I SA/Wr 183/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za listopad 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego uzasadniając, że utrzymuje się z pensji wynoszącej 1.300 zł brutto. Spłaca kredyt hipoteczny za ½ udziału w mieszkaniu, czyli 550 zł miesięcznie. Utrzymuje się sam i samodzielnie też prowadzi gospodarstwo domowe. Zwrócił uwagę, iż wnosi skargi od trzynastu decyzji jednocześnie, a wpis od każdej skargi wynosi 500 zł, co daje łączną kwotę 7.500 zł. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, a syn prowadzi oddzielną gospodarkę finansową. Wnioskodawca wskazał ponadto, że w czasie pełnienia funkcji członka zarządu "A" nie pobierał wynagrodzenia ani nie otrzymywał innych profitów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada połowę mieszkania o powierzchni [...] m2, poza tym nie posiada żadnego majątku, w tym zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że w latach 2011 i 2012 skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej – usług geodezyjnych – które wyniosły w poszczególnych latach kolejno 782.917,73 zł i 227.281,81 zł. jednocześnie odnotowane zostały dochody w kwotach 264.799,34 zł i 104.079,25 zł. Obecnie pod tym samym adresem prowadzona jest działalność o tym samym profilu przez syna skarżącego, gdzie jednocześnie skarżący jest zatrudniony. Żona wnioskodawcy zatrudniona na umowę o pracę w 2012 r. uzyskała przychód w wysokości 53.717,50 zł, a jej wynagrodzenie netto za luty 2013 r. wyniosło 2.686,32 zł. Z przedłożonych kopii faktur, wystawionych na nazwisko skarżącego wynika, że opłaty za gaz, prąd i wodę ze ściekami, w lokalu, będącym miejscem zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej, wynoszą miesięcznie około 800 zł. Ponadto przedłożono wydruk historii rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy, zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego na umowę o pracę od [...] 2012 r., akt notarialny z dnia [...] 2012 r. o ustanowieniu majątkowej rozdzielności małżeńskiej oraz oświadczenie o braku możliwości przedstawienia wydruków z rachunku bankowego żony z uwagi na jego zamknięcie w lutym 2013 r. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie na powyższe orzeczenie skarżący podniósł, że w polskim systemie prawa nie ma legalnej definicji pojęcia "wspólne gospodarstwo domowe". Z kolei dokonanie oceny, czy dane osoby w takim gospodarstwie domowym pozostają, zależy od okoliczności danego przypadku. Podkreślił, iż nie ma tu decydującego znaczenia sam fakt wspólnego zamieszkiwania. Zwrócił uwagę, iż jest faktem, że mieszka z żoną i synem pod jednym adresem, ale nie oznacza to, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pozostałymi domownikami – takie domniemanie powinno zostać poparte odpowiednimi dowodami, czego w sprawie nie uczyniono. Skarżący wyjaśnił, że mieszkanie, w którym posiada ½ udziału, zajmuje jego matka. W związku z tym, wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, nie jest w stanie pozyskiwać z niego pożytków przez wynajem. Wskazał, iż na zakup mieszkania matka zaciągnęła kredyt, którego rata wynosi 1.100 zł, a skarżący jako współwłaściciel jest poręczycielem. Z uwagi, że matka nie jest w stanie samodzielnie kredytu spłacać, do końca 2012 r. przekazywał na jego spłatę połowę raty. Obecnie nie jest już w stanie udzielać takiej pomocy ze względu na brak środków. Dalej wnioskodawca nie zgodził się w argumentacją przedstawioną w ww. postanowieniu, iż wartość przychodów i dochodów uzyskanych w latach 2011 i 2012 świadczy o poczynieniu stosowych oszczędności. Zwrócił uwagę, że powyższe domniemanie nie znajduje potwierdzenia w dowodach, natomiast oświadczenie o stanie majątkowym złożył pod groźbą odpowiedzialności karnej za podanie danych nieprawdziwych lub zatajenie prawdy. Dodał, że osiągany dochód przeznaczał na bieżącą konsumpcję. Skarżący podniósł, iż nie jest prawdą, że ma dodatkowy rachunek bankowy – kwoty 1.000 i 2.000 zł zostały wpłacone na jego konto osobiste były związane z końcowym rozliczeniem jego konta firmowego. Skoro zaś nie przedłożył wydruków dotyczących lokat bankowych i kart kredytowych, to oznacza to, że takich nie posiada. Nie zgodził się też ze stwierdzeniem, iż w następstwie przejęcia firmy przez syna zachowana została jej ciągłość i przychody tym samym nie uległy uszczupleniu. – obecnie odnotowana została bowiem strata (w kwocie 9.967,60 zł), co potwierdzone zostało wydrukiem z księgi podatkowej za pierwszy kwartał 2013 r. Jednocześnie z wydruku tego wynika, że przychód w tym okresie wyniósł 171.670 zł. Jako znane z urzędu wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobligowany jest do uiszczenia wpisów od skarg w trzynastu sprawach o sygn. akt I SA/Wr 172-184/13, w łącznej wysokości 7.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do treści z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, "Polski model sądownictwa administracyjnego", Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2004). Wobec powyższego, w błędzie jest skarżący wskazując, że twierdzenia referendarza sądowego nie zostały udowodnione. W istocie, mając na względzie treść przytoczonego wyżej przepisu art. 260 p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego wraz z wniesieniem sprzeciwu utraciło moc. Nie utraciła jednak aktualności argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu tego orzeczenia, w którym wytknięte zostały braki w złożonych oświadczeniach wnioskodawcy oraz wątpliwości co do jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zaś sprzeciw jest uprawnieniem skarżącego dającym szansę do uzupełnienia wskazanych braków i usunięcia wątpliwości. Tymczasem wnioskodawca w sprzeciwie ograniczył się wyłącznie do negacji argumentów referendarza sądowego, nie podejmując żadnej próby wyjaśnienia błędnych w jego ocenie wniosków przedstawionych w postanowieniu z dnia 28 marca 2013 r. (poza kwestią mieszkania, do którego przysługuje mu ½ udziału). Z kolei oświadczenia i dokumenty złożone dotychczas nie dają podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca wykazał okoliczności uzasadniające żądanie wniosku, to jest że nie posiada jakichkolwiek środków na opłacenie kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę na treść art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z regulacji tych wynika zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się – jak sama nazwa wskazuje – do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Jednocześnie nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne – małżonkowie mają także obowiązek udzielenia sobie pomocy w zakresie prowadzenia procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze żony skarżącego. Nie można natomiast uwzględnić wyjaśnień o niemożliwości uzyskania wydruku historii rachunku bankowego z powodu jego zamknięcia. Taka okoliczność bowiem nie stoi na przeszkodzie uzyskaniu takiego dokumentu, który można otrzymać w placówce banku po złożeniu stosownej dyspozycji. Również istotne były tutaj dane dotyczące syna wnioskodawcy, który przejął po nim firmę i mieszka wspólnie z rodzicami. Partycypuje tym samym w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Dodatkowo odwołać się ponownie trzeba do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – mianowicie odnoszących się do wzajemnego obowiązku alimentacyjnego ciążącego nie tylko na rodzicach, ale także na dzieciach w stosunku do rodziców (art. 128). W istocie wnioskodawca na etapie sprzeciwu przedłożył wydruk z księgi podatkowej działalności prowadzonej przez jego syna, za okres od stycznia do marca 2013 r. Jednak dane, które wynikają z tego dokumentu potwierdzaj tylko, że działalność przynosi wysokie obroty – tylko w pierwszym kwartale ponad 170.000 zł. Odnotowywanie jednocześnie straty świadczy tylko o ponoszeniu wysokich kosztów podatkowych. Poza tym wartości takie, jak dochód, strata, koszty uzyskania przychodów służą jedynie do rozliczania się z podatku dochodowego i zwykle nie stanowią odzwierciedlenia rzeczywistych możliwości płatniczych. Trudno też dać wiarę, z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, że syn, zatrudniając ojca w firmie, którą po nim przejął, zapewnił tylko minimalne wynagrodzenie. Dodać w tym miejscu trzeba, że wydruk z księgi podatkowej wykazuje koszty na wynagrodzenia w pierwszych trzech miesiącach 2013 r. na poziomie 28.650 zł. Co do rzeczywistych kwot, jakimi dysponuje wnioskodawca, można powziąć też wątpliwość po analizie wydruku z rachunku bankowego, z którego wynikają regularne wpłaty 2.228 zł tytułem spłaty pożyczki, a więc kwoty dwukrotnie wyższej od miesięcznego wynagrodzenia. Reasumując, w ocenie Sądu, dane, które wnioskodawca przedstawił, są wybiórcze, ograniczajcie się wyłącznie do tych, które miałyby świadczyć o złej kondycji finansowej, z pominięciem tych, które wskazywałyby na możliwość pozyskania środków na opłacenie kosztów postępowania Tym samym nie dają podstaw do dokonania oceny jego obiektywnego, rzeczywistego stanu finansowego. Powyższe jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.