I SA/Wr 1066/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Haberka,, Asesor WSA Iwona Solatycka,, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2022 r. przy udziale Wójta Gminy B. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 września 2021 r. nr 0201-IEE1.711.225.2021.2.KS w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym: I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelinie z dnia 23 lipca 2021 r., nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.2; II. zasądza na rzecz strony skarżącej od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Postępowanie przed organami administracyjnymi. 1.1. Przedmiotem skargi M. K. (dalej: Strona, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) z dnia 3 września 2021 r. nr 0211-IEE1.711.225.2021.2.KS, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelinie (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z dnia 23 lipca 2021 r. nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.2 wydane w sprawie uznania za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez Wójta Gminy B.(dalej: Wójt, wierzyciel) o numerze TW.FB.3160/25/2019. 1.2. NUS prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności z tytułu podatku rolnego. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 17 grudnia 2019 r. zajął rachunek bankowy Strony w Banku Spółdzielczym w O.. Pismem z dnia 24 grudnia 2019 r. Skarżący wniósł do organu egzekucyjnego zarzut na postępowanie egzekucyjne, podnosząc, że egzekwowany obowiązek został wykonany. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 30 grudnia 2019 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu i wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności, a pismem z dnia 2 stycznia 2020 r. wystąpił do wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2020 r. znak FB.3251.0007.2020 wierzyciel uznał zarzut Strony za niezasadny. Pismem z dnia 10 lutego 2020 r. (data nadania pocztą) Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie wierzyciela. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO), postanowieniem z dnia 27 lutego 2020 r. znak SKO 4011/192/20 uchyliło postanowienie wierzyciela z uwagi na wady formalne aktu. Kolejnym postanowieniem z dnia 1 czerwca 2020 r. znak FB.3251.0073.2020 wierzyciel ponownie uznał zarzut strony za niezasadny. Na postanowienie wierzyciela Strona wniosła zażalenie pismem z dnia 16 czerwca 2020 r. (data nadania pocztą). Po rozpoznaniu ww. zażalenia, SKO postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr SKO E 4011/390/20 uchyliło postanowienie wierzyciela z uwagi na to, że rozstrzygnięcie wykraczało poza zakres zgłoszonych zarzutów, a orzekając co do istoty sprawy podzieliło stanowisko wierzyciela, uznając zarzut wykonania obowiązku za nieuzasadniony. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2021 r. nr 0218-SEE.711.33.2019.ZWU.2 organ egzekucyjny, po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie do DIAS i organ nadzoru postanowieniem z dnia 26 lutego 2021 r. znak 0201-IEE1.711.49.2021.2.KS uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu ze względów formalnych. NUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r. nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.2 uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Strona pismem z dnia 28 lipca 2021 r. (data nadania pocztą) złożyła zażalenie na postanowienie NUS. W ocenie Strony, w trakcie postępowania okazano dowody potwierdzające wykonanie obowiązku, co oznacza, że organ egzekucyjny nie był związany stanowiskiem wierzyciela i miał prawo do samodzielnej oceny dowodów i uznania zarzutu za zasadny. W ocenie Skarżącego, otrzymał on zaświadczenie o niezaleganiu i nigdy nie został wezwany do zapłaty ww. zaległości, w związku z czym wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niezrozumiałe. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. DIAS postanowieniem z dnia 3 września 2021 r. nr 0201-IEE1.711.225.2021.2.KS, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS wydane w sprawie uznania zarzutów za niezasadne. Organ wywiódł, że w postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny rozstrzyga w sprawie po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. DIAS podniósł, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i dla organu nadzoru. Jak podkreślił DIAS, związanie stanowiskiem wierzyciela oznacza brak możliwości przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, ponieważ ponowna ocena tych zarzutów przez organ egzekucyjny jest wykluczona. Organy obu instancji związane były ostatecznym postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonego zarzutu, w którym uznano, że zarzut jest niezasadny. 2. Postępowanie przed Sądem I instancji. 