I SA/Wr 1091/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 1091/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka, zastępowana przez doradcę podatkowego, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 52.678 zł, wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu wskazując, że w latach 2014-2016 osiągnęła dochód w kwotach odpowiednio: 1.160.091 zł, 322.916 zł, 384.585 zł. Długotrwałe prowadzenie postępowania doprowadziło do zmniejszenia obrotów. Obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w którym zabezpieczone zostały wszystkie rachunki bankowe skarżącej, w związku z czym spółka nie posiada środków na pokrycie przedmiotowego wpisu. Jest w stanie uiścić kwotę wpisu do wysokości 4.000 zł. Spółka nie zatrudnia pracowników i nie prowadzi działalności gospodarczej - zamierza zgłosić wniosek o jej zawieszenie do czasu rozstrzygnięcia sporów z organami podatkowymi, gdyż nie posiada środków na ogłoszenie upadłości. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 300.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 182.372 zł, przy czym zaznaczono, że obecnie spółka posiada jedynie naczepę cysterny o wartości 20.000 zł. Dochód w 2016 r. wyniósł 384.585 zł. Saldo rachunku w banku [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Strona dodała, że ma zobowiązanie wobec organu podatkowego w kwocie 5.267.748 zł oraz odsetki naliczone od 2014 r. Zobowiązania wobec kontrahentów wynoszą 300.000 zł. Do wniosku załączono wydruk rachunku bankowego z odnotowanymi zajęciami egzekucyjnymi w październiku i listopadzie 2017 r. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że spółka na koniec 2016 r. odnotowała przychody netto w wysokości 25.476.780,35 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 2.782.513,47 zł, a zobowiązań krótkoterminowych - 947.008 zł. W kasie i na rachunkach spółka dysponowała kwotą 739.188,36 zł. Nie przedłożono dokumentacji z powyższymi danymi za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2017 r. Strona natomiast przedłożyła rachunek zysków i strat za wrzesień, październik i listopad 2017 r. (pominęła, pomimo wezwania, dane za sierpień) z którego wynika, że we wrześniu uzyskała przychód w kwocie 9.288,65 zł, w październiku 3.955 zł, a w listopadzie przychód był zerowy. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za sierpień, wrzesień, październik i listopad 2017 r., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 239.272 zł, 9.289 zł, 56.801 zł i 0 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty: 12.881 zł, 43.502 zł, 15.732 zł i 9.107 zł. Przedłożono wydruki historii dwóch rachunków bankowych z odnotowanymi wpłatami i wypłatami związanymi z działalnością gospodarczą, wypłatami dywidend na rzecz wspólników spółki, zapłatą faktury na rzecz doradcy podatkowego zastępującego stronę w niniejszej sprawie oraz zajęciami egzekucyjnymi. Przedłożona została też umowa spółki oraz dokumenty potwierdzające wszczęcie postępowania egzekucyjnego z początkiem października 2017 r. Postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. (doręczonym 30 stycznia 2018 r.) referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W wydanym postanowieniu referendarz stwierdził, że udostępnione przez skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż pokrycie kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie mieści się w granicach możliwości płatniczych strony. Referendarz sądowy wskazał, że z danych historii rachunków bankowych nie wynika jakoby spółka została pozbawiona środków pieniężnych na skutek zajęć w postępowaniu egzekucyjnym. Podniósł również, że skarżąca, pomimo wezwań, nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, co uniemożliwiło referendarzowi pełną ocenę jej sytuacji finansowej. W sprzeciwie wniesionym w dniu 6 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika) wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 3169, dalej: p.p.s.a.). Skarżąca podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała obiektywne okoliczności swojej sytuacji materialnej i finansowej, z których wynika, że nie dysponuje ona środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca podkreśliła, że długotrwałe prowadzenie postępowania przez organy podatkowe spowodowało, iż strona nie uzyskała koncesji na sprzedaż paliw i zmuszona została do zawieszenia działalności gospodarczej. Podniosła, że nie dysponuje żadnymi środkami, które nie byłyby zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a które mogłaby przeznaczyć na opłacenie kosztów w przedmiotowej sprawie. Zdaniem skarżącej, referendarz sądowy błędnie ustalił stan faktyczny sprawy domniemując, że skarżąca posiada inne źródła dochodów, podczas gdy strona wykazała, jakie są źródła jej przychodów i wydatki jakie ponosi. Końcowo strona podniosła, że zaskarżone postanowienie narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy. Jednocześnie ocena dokonywana jest przez Sąd w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPPr", które może zostać uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. o dokumentację źródłową. