I SA/Wr 1883/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.879 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na opłacenie powyższej kwoty. Z uwagi na wiek ([...] lata), stan zdrowia i zły stan finansowy podjął decyzję o likwidacji działalności gospodarczej i przejściu na emeryturę. Zaznaczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak z żoną ma zawartą umowę o rozdzielności majątkowej od 2007 r. Do wniosku załączył kopie ww. umowy oraz dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia i prowadzone w związku z tym postępowania komornicze. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, jest właścicielem budynków biurowo-mieszkalnych oraz hal produkcyjnych i magazynowych (około 2.100 m2) o wartości 2.500.000 zł oraz lokalu mieszkalnego o pow. 80 m2 – obie nieruchomości zajęte przez komornika. Posiada nadto wierzytelności, około 1.000.000 zł oraz maszyny i urządzenia produkcyjne o wartości około 2.500.000 zł, również objęte zajęciem komorniczym. Źródłem dochodów wnioskodawcy jest emerytura, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne, a świadczenie do wypłaty wynosi 1.101,77 zł. Miesięczne stałe wydatki przeznaczane są na lekarstwa (200 zł), wyżywienie (600 zł), energię elektryczną (100 zł) i pozostałe drobne wydatki (80 zł). Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca oświadczył że mieszka w W. i utrzymuje się jedynie z własnej emerytury. Dochód z najmu z ww. nieruchomości przejmuje w całości