2.1. Od powyższego postanowienia DIAS Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie: – art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm; dalej: u.p.e.a.) poprzez sprzeczne z zebranym materiałem dowodowy uznanie, że zarzut wykonania przedmiotowego zobowiązania przez skarżącego jest bezpodstawny; – art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację, że decydujące znaczenie w sprawie miało stanowisko SKO z 25 sierpnia 2020 r i organ egzekucyjny nie mógł rozpoznać sprawy sprzecznie z ww. stanowiskiem wierzyciela zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. 2.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. 3.1. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. 3.2. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie w zakresie przepisów u.p.e.a. obowiązuje reżim prawny funkcjonujący do dnia 29 lipca 2020 r. (por. t.j. w Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) i dlatego jej niżej wskazane przepisy będą powoływane w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11.09.2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 – zmiany wynikające z tej nowelizacji uwzględniono w tekście jednolitym opublikowanym w Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 z dnia 21 sierpnia 2020 r.) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazując zatem ramy prawne sprawy z uwzględnieniem podniesionych zarzutów, należy powołać art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być w szczególności wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. (...). Stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Kierując się brzmieniem powołanych wyżej przepisów DIAS, a wcześniej NUS, przyjmując swoje związanie ostatecznym stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu SKO z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr SKO E 4011/390/20, uznał zgłoszony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny. Tymczasem ww. postanowienie SKO wyrażające ostatecznie stanowisko wierzyciela zostało poddane kontroli sądowej wskutek skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 152/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienie SKO z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr SKO E 4011/390/20 oraz poprzedzające je postanowienie wierzyciela z dnia 1 czerwca 2020 r. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie SKO i poprzedzający je akt wierzyciela naruszają przepisy prawa procesowego w zakresie zebrania materiału dowodowego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 10 oraz art. 75 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), stosowane w związku z art. 18 u.p.e.a. Ww. wyrok jest prawomocny. 3.3. Wskazać należy, że stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. W orzecznictwie przyjmuje się, że wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez organy administracji publicznej ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu, jest nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu. Wartości, które stanowią podstawę tej instytucji opierają się na założeniach pewności i stabilności orzeczeń sądowych, a tym samym bezpieczeństwa prawnego jednostki. Ponadto ratio legis tego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 maja 2022 r., II FSK 165/22; 27 stycznia 2022 r., I FSK 141/20; 3 grudnia 2021 r., III FSK 4400/21; 12 maja 2021 r., III FSK 3060/21; 19 stycznia 2021 r., II FSK 2588/18; 1 października 2017 r., II FSK 2428/15; 23 czerwca 2017 r., I FSK 1474/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W powołanym wyżej prawomocnym wyroku Sąd przesądził o tym, że postanowienie przedstawiające stanowisko wierzyciela było wadliwe, bowiem podjęto je bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego. To przedwcześnie wyrażone stanowisko wierzyciela stanowiło podstawę dla przyjęcia przez DIAS, a wcześniej przez NUS, że zgłoszony przez stronę zarzut wykonania obowiązku jest niezasadny. W świetle tego co wywiedziono wyżej, mając na uwadze ustalony stan prawny i faktyczny sprawy, wobec uchylenia prawomocnym wyrokiem z obrotu prawnego postanowień wierzycielskich obu instancji (jako naruszających prawo), które z kolei – wiążąc organ egzekucyjny i organ nadzoru nad organem egzekucyjnym – determinowały sposób rozstrzygnięcia sprawy zaskarżonym postanowieniem DIAS, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie DIAS i poprzedzające je postanowienie NUS należało wyeliminować z obrotu prawnego. 3.4. Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie w całości i uchylono w całości postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny powinien rozpatrzyć sprawę po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. 3.5. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a, uwzględniając uiszczony wpis od skargi (100 zł), opłatę skarbową od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postepowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (480 zł), ustalone według stawki § 14 pkt 1 ppkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). 3.6. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.