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadnicza argumentacja sprzeciwu opiera się na kwestionowaniu przez stronę zasadności oceny sytuacji finansowej skarżącej spółki w kontekście osiąganych przez nią przychodów. Zdaniem strony, referendarz sądowy błędnie ustalił stan faktyczny sprawy w powyższym zakresie, sugerując posiadanie przez skarżącą dodatkowych źródeł dochodów umożliwiających pokrycie kosztów postępowania sądowego. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1010/12, publ. LEX nr 1240471). Jeżeli strona uchyla się od przedstawienia dokumentacji potwierdzającej istniejący stan, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809). W rozpatrywanej sprawie spółka, zarzucając referendarzowi błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, jednocześnie nie dąży do jego pełnego wyjaśnienia. Podkreślenia wymaga, że skarżąca na etapie sprzeciwu nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów mogących potwierdzać istnienie przesłanki przyznania jej prawa pomocy, a których nie przedłożyła - pomimo wezwania - na etapie rozpoznawania sprawy przez referendarza sądowego, ograniczając się jedynie do kwestionowania zaskarżonego postanowienia. Z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, że przed wydaniem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji (w sierpniu 2017 r.) spółka prowadziła działalność gospodarczą na dużą skalę, z obrotami na poziomie prawie 300.000 zł, co potwierdzają nie tylko dane deklaracji VAT-7 za ww. miesiąc, ale również dane z poprzedniego roku. Przed 2017 r. obroty spółki wynosiły ponad 25.000.000 zł. Słusznie przy tym zauważa referendarz sądowy, że ww. wartości drastycznie spadły zaraz po wydaniu przez organ podatkowy decyzji z [...] sierpnia 2017 r. określającej zobowiązania podatkowe na łączną kwotę ponad 5.000.000 zł. Działalność skarżącej została niemal całkowicie wstrzymana w październiku 2017 r., gdy wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne. Trafnie przy tym zwraca uwagę referendarz, że z danych historii rachunków bankowych nie wynika, iż spółka została pozbawiona środków pieniężnych na skutek zajęć w postępowaniu egzekucyjnym. Przeciwnie, przedłożona przez skarżącą dokumentacja za 2016 r. potwierdza, że spółka odnotowywała bardzo wysokie przychody - na koniec roku ponad 25.000.000 zł. Ponadto kapitał własny (w tym kapitał zapasowy) wynosił ponad 4.000.000 zł, z kolei należności krótkoterminowe były wielokrotnie wyższe od zobowiązań krótkoterminowych. Dodatkowo wspomnieć należy, że z jednego z rachunków bankowych w dniach 24 i 28 sierpnia 2017 r., to jest na krótko przed wejściem do obrotu zaskarżonej decyzji, spółka wypłaciła tytułem dywidend na rzecz swoich dwóch wspólników łącznie 640.000 zł. Jak wskazano powyżej, strona - pomimo wezwania - nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. Z historii jednego z rachunków bankowych przedłożonych przez stronę wynika, że spółka dysponuje jeszcze trzecim rachunkiem, na który w dniu 25 sierpnia 2017 r. dokonała przelewu kwoty 169.060,17 zł, wskazując w tytule "przelew środków". Brak jest również rachunku zysków i strat za sierpień 2017 r. oraz bilansu za sierpień, wrzesień i październik 2017 r. Powyższe, w ocenie Sądu, uniemożliwia pełną ocenę aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. Wszystkie te okoliczności dawały w łącznej ocenie podstawę do uznania prawidłowości oceny wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się końcowo do akcentowanej w sprzeciwie konstytucyjnej zasady prawa do sądu należy wyjaśnić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z 29 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 419/13, LEX nr 1319097). W rezultacie, Sąd ocenił zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego jako prawidłowe, o czym orzekł na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.