I SA/Wr 115/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze wniesionej na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżąca P. L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do skargi strona dołączyła wypełniony formularz wniosku. W następstwie uznania, że ów wniosek strona skarżąca złożyła na nieaktualnym formularzu, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2017 r. skarżącej doręczono prawidłowy formularz wniosku celem jego ponownego wypełnienia i złożenia (przesłania) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniu 10 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) podnosząc, że z powodu trudnej sytuacji finansowej strona nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek wydatków. Dodała, że otrzymywane przez nią wynagrodzenie z umowy o pracę nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zgodnie z tym co oświadczyła strona, jej płynność finansowa została zaburzona koniecznością spłaty (spłaconego już) tytułu egzekucyjnego w wysokości 1.500 miesięcznie. Z zawartego w formularzu wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwójką dzieci (ur. w [...] r. i [...] r.) Łączny dochód miesięczny małżonków to kwota 6.600 zł, z czego kwota 2000 zł przypada z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącej, a kwota 4.600 zł tytułem wynagrodzenia za pracę jej małżonka. Małżonkowie posiadają dom o powierzchni 116 m2 (obciążony hipoteką w wysokości 420.000 zł) oraz samochód osobowy marki P. (rok produkcji [...]) o wartości 10.000 zł. Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, ani oszczędności, papierów wartościowych, czy innych praw majątkowych. Jako zobowiązania i stałe wydatki strona podała: kredyt w wysokości 1.280 zł miesięcznie; koszty ponoszone na dom (woda, ścieki, energia, opał) w wysokości 600 zł miesięcznie; wydatki na przedszkole i szkołę w wysokości 500 zł miesięcznie; wydatki na paliwo w wysokości 600 zł miesięcznie; wydatki na niezbędne utrzymanie (w tym leki dla często chorujących dzieci) w kwocie ok. 2.000 zł miesięcznie; wydatki na ubezpieczenie w kwocie 300 zł (kwartalnie) oraz wydatki na podatek od nieruchomości w wysokości 100 zł (kwartalnie). Zarządzeniem z dnia 27 marca 2017 r. (doręczonym stronie 10 kwietnia 2017 r.) referendarz sądowy złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpoznania uznając, że strona nie uzupełniła w wymaganym terminie braków formalnych tego wniosku poprzez dopełnienie wymogu złożenia go na właściwym formularzu. Zdaniem referendarza sądowego, brak formalny wniosku strona uzupełniła w dniu 10 marca 2017 r., podczas gdy termin na jego sanowanie upływał w dniu 7 marca 2017 r., a zatem 3 dni wcześniej. W złożonym w dniu 12 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego) sprzeciwie od tego zarządzenia strona podniosła, że wypełniony, prawidłowy druk formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy został przez nią wniesiony w terminie, albowiem wezwanie Sądu w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych wniosku strona otrzymała w dniu 3 marca 2017 r. W wykonaniu zarządzenia Sędziego Sprawozdawcy z dnia 14 maja 2017 r., pismem z dnia 24 maja 2017 r. (doręczonym stronie w dniu 2 czerwca 2017 r.) poinformowano skarżącą, że w związku z wniesionym przez nią sprzeciwem od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r. zarządzenie to, na podstawie art. 167a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") straciło moc, a sprawa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy będzie rozpoznana na nowo, przez Sąd. Jednocześnie, wezwano skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kopii zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2016 r. (względnie, wspólnego zeznania podatkowego małżonków); zaświadczenia o wysokości pobieranego przez skarżącą i jej małżonka wynagrodzenia za pracę; określonego kwotowo zestawienia poszczególnych wydatków z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania; zaświadczenia o tytule prawnym do nieruchomości położonej przy ul. G. [...] w S.; wydruków rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych posiadanych przez skarżącą za ostatnie 3 miesiące; nadto, innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nadesłała: kserokopię zeznania PIT-37 za 2016 r. złożonego wspólnie z małżonkiem (z którego wynika, że skarżąca w ww. roku osiągnęła dochód w kwocie 46.988,66 zł, a małżonek w wysokości 88.253,06 zł); zaświadczenie o dochodach z którego wynika, że skarżąca zatrudniona jest na stanowisku księgowej na okres próbny (do 13 czerwca 2017 r.) z wynagrodzeniem w kwocie 2.000 zł netto; zestawienie miesięcznych wydatków (które zostało uzupełnione względem zestawienia zawartego w formularzu wniosku o takie miesięczne wydatki jak: oplata za piłkę nożną w wysokości 60 zł, opłata za telefon komórkowy oraz telewizję kablową, opłata za obiady w szkole w wysokości 200 zł, składka klasowa w wysokości 20 zł oraz składka w wysokości 30 zł związana z uroczystością komunijną, a także koszty bieżących napraw samochodów); fakturę VAT za prąd; polisy ubezpieczenia komunikacyjnych (samochodu marki P. oraz F.), polisę ubezpieczenia domu; decyzję z dnia 7 lutego 2017 r. ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2017 r.; kserokopię faktury wystawionej przez [...] S.A. na łączną kwotę 49,93 zł; wyciągi z rachunku bankowego oraz wyciągi z rachunku karty kredytowej; oświadczenie skarżącej, że nieruchomość położona przy ul. G. [...] w S. należy do ustawowej wspólności małżeńskiej oraz że jest obciążona hipoteką na kwotę 420.000,00 zł, stanowiącą zabezpieczenie banku z tytułu udzielonego kredytu na wybudowanie domu posadowionego na tej nieruchomości; zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez małżonka skarżącej (5.052,45 zł netto); kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] 2017 r. oraz z dnia [...] 2017 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych, kserokopię postanowienia z dnia 8 kwietnia 2015 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w J. Wydział II Karny w przedmiocie rozłożenia na raty kary grzywny orzeczonej w postępowaniu karno-skarbowym. Z urzędu należy wskazać, że P. L. jest stroną także w dwóch pozostałych sprawach zarejestrowanych przez tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Wr 116/17 i I SA/Wr 117/17). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że w związku z wniesionym przez stronę sprzeciwem od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, na mocy art. 167a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zarządzenie to utraciło moc a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd. Informacyjnie należy wyjaśnić, że Sąd podziela stanowisko wyrażone w sprzeciwie co do terminowego uzupełniania przez skarżącą braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wezwanie do uzupełnienia tego braku strona skarżąca otrzymała w dniu 3 marca 2017 r. (k. 31), a zatem z zachowaniem 7dniowego terminu (bo w dniu 10 marca 2017 r.) złożyła prawidłowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przechodząc do oceny zasadności samego wniosku wymaga przypomnienia, że żądanie skarżącej dotyczy przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcę prawnego). Ocenę zasadności tak skonstruowanego wniosku należy więc oceniać z punktu widzenia regulacji art. 245 § 2 oraz przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym powszechnie aprobuje się pogląd, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jako takie powinno ono znajdować zastosowanie jedynie w przypadku osób żyjących w ubóstwie. Analiza przedłożonych przez stronę dowodów dokumentujących jej stan majątkowy nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca nie jest osobą ubogą. Przy czym trzeba dodać, że stan majątkowy i możliwości płatnicze strony Sąd oceniał przy uwzględnieniu dochodów jej małżonka. W sprawie za aktualny uznać należy wypowiadany w orzecznictwie pogląd, że wynikający z art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek udzielania sobie przez małżonków wzajemnego wsparcia nie ma charakteru wyłącznie moralnego, lecz obejmuje także obowiązek udzielania sobie przez małżonków wzajemnego wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych przez jedno z nich postępowań sądowych). Obowiązek tak rozumianej wzajemnej pomocy ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 416/13, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). W odniesieniu do powyższego wskazać należy, że przy relatywnie niskich dochodach skarżącej, jej małżonek otrzymuje stosunkowo wysokie wynagrodzenie miesięczne, co przekłada się na ocenę, że łączny miesięczny dochód małżonków, prowadzących wspólnie czteroosobowe gospodarstwo domowe (dwoje dzieci) nie jest niski, w szczególności, na tle średniej stopy życiowej społeczeństwa w kraju. Wskazana okoliczność rzutowała na odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym, tj. obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów, jak i przyznanie pełnomocnika z urzędu. W świetle ustaleń faktycznych sprawy, Sąd nie dostrzegł także argumentów przemawiających za przyznaniem skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie tylko od kosztów sądowych, tylko od wpisu (jego części), czy też, polegającym jedynie na przyznaniu pełnomocnika z urzędu. Należy wyjaśnić, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd musi przede wszystkim kierować się normą z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi ona o tym, że przyznanie stronie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, dostępny na CBOSA). W ocenie Sądu, w sprawie nie zachodzi obawa, że odmowa zwolnienia skarżącej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z wniesioną skargą może narazić skarżącą i jej rodzinę na uszczerbek o jakim mowa w treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zdolności płatniczych do pokrycia kosztów sądowych nie umniejsza – w ocenie Sądu – fakt, że skarżąca jest stroną w 3 sprawach sądowych, zarejestrowanych przez tut. Sądem, co wiąże się z wielokrotnością obciążeń finansowych związanych z wniesieniem przez nią skarg do tut. Sądu. Ważąc, z jednej strony łączne dochody małżonków oraz niezbędne koszty utrzymania, oraz z drugiej, wymagalną na tym etapie łączną kwotę kosztów sądowych , związanych z obowiązkiem uiszczenia wpisu od skarg w 3 sprawach, Sąd uznał, że wysokość łącznego obciążenia skarżącej wpisami w ogólnej kwocie 700 zł (łączna wysokość wpisów w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 115/17, I SA/Wr 116/17 i I SA/Wr 117/17) leży w granicach możliwości finansowych strony skarżącej i jej męża, bez obawy, że realizacja tych zobowiązań narazi skarżącą na uszczerbek utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wymaga zwrócenia uwagi, że przy łącznym domowym budżecie małżonków, wynoszącym 6.600 (netto) miesięcznie, suma ponoszonych przez nich wydatków wynosi ok. 6.070 zł. Powyższe wyliczenie obejmuje nie tylko tzw. niezbędne wydatki na życie, ale też i ratę kredytu, a także, rozłożone na raty zobowiązania publicznoprawne. Zestawienie tych wydatków z łącznymi dochodami małżonków pozwala przyjąć, że skarżąca wspólnie z mężem są w stanie "wygospodarować" kwotę ok. 600 zł. Jest to zatem suma, która w przybliżeniu pokrywa się z wysokością wpisów we wszystkich 3 sprawach. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że z przedłożonego przez stronę zaświadczenia z czerwca 2017 r. o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez jej męża wynika, że za ostatni miesiąc wynagrodzenie R. L. wyniosło kwotę 5.052,45 zł netto, a zatem o ok. 400 zł było wyższe aniżeli wskazane na formularzu wniosku. Okoliczność ta wskazuje, że małżonkowie są w stanie "wygospodarować" miesięcznie nawet wyższą kwotę niż wskazana powyżej, przynajmniej w niektórych miesiącach (skarżąca nie sprecyzowała, czy wynikające z zaświadczenia wynagrodzenie małżonka za ostatni miesiąc jest zmienne w zależności od miesiąca (nie mniejsze jednak niż 4.600 zł, którą to kwotę skarżąca zadeklarowała we wniosku), czy stałe. Wskazać trzeba również, że ze złożonych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że małżonkowie posiadają jeszcze drugie auto, marki F., podczas gdy w treści formularza wniosku skarżąca podała jedynie samochód marki P.. W ocenie Sądu, przyjęta w sprawie ocena możliwości finansowych skarżącej pozostaje aktualna także jeżeli idzie o potencjalne, przyszłe koszty sądowe, które będą co najwyżej obejmować opłatę kancelaryjną od wniosku o uzasadnienie w kwocie 100 zł (w każdej ze spraw), oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi (w każdej ze spraw). W nawiązaniu do akcentowanych przez stronę okoliczności takich jak – istniejące obciążenie kredytowe oraz koszty uroczystości komunijnej trzeba dodać, że tego rodzaju wydatki nie są okolicznościami, które mogłyby w sposób znaczący wpływać na zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych. Po drugie, w przypadku wydatku o charakterze zobowiązania kredytowego należy odwołać się do powszechnie ugruntowanego w orzecznictwie sądowym poglądu, który Sąd podziela, że zobowiązania cywilnoprawne strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi jakimi są koszty sądowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 823/14, dostępne na CBOSA). Z uwagi na powyższe, sam fakt obowiązku spłaty raty kredytowej nie może być przez stronę wskazywany jako okoliczność uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Końcowo należy również wskazać, że jak wynika z przedłożonej przez stronę kserokopii wyciągu z rachunku karty kredytowej [...] (nr karty: [...]), której posiadaczem jest skarżąca, w dniu 3 maja 2017 r. za pośrednictwem tej karty został zrealizowany w sklepie internetowym Z. zakup na kwotę 1.565,80 zł. Okoliczność ta jedynie potwierdza, że obowiązek uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych w sprawie (przy uwzględnienia łącznego obciążenia z tego tytułu w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 116/17 i I SA/Wr 117/17) leży w granicach jej zdolności płatniczych. Odnosząc się do zgłoszonego przez stronę wniosku o przyznanie jej prawa pomocy także w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy wyjaśnić, że przy ocenie zasadności tego rodzaju żądania ustawodawca nie rezygnuje z kryterium finansowego, a zatem sama ocena Sądu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym rzutował na ocenę także odmownego rozpoznania wniosku w zakresie pełnomocnika z urzędu. Wymaga dodania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie nie oznacza, że skarżąca znajduje się w gorszej sytuacji procesowej w porównaniu z tą, gdyby była reprezentowana przez takiego pełnomocnika. Specyfiką postępowania sądowoadministracyjnego jest to, że Sąd dokonuje oceny legalności zaskarżonej decyzji (postanowienia), nie będąc związany zarzutami ani wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jedynym wyjątkiem w tym zakresie jest kontrola indywidualnych interpretacji podatkowych, które zresztą nie są przedmiotem żadnej ze skarg wniesionych przez skarżącą . W uzupełnieniu dotychczasowych rozważań warto nawiązać do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 70/13 (dostępny na stronie CBOSA), gdzie Sąd zwrócił uwagę na to, że ocena zasadności przyznania stronie pełnomocnika z urzędu powinna uwzględniać także procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd powinien brać pod uwagę, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, a także, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Ta ostatnia przesłanka wystąpi w sprawie dopiero na etapie skargi kasacyjnej, jaką ewentualnie strona składać będzie po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji. Nie ma jednocześnie przeszkód, by wówczas skarżąca ponownie zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z tych wszystkich powodów, działając na podstawie art. 167a § 3 i § 6 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji postanowienia.