I SA/Wr 152/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do października 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, wnosząc skargę, wniósł o zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych uzasadniając, że obecnie jest zatrudniony przez syna na pół etatu, z wynagrodzeniem minimalnym, 650 zł netto. Wskazał, że jest to kwota, która zaspokaja jego podstawowe potrzeby życiowe. Do końca 2012 r. prowadził własną działalność gospodarczą w postaci skupu złomu. Z uwagi na wiek, cały majątek, który obejmuje firmę i dom, wnioskodawca przekazał dzieciom. Posiadał 800.000 zł jako swoje zabezpieczenie – kwota ta została objęta zajęciem przez organy podatkowe w związku z toczącym się postępowaniem. Zaakcentował, iż obecnie nie posiada żadnego majątku. Z żoną skarżący ma ustanowioną rozdzielność majątkową, utrzymują się osobno, a u dzieci mieszkają w ramach prawa dożywocia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada działkę dojazdową do domu z ustanowionym prawem służebności przechodu na rzecz domu, w którym mieszka, nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi z wyjątkiem wskazanej wyżej kwoty 800.000 zł, zajętej przez organy podatkowe. Nie ma żadnego innego majątku. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną i synem, który jest właścicielem domu od 2013 r. Powtórzył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową – nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego i nie rozliczają się wzajemnie. Syn jest dorosły i prowadzi własne gospodarstwo domowe – nie utrzymuje wnioskodawcy. Skarżący zaznaczył, że po przekazaniu majątku dzieciom wyraźnie się z nimi umówił, ze nie utrzymują się wzajemnie. W konsekwencji nie ma dostępu do ksiąg rachunkowych syna ani do wysokości jego dochodów. Wnioskodawca wskazał, że żona odmówiła dostępu do swoich dochodów z uwagi na ustrój majątkowy. Jego wydatki przeznaczane są na wyżywienie (400 zł, leki (50 zł), papierosy (100 zł), na odzież, w razie choroby (100 zł). Nie posiada kredytów, kart kredytowych, rachunek bankowym został zajęty. Nie posiada żadnych środków transportu. Z przedłożonych dokumentów wynika, że rozdzielność majątkowa została ustanowiona przez małżonków z dniem 11 lutego 2013 r. W 2013 r. skarżący (ur. w 1961 r.) uzyskał z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 12.522.684,23 zł i odnotował stratę w kwocie 193.629,60 zł. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, iż wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 7.102 zł. Powyższe dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. W procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem i czy dzieci zarobkują samodzielnie. Istotne jest, że wszyscy członkowie rodziny mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się – jak sama nazwa wskazuje – do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Jednocześnie nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne – małżonkowie mają także obowiązek udzielenia sobie pomocy w zakresie prowadzenia procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, publ. Lex nr 6155). W tym stanie rzeczy – wbrew twierdzeniu wnioskodawcy – uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze jego żony. Natomiast jej odmowa udzielenia informacji co do swojej sytuacji finansowej i majątkowej, działa tutaj tylko na niekorzyść wnioskodawcy, gdyż – co należy powtórzyć – to wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jej żądanie. Również istotne były tutaj dane dotyczące syna wnioskodawcy, który przejął po nim firmę i mieszka wspólnie z rodzicami. Partycypuje tym samym w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Dodatkowo odwołać się ponownie trzeba do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – mianowicie odnoszących się do wzajemnego obowiązku alimentacyjnego ciążącego nie tylko na rodzicach, ale także na dzieciach w stosunku do rodziców (art. 128). Trudno też dać wiarę, z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, że syn, zatrudniając ojca w firmie, którą po nim przejął, zapewnił tylko minimalne wynagrodzenie (w wysokości, która wyłączona jest spod egzekucji). Tym bardziej, że prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza przynosiła bardzo wysokie przychody – w 2013 r. było to ponad 12.000.000 zł. Wywieść stąd należałoby, że firma, prowadzona obecnie przez syna, zachowała przez to ciągłość i wartość przychodów pozostała na takim samym lub podobnym poziomie. Nie bez wpływu na ocenę całokształtu informacji o posiadanym majątku, obecnych dochodach i rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego jest okoliczność, że zarówno rozdzielność majątkowa, przekazanie majątku dzieciom i zatrudnienie w firmie przejętej przez syna zbiegło się w tym samym czasie, to jest w 2013 r. Nie jest wprawdzie wiadome, kiedy organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec skarżącego, który wielokrotnie wskazywał na zajęcie rachunku ze środkami w wysokości 800.000 zł, przy czym w żaden sposób tego nie udokumentował. Zwrócić jednak należy uwagę, że nierzadko osoby, wobec których może być prowadzone postępowanie zabezpieczające lub egzekucyjne, podejmują czynności zmierzające do ograniczenia majątku, który podlegałby zajęciu – ustanawiają małżeńską rozdzielność majątkową, dokonują darowizn na rzecz najbliższych, sami zatrudniają się za wynagrodzenie w kwocie, która jest wyłączona spod egzekucji. W rezultacie formalnie są pozbawione majątku i uzyskują dochody na potrzeby zapewnienia minimum socjalnego. Jednocześnie też taki stan rzecz znacznie odbiega od obiektywnie postrzeganej rzeczywistości dotyczącej możliwości płatniczych tych osób. Powyższe uwagi wprawdzie nie odnoszą się wprost do skarżącego, niemniej, wobec wybiórczych informacji, ograniczających się wyłącznie do tych, które miałyby świadczyć o jego złej kondycji finansowej, nie można wykluczyć, że taka sytuacja, jak wyżej opisana, zachodzi też w niniejszej sprawie. Jeśli chodzi o pozostałe oświadczenia, odnoszące się do wysokości bieżących wydatków skarżącego, to i te należało ocenić jako mało wiarygodne. Nie można bowiem dać wiary, że przy obecnym poziomie cen żywności, wnioskodawca na wyżywienie wydatkuje 400 zł, jednocześnie przeznaczając na papierosy 100 zł. W każdym razie, powyższe uwagi wskazują na znaczne braki w danych, które pozwoliłyby na odtworzenie rzeczywistej (a nie wyłącznie formalnej) sytuacji finansowej wnioskodawcy. Co za tym idzie, przedmiotowego wniosku nie można było uznać jako uzasadniony. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.