I SA/Wr 1060/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Haberka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Horobiowski, Asesor WSA Iwona Solatycka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi L. K. przy udziale Wójta Gminy B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 24 sierpnia 2021 r. znak 0201-IEE1.711.222.2021.2.MS w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla postanowienie w całości oraz uchyla w całości poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] lipca 2021 r. znak [...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi L. K. (dalej: strona, skarżący) z 30 września 2021 r. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) z 24 sierpnia 2021 r. znak [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelinie (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z 21 lipca 2021 r. znak [...] uznające za niezasadne zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie przed organami. NUS prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez Wójta Gminy Borów (dalej: Wójt, wierzyciel) o znaku [...] obejmującego należności z tytułu podatku rolnego. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 17 grudnia 2019 r. zajął rachunek bankowy strony w A w O. Pismem z 24 grudnia 2019 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego zarzut na postępowanie egzekucyjne, podnosząc, że egzekwowany obowiązek został wykonany. Organ egzekucyjny 30 grudnia 2019 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu otrzymania ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów i wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności, a pismem z 2 stycznia 2020 r. wystąpił do wierzyciela o wypowiedź w sprawie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z 24 stycznia 2020 r. znak [...] wierzyciel uznał zarzut strony za niezasadny. Pismem z 7 lutego 2020 r. strona złożyła zażalenie na postanowienie wierzyciela. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) postanowieniem z 27 lutego 2020 r. znak [...] uchyliło postanowienie wierzyciela z uwagi na wady formalne aktu. Kolejnym postanowieniem z 1 czerwca 2020 r. znak [...] wierzyciel ponownie uznał zarzut strony za niezasadny. Na postanowienie wierzyciela strona wniosła zażalenie pismem z 16 czerwca 2020 r. Ponownie rozpoznając sprawę SKO postanowieniem z 25 sierpnia 2020 r. znak SKO [...] uchyliło postanowienie wierzyciela z uwagi na to, że rozstrzygnięcie wykraczało poza zakres zgłoszonych zarzutów, a orzekając co do istoty sprawy podzieliło stanowisko wierzyciela uznając zarzut wykonania obowiązku za nieuzasadniony. Postanowieniem z 22 grudnia 2020 r. znak [...] organ egzekucyjny, po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie do DIAS i organ nadzoru postanowieniem z 24 lutego 2021 r. znak [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względów formalnych. Organ egzekucyjny postanowieniem z 21 lipca 2021 r. znak [...] uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Strona pismem z 28 lipca 2021 r. złożyła zażalenie na postanowienie NUS. W ocenie strony, w trakcie postępowania okazano dowody potwierdzające wykonanie obowiązku, co oznacza, że organ egzekucyjny nie był związany stanowiskiem wierzyciela i miał prawo do samodzielnej oceny dowodów i uznania zarzutu za zasadny. W ocenie skarżącego, otrzymał zaświadczenie o niezaleganiu i nigdy nie został wezwany do zapłaty ww. zaległości, w związku z czym wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niezrozumiałe. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. DIAS postanowieniem z 24 sierpnia 2021 r. znak [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS wydane w sprawie uznania zarzutów za niezasadne. DIAS wskazał, na ostateczne postanowienie wierzyciela uznające zarzut wykonania obowiązku za niezasadny i związanie tym postanowieniem organu egzekucyjnego i organu nadzoru. Organ uzasadnił, że zarzut wykonania obowiązku uznaje za chybiony. DIAS wskazał, że wysokość egzekwowanego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym została ustalona decyzją, która jest ostateczna. Odnosząc się do podniesionej przez stronę okoliczności otrzymania zaświadczenia o niezaleganiu wyjaśnił, że jego wydanie miało związek ze sfałszowaniem przez pracownika Urzędu Gminy danych znajdujących się w aplikacji służącej do księgowania. Dopiero zweryfikowanie danych księgowych pozwoliło na ustalenie, że organ podatkowy nie otrzymał należnej mu wpłaty. Postępowanie przed Sądem. Od powyższego postanowienia DIAS skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie: – art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438, ze zm; dalej: u.p.e.a.) poprzez sprzeczne z zebranym materiałem dowodowy uznanie, że zarzut wykonania przedmiotowego zobowiązania przez skarżącego jest bezpodstawny; – art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację, że decydujące znaczenie w sprawie miało stanowisko SKO z 25 sierpnia 2020 r i organ egzekucyjny nie mógł rozpoznać sprawy sprzecznie z ww. stanowiskiem wierzyciela zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Organ wywiódł, że w postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny rozstrzyga w sprawie po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. DIAS podniósł, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela jest wiążąca dla organu egzekucyjnego i dla organu nadzoru. Jak podkreślił DIAS, związanie stanowiskiem wierzyciela oznacza brak możliwości przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, ponieważ ponowna ocena tych zarzutów przez organ egzekucyjny jest wykluczona. Organy obu instancji związane były ostatecznym postanowieniem wierzyciela, w którym ten uznał, że zarzut jest niezasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie w zakresie przepisów u.p.e.a. obowiązuje reżim prawny funkcjonujący do 29 lipca 2020 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438, ze zm.) i dlatego jej niżej wskazane przepisy będą powoływane w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 – zmiany wynikające z tej nowelizacji uwzględniono w tekście jednolitym opublikowanym w Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 z dnia 21 sierpnia 2020 r.) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazując ramy prawne sprawy, z uwzględnieniem podniesionych zarzutów, należy powołać art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być w szczególności wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. (...). Stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Kierując się brzmieniem powołanych wyżej przepisów DIAS, a wcześniej NUS, przyjmując swoje związanie ostatecznym stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu SKO z 25 sierpnia 2020 r. znak SKO [...], uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Tymczasem ww. postanowienie SKO wyrażające ostatecznie stanowisko wierzyciela zostało poddane kontroli sądowej wskutek skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrokiem z 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 92/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienie SKO z 25 sierpnia 2020 r. znak [...] oraz poprzedzające je postanowienie wierzyciela z 1 czerwca 2020 znak [...]. Sądu ocenił, że w sprawie jest tak wiele niejasności i sprzeczności, że ocena zasadności przedstawionych przez organy administracji wniosków nie jest możliwa bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie SKO i poprzedzający je akt wierzyciela naruszają przepisy prawa procesowego w zakresie zebrania materiału dowodowego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 10 oraz art. 75 i art. 77 k.p.a. Ww. wyrok jest prawomocny. Wskazać należy, że stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. W orzecznictwie przyjmuje się, że wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez organy administracji publicznej ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu, jest nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu. Wartości, które stanowią podstawę tej instytucji opierają się na założeniach pewności i stabilności orzeczeń sądowych, a tym samym bezpieczeństwa prawnego jednostki. Ponadto ratio legis tego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 maja 2022 r., II FSK 165/22; 27 stycznia 2022 r., I FSK 141/20; 3 grudnia 2021 r., III FSK 4400/21; 12 maja 2021 r., III FSK 3060/21; 19 stycznia 2021 r., II FSK 2588/18; 1 października 2017 r., II FSK 2428/15; 23 czerwca 2017 r., I FSK 1474/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W powołanym wyżej prawomocnym wyroku Sąd przesądził o tym, że postanowienie przedstawiające stanowisko wierzyciela było wadliwe, bowiem podjęto je bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego. To przedwcześnie wyrażone stanowisko wierzyciela stanowiło podstawę dla przyjęcia przez DIAS, a wcześniej przez NUS, że zgłoszony przez stronę zarzut wykonania obowiązku jest niezasadny. W świetle tego co wywiedziono wyżej, mając na uwadze, ustalony stan prawny i faktyczny sprawy, wobec uchylenia prawomocnym wyrokiem z obrotu prawnego naruszające prawo postanowienia wierzycielskie obu instancji, które wiążąc organ egzekucyjny i organ nadzoru nad organem egzekucyjnym, determinowały sposób rozstrzygnięcia sprawy zaskarżonym postanowieniem DIAS, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie DIAS i poprzedzające je postanowienie NUS należało wyeliminować z obrotu prawnego, bowiem przedwcześnie przesądzono w nich o niezasadności podnoszonego przez stronę zarzutu wykonania obowiązku. Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie w całości i uchylono w całości postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny powinien rozpatrzyć sprawę po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a uwzględniając uiszczony wpis od skargi (100 zł), opłatę skarbową od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postepowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (480 zł), ustalone według stawki § 14 pkt 1 ppkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz U. z 2018 r., poz. 265).