VIII SA/Wa 812/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu T. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności na zalesienie gruntów za 2014 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 15 listopada 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek T. O. (dalej: "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że wspólnie z żoną i dwiema małoletnimi córkami utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł. W części wniosku obejmującej posiadany majątek wymienił dom, nieruchomość rolną (9,60 ha) wraz z budynkami gospodarczymi, oszczędności w kwocie [...] zł, dwa samochody osobowe oraz mieszkanie o powierzchni 63 m² - stanowiące własność żony, a także oszczędności żony – [...] zł. Postanowieniem z 28 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 16 stycznia 2018 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż prosił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie jest w stanie uiścić kwoty [...] zł (za cztery sprawy zawisłe przed WSA w Warszawie). Uiszczenie takiej kwoty będzie stanowiło uszczerbek finansowy dla jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Czteroosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się ze stałego dochodu ze stosunku pracy żony skarżącego w wysokości [...] zł, a co szczególnie istotne posiada oszczędności w łącznej kwocie [...] zł, wielokrotnie przekraczającej koszty postępowania sądowego ([...] zł tytułem wpisu od skargi, [...] zł w czterech sprawach). Dysponowanie oszczędnościami w takiej wysokości oraz posiadanie określonego majątku (nieruchomość rolna, samochody, dom, mieszkanie) w żaden sposób nie wskazuje, aby skarżący znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej. Oceny tej nie zmienia wskazanie przez skarżącego na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, leczeniem, czy ubezpieczeniem samochodów. W tym miejscu podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Uznając zatem, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny, mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie przez nią kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). W ocenie Sądu, skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł ([...] zł w czterech sprawach) korzystając z posiadanych zasobów i możliwości i nie spowoduje to uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym obecnie postanowieniu, natomiast sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie zmieniła się w sposób istotny, co uzasadniało odmowę zmiany postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.