeni małżonkowie), pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci (por. wyroki NSA: z 14 lutego 2012 r., I OSK 1709/11, 21 lutego 2008 r., I OSK 627/07, publ. CBOSA). Przeprowadzone wyżej rozważania teoretyczne były koniecznie do rozstrzygnięcia kwestii spornej w sprawie niniejszej a mianowicie ustalenia, czy i kiedy skarżący rozpoczął samodzielne sprawowanie faktycznej opieki (pieczy) nad dziećmi. Ustalając niniejszą okoliczność organy dysponowały materiałem dowodowym w postaci wywiadu rodzinnego (część IX) z [...] lipca 2019 r. przeprowadzonego ze skarżącym w jego miejscu zamieszkania, z którego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci. W Sądzie Okręgowym w [...] toczy się postępowanie o rozwód, w trakcie którego postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., [...] w trybie zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia procesu, zostało ustalone miejsce zamieszkania dzieci – K. i P. przy ojcu, a matce zostały ustalone kontakty z dziećmi. Ustalono, że żona skarżącego zamieszkuje wspólnie z nim i dziećmi, prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe, jednak zarówno skarżący jak i żona gotuje obiady dla dzieci, czasami żona kupuje dzieciom potrzebne rzeczy. Powyższe okoliczności potwierdza złożone i podpisane przez skarżącego pisemne oświadczenie z [...] lipca 2019 r. Jakkolwiek skarżący, już przed organem I instancji powoływał się na toczące postępowanie rozwodowe między małżonkami, oraz wydane w jego toku postanowienie zabezpieczające, to organ I instancji prawidłowo przyjął, że nie może ono mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem nie dotyczył sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi, a jedynie kwestii ustalenia miejsca pobytu dziecka, które na tle omawianej ustawy, nie są pojęciami tożsamymi, mogącymi być używanymi zamiennie. Przedstawione powyżej okoliczności dawały więc podstawy do wydania przez Prezydenta decyzji odmownej. W złożonym na decyzję Prezydenta odwołaniu skarżący nie zdołał podważyć ustalonego przez organ I instancji w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Nie wykazał też, by po dniu wydania decyzji doszło do jego zmiany. Jakkolwiek skarżący wskazywał na swoją pierwszoplanową rolę w wychowaniu dzieci to jednak w dalszym ciągu powoływał, że żona "czasem nocuje w naszym mieszkaniu". Prawidłowo więc organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Prezydenta. Podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązek ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy spoczywa nie tylko na organie. Również na stronie postępowania ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanów bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1687/17, publ. CBOSA). W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał odpowiedź co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy. Na ocenę tę nie miały dokonane przez Sąd Apelacyjny w [...] ustalenia, które wynikają z postanowienia z [...] września 2019 r., wydanego w sprawie [...], którego odpis został dołączony dopiero do skargi. O okolicznościach w nim wskazanych organ odwoławczy nie miał wiedzy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji mimo, że przeprowadzonego przez niego postępowanie czyniło zadość ogólnym zasadom postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej organy administracji podjęły kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W szczególności w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonano oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.