I SA/Wr 1451/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku adwokata P. C. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi A S. A. z siedzibą w J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: odmówić przyznania adwokatowi P. C. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał stronie skarżącej – A S.A. z siedziba w J.G., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 27 września 2009 r. wyznaczyła pełnomocnika procesowego z urzędu dla skarżącej spółki w osobie adwokata P. C. Ustanowiony z urzędu adwokat sporządził skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2010 r. oddalającego skargę na oznaczoną w sentencji postanowienia decyzję, w której zawarł wniosek o zasądzenie kosztów związanych ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2011 r. (sygn. akt I FSK 297/11) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki. W pkt 5.7. uzasadnienia tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie przyznano kosztów pomocy prawnej świadczonej na rzecz spółki przez adwokata P. C. z urzędu wobec braku koniecznego w tym przypadku oświadczenia pełnomocnika, że opłaty nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części, który to obowiązek wynika z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm. – powoływane dalej jako Rozporządzenie). W treści pisma procesowego z dnia 21 grudnia 2011 r. zatytułowanego "Oświadczenie o nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu" wyznaczony z urzędu adwokat zawarł wniosek o rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wniosku złożonego w treści skargi kasacyjnej i wydanie orzeczenia zasądzającego na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu według norm przepisanych, tj. kwoty 1.200 zł, powiększonej o podatek VAT w kwocie 276 zł, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 2) lit. a, § 18 ust. 1 pkt 1) lit. a oraz § 6 pkt 4) Rozporządzenia. Jednocześnie oświadczył profesjonalny pełnomocnik, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity w Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1058 ze zm., dalej powoływana jako ustawa - Prawo o adwokaturze) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa, a szczegółowe zasady ponoszenia tych kosztów, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej (ust. 2 art. 29 ustawy – Prawo o adwokaturze). W tym miejscu powołać należy unormowanie § 20 - wydanego na podstawie wyżej wskazanej delegacji - Rozporządzenia, na mocy którego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W postanowieniu z dnia 14 października 1998r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na pełną aprobatę na gruncie aktualnych uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (§ 20 Rozporządzenia). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym również przepisów Prawa o adwokaturze oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy przyznanego przez Sąd w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. Zdaniem referendarza sądowego, wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących udzieleniu prawa pomocy z urzędu. Na marginesie wskazać winno się, że powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w Rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 wyżej powołanej ustawy – Prawo o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 ustawy - Prawa o adwokaturze, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Powyższe stanowisko zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II FZ 625/05 (niepublikowane) uznając, iż treść § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a w szczególności użyte wyrażenie "powinien zawierać", nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sąd administracyjny drugiej instancji wskazał również, iż oświadczenie to nie jest elementem formalnym wniosku, ale stanowi zasadniczy składnik uzasadnienia tego wniosku. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, Lex nr 242945) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Gd 373/04, Lex nr 235283). Wobec nie wykonania ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnych elementów uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu referendarz sądowy stwierdził, iż wniosek ten podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony. W niniejszej sprawie, profesjonalny pełnomocnik, po tym jak Naczelny Sąd Administracyjny w motywach ustnych podał powód nie przyznania kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w piśmie procesowym z dnia 21 grudnia 2011 r. zawarł wniosek o rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wniosku złożonego w treści skargi kasacyjnej i wydanie orzeczenia zasądzającego na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu oraz zawarł oświadczenie stosownie do § 20 Rozporządzenia. Treść tego wniosku, a w szczególności wnioskowana kwota wyżej wskazanych kosztów oraz podstawa prawna ich obliczenia, świadczy o tym, że pełnomocnik ten obecny był na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 16 grudnia 2011 r., w tym przy ogłoszeniu przez Sąd wyroku i podaniu jego motywów. W tym miejscu rozważenia wymaga skutek wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z dnia 21 grudnia 2011 r. de facto drugiego wniosku dotyczącego kwestii, do której Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2012 r. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz ich wyżej wyrażoną interpretację wskazać trzeba, że przyznanie wnioskowi profesjonalnego pełnomocnika z dnia 21 grudnia 2011 r. skutku w postaci doprowadzenia do zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez adwokata z urzędu stanowiłoby, zdaniem referendarza sądowego, nieuzasadniony wyłom w stosowaniu przywołanych zasadach przyznawania kosztów zastępstwa procesowego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. Uczynienie takiego wyjątku prowadziłoby do przyjęcia, że treść motywów ustnych oraz pkt 5.7. uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011r., zastępują tryb postępowania określony w art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dla przypadku wystąpienia braków formalnych pism procesowych w sytuacji obarczenia takiego pisma brakiem materialnym. Z punktu widzenia reguły ekonomiki postępowania sądowoadministracyjnego, postulatu spójności uregulowań prawnych dotyczących tej procedury, zasad troski o stan finansów publicznych oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego, w ocenie referendarza sądowego, za niedopuszczalne należy uznać przyznanie waloru skuteczności drugiemu, uzupełnionemu o oświadczenie wskazane w § 20 Rozporządzenia wnioskowi adwokata o zapłatę kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. Przyznanie prawa składania kolejnych wniosków w tym przedmiocie powodowałoby powstanie po stronie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) procesowej możliwości składania kolejnych, uzupełnionych wniosków w tym samym przedmiocie w sytuacji, gdy jego poprzednie wnioski (wniosek) z powodu braków w uzasadnieniu w tym właśnie zakresie załatwiane były odmownie. Prowadziłoby to do przedłużania postępowania sądowadministracyjnego wskutek zgłaszania kolejnych, identycznych żądań do czasu prawidłowego ich sformułowania. Jednocześnie umożliwiłoby to obejście obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady wzywania do uzupełnienia tylko (podkreślenie referendarza sądowego) formalnych braków pism procesowych. Akceptacja takiego stanu rzeczy oznaczałaby nadanie uzasadnieniu odmowy realizacji żądania pełnomocnika roli wezwania do uzupełnienia braków materialnych, które wywierają dalej idące skutki dla żądań zgłaszanych w postępowaniu sądowym niż braki formalne. Odbyłoby się to bez stosowania terminu i rygoru wskazanych przez ustawodawcę dla odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pism procesowych. Zdaniem referendarza sądowego postulat spójności prawnego unormowania postępowania sądowoadministracyjnego, wynikający z założenia racjonalności prawodawcy, stanowi przesłankę wykluczającą nadanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym takiego skutku wyżej wskazanym zasadom procedowania, wyrażonym w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w art. 49 tej ustawy. Kolejno, przyznanie takiego prawa ograniczałoby realizację funkcji ochronnej, którą w stosunku do interesu Skarbu Państwa pełnią powołane wyżej przepisy prawa określające warunki przyznania kosztów zastępstwa procesowego udzielonego na zasadzie prawa pomocy. Jest to tym bardziej uzasadnione, że wobec oświadczenia określonego w § 20 Rozporządzenia, które pochodzi od adwokata, wykonującego zawód zaufania publicznego, nie został przewidziany żaden tryb weryfikacji. W końcu, za sprzeczne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, pojmowanymi z perspektywy wcześniejszych stwierdzeń, byłoby dopuszczenie składania identycznego wniosku przez ten sam podmiot tak długo, jak długo nie odniósłby on zamierzonego skutku. Taki stan rzeczy jest niedopuszczalny również z punktu widzenia wymogu fachowego charakteru czynności wykonywanych przez adwokata również w ramach zastępstwa procesowego realizowanego na zasadzie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.