I SA/Wr 1391/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 2 stycznia 2013 r. w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości A spółki z o.o. w podatku akcyzowym za maj i czerwiec 2007r. postanawia: I przywrócić termin do złożenia sprzeciwu; II przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; III odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wraz ze skargą na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W wniosku podał, że jest w wieku emerytalnym i nie pracuje ze względu na stan zdrowia. Jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura, z której się utrzymuje, kupuje lekarstwa i spłaca kredyt. Kredyt zaciągnął na własne utrzymanie, gdyż spółka, w której był zatrudniony, nie wypłaciła mu wynagrodzenia za trzy lata. Jest po rozwodzie, a z rodziną nie utrzymuje kontaktów i nie otrzymuje od niej pomocy. Ponadto z emerytury wnioskodawcy potrącane jest około 1.080 zł w ramach zajęcia egzekucyjnego. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jego emerytura wynosi brutto 4.327 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., skarżący nadesłał: kopię zeznania podatkowego za 2011 r., kopię decyzji o wysokości emerytury z marca 2012 r. oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków. Z dokumentów tych wynika, że w 2011 r. skarżący uzyskał przychód z emerytury, działalności wykonywanej osobiście oraz z innych źródeł w łącznej wysokości 73.028,60 zł. Od marca 2012 r. emerytura (pobierana od kwietnia 2009 r.) wynosi brutto 4.326,62 zł, natomiast po potrąceniach do wypłaty pozostaje 2.458,57 zł. Potrącenie w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji wynosi 1.081,65 zł. Miesięcznie skarżący ponosi wydatki w łącznej wysokości 2.445 zł, w tym na żywność 770 zł, środki higieny 90 zł, lekarza i lekarstwa 550 zł, na utrzymanie mieszkania 760 zł, ubezpieczenie na życie 70 zł, na telefon 85 zł i na ubrania i obuwie 120 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, w tym mieszkania, które zajmuje, nie posiada żadnego środka transportu, rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1391/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Powyższe postanowienie zostało doręczone na adres skarżącego w dniu 17 stycznia 2013 r. Pismem procesowym z dnia [...] lutego 2013 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 21 lutego 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od powyższego postanowienia referendarza sądowego i jednocześnie złożył sprzeciw od tego postanowienia, adresowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zawarł wniosek o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia WSA we Wrocławiu poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych". Jednocześnie oświadczył, że kwestionuje pkt II tego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wniosku ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wskazał, że postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata. Odpis powyższego postanowienia został doręczony Dziekanowi Okręgowej Rady Adwokackiej w dniu 7 lutego 2013r., a organ ten wyznaczył skarżącemu adwokata również 7 lutego 2013 r. ,pełnomocnika zawiadamiając o tym fakcie w dniu 11 lutego,( od tej daty rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu) a wiec po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu, gdyż skarżący zaskarżone postanowienie odebrał w dniu 17 stycznia 2013 r. Podniósł ponadto, że skarżący nie złożył sprzeciwu z uwagi na swoją trudną sytuację majątkową i zdrowotną ( przebyty zawał, trudności w poruszaniu z miejsca zamieszkania), a składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zakładał, że Sąd uwzględni wniosek w konsekwencji czego dalszą korespondencję będzie doręczał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi, tymczasem stało się inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a uchybienie powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze sytuację zdrowotną strony skarżącej, na którą wskazał pełnomocnik w wyjaśnieniach, oraz brak możliwości posłużenia się inną osobą bowiem jak wynika z oświadczenia skarżącego, jest on osobą samotną, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko, iż uchybienie terminu do złożenia sprzeciwu nastąpiło bez winy skarżącego. Jednocześnie pełnomocnik strony skarżącej zachował warunki formalne do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu, o których mowa w art. 87 § 1 i § 4 p.p.s.a. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na mocy art. 86 § 1 powołanej ustawy postanowił jak w pkt I sentencji. Przechodząc do ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy przypomnieć w kontekście wniosków pełnomocnika, że stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy ustawy, bowiem orzeczenie to zawsze traci moc w całości, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu staje się od początku- w pełnych granicach- przedmiotem rozpoznania sądu. Nadto na podstawie art. 260 w zw z art. 16 §2 p.p.s.a. to Wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje będącą przedmiotem sprzeciwu sprawę dotyczącą przyznania prawa pomocy w składzie jednego sędziego na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania (art. 199 p.p.s.a). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową skarżącego, który ma możliwość dodatkowego zarobkowania bowiem art. 199 p.p.s.a. źródłem jego dochodów w 2011 r., poza emeryturą, była działalność wykonywana osobiście oraz inne źródła, z których uzyskał dodatkowy przychód w wysokości 22.207,08 zł. W konfrontacji z zestawieniem miesięcznie ponoszonych wydatków, wśród których obok niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb socjalnych widnieją takie pozycje jak comiesięczne wydatki na odzież i obuwie w kwocie 120 zł oraz środki higieny w kwocie 90zł -stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Wprawdzie osiągane przez wnioskodawcę dochody w połączeniu z ze znacznymi miesięcznymi wydatkami są jedynie, według wskazań wnioskodawcy wystarczające do bieżącego regulowania podstawowych potrzeb socjalno-bytowych i miesięcznych zobowiązań płatniczych . Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro na taką sytuację skarżącego złożyła się także m.in. konieczność spłacania zaciągniętego kredytu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że spłaca kredyt zaciągnięty na własne utrzymanie, który jednak widnieje w zestawieniu miesięcznych wydatków skarżącego przy czym dane wynikające z oświadczeń i dokumentów nie wskazują też na to, aby ten kredyt nie był spłacany. W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie należnych w sprawie kosztów sądowych, które na tym etapie wynoszą 500 zł tytułem wpisu od skargi, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej. Kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić występujące dotychczas w sprawie opłaty sądowe tj. wpis i rozłożyć w czasie, ograniczając niektóre wydatki, gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Dlatego też, działając na podstawie art. 245 § 1, § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.,i art. 260 p.p.s.a postanowiono orzec jak w pkt II i III sentencji.