I SA/Wr 1399/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 19 września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej D.P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wymaganego wpisu od skargi. W ustawowym terminie, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, wniosła sprzeciw od tego postanowienia. Z ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca wniosła w następstwie otrzymanego wezwania Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 7.270 zł. Wnosząc o zwolnienie jej od wymaganej opłaty sądowej skarżąca powołała się na przyznany jej od dnia 20 sierpnia 2012 r. status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku w kwocie 623,60 zł oraz świadczenie alimentacyjne na rzecz siedemnastoletniego syna w kwocie 250 zł. Wskazała również na prowadzone w stosunku do niej postępowania egzekucyjne. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe skarżąca prowadzi wyłącznie z synem, który jest jednocześnie właścicielem zamieszkiwanego przez nich domu jednorodzinnego. Syn skarżącej jest również właścicielem gruntu rolnego o powierzchni 2.32 ha. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca przedłożyła: decyzję z dnia 18 września 2012 r. orzekającą o uznaniu D.P. z dniem 20 sierpnia 2012 r. za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku w okresie od 28 sierpnia 2012 r. do 27 lutego 2013 r. (w kwocie 794,20 zł brutto w okresie pierwszych trzech miesięcy oraz w kwocie 623,60 zł brutto w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku) wraz z zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy; deklaracje VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 2012 r., deklarację PIT-36L za 2010 r.; deklaracje PIT-28 i PIT-36L za 2011 r. oraz wystawione w stosunku do niej tytuły wykonawcze. Z przedłożonych dokumentów podatkowych wynika, że skarżąca w latach 2010 i 2011 uzyskała dochód brutto z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie odpowiednio 19.449,01 zł i 21.006,46 zł (przy przychodzie w kwocie 1.808.508,02 zł i 2.139.419,58 zł), natomiast w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 110.030 zł, 100.752 zł i 64.147 zł oraz nabyła towary i usługi za kwotę odpowiednio 116.151 zł, 85.165 zł i 64.147 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, nie gromadzi ona rachunków dotyczących miesięcznych wydatków życia codziennego (o ich kwotowe zestawienie została wezwana przez referendarza sądowego). Skarżąca nie posiada również żadnych oszczędności, ani własnego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.: dalej – p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze zakres wnioskowanego prawa, podstawę prawną oceny zasadności wniosku stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w myśl którego, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści tego przepisu, podstawą prawną do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest konstatacja, że uiszczenie przez wnioskodawcę wymaganych kosztów sądowych narazi go na uszczerbek utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Kwestia relacji niezbędnych kosztów utrzymania wnioskodawcy w stosunku do wysokości wymaganych w danym postępowaniu opłat sądowych jest zatem okolicznością istotną z punktu widzenia oceny zasadności wniosku. Mając na uwadze etap postępowania sądowego, finansowa dolegliwość kosztów sądowych jakie obowiązana jest ponieść skarżąca celem przeprowadzenia przez Sąd kontroli legalności objętej zarzutami skargi decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. sprowadza się do wysokości wymaganego wpisu od skargi, który w sprawie wynosi 7.270 zł. Odnosząc wysokość wymaganej opłaty do sytuacji majątkowej skarżącej, ocenianej w kontekście tego, czy i na ile wysokość wpisu od skargi wpłynie na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb skarżącej i jej rodziny wymaga podkreślenia, że pełna ocena tych relacji nie jest możliwa w świetle materiału dowodowego sprawy, a która to okoliczność obciąża stronę skarżącą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Odwołując się do orzecznictwa, przez uszczerbek utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 437/07 oraz postanowienie z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 178/08). Przez wydatki utrzymania koniecznego należy z kolei rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości oraz niezbędne opłaty (przede wszystkim związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli opłaty za gaz, energie elektryczną, wodę, ogrzewanie, wywóz śmieci; por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08 oraz z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09). Wymaga podkreślenia, że, pomimo wezwania, skarżąca nie przedstawiła zestawienia kosztów niezbędnego utrzymania (choćby poprzez przedłożenie wykazu takich kosztów jak: opłaty za energie elektryczną, czy gaz), nie wyjaśniła również, w jaki sposób koszty te pokrywa (co niewątpliwie jest trudne mając na uwadze deklarowane dochody, abstrahując już od kosztów wyżywienia i utrzymania higieny osobistej), względnie, czy korzysta w tym zakresie ze wsparcia finansowego innych osób. Kwestia wyjaśnienia sposobu zaspokajania przez skarżącą niezbędnych kosztów utrzymania była w stanie faktycznym sprawy istotna mając na uwadze nie tylko wysokość deklarowanych przez stronę dochodów, ale i okoliczność, że przedmiotem oceny Sądu badającego przesłanki przyznania stronie wnioskowanego prawa była właśnie ocena na ile odmowa zwolnienia strony obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych może realnie spowodować zagrożenie w niezbędnym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Od sygnalizowanego obowiązku nie zwalniała strony w szczególności, tak akcentowana przez nią w toku postępowania, okoliczność, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną. Nie kwestionując tego faktu, jak również tego, że deklarowane przez skarżącą, miesięczne środki pieniężne na utrzymanie prowadzonego przez nią wspólnie z synem gospodarstwa domowego należy niewątpliwie ocenić jako bardzo niskie, podkreślić jednocześnie należy, że sam fakt posiadania statusu osoby bezrobotnej nie stanowi okoliczności, która gwarantowałaby stronie przyznanie wnioskowanego prawa, zwalniając ją tym samym od obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowej na tyle przekonująco, by Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do podstaw objęcia wnioskodawcę prawem pomocy, będącym co do zasady – wymaga podkreślenia – prawem "ludzi ubogich". W kontekście tym wymaga również zwrócenia uwagi także i na ten aspekt, że jakkolwiek przedmiotem badania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zasadniczo sytuacja materialna strony istniejąca na dzień złożenia wniosku, to ocena ta jest dokonywana w sposób kompleksowy, tj. uwzględnia także sytuację majątkową wnioskodawcy w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Z przedstawionych przez stronę (na wezwanie referendarza sądowego) dokumentów podatkowych wynika natomiast, że sytuacja finansowa skarżącej w okresie poprzedzającym złożenie wniosku nie była zła. Wypada przypomnieć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca złożyła w dniu 4 grudnia 2012 r. (data stempla pocztowego), wprawdzie, za osobę bezrobotną uznana została z dniem 20 sierpnia 2012 r., niemniej, do czerwca 2012 r. prowadziła działalność gospodarczą, w ramach której jeszcze w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 110.030 zł, 100.752 zł i 64.147 zł oraz nabyła towary i usługi za kwotę odpowiednio 116.151 zł, 85.165 zł i 64.147 zł. Oznacza to, że w tym okresie skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi, a licząc się z ewentualną możliwością postępowania sądowoadministracyjnego (o wszczęciu postępowania kontrolnego z zakresu rozliczeń w podatku akcyzowym strona wiedziała już w styczniu 2011 r.) winna była poczynić w tym względzie oszczędności w swoich wydatkach. Odnosząc się do kwestii prowadzonych w stosunku do strony licznych postępowań egzekucyjnych (w następstwie których, jak podnosi pełnomocnik strony w sprzeciwie, miało dojść do zajęcia całego posiadanego przez nią majątku) należy podnieść, że złożone do akt sprawy tytuły wykonawcze nie stanowią dowodu na to, że w stosunku do strony podjęte zostały czynności egzekucyjne. Sama okoliczność wystawienia tytułu wykonawczego nie przesądza bowiem faktu, że organ egzekucyjny przystąpił do czynności egzekucyjnych. Niewątpliwych dowodów ku temu nie przedstawił także pełnomocnik strony, ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia w sprzeciwie, że " każda rzecz majątkowa, która była lub mogła być w posiadaniu strony skarżącej została zajęta przez komornika". Z tych wszystkich powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, o czym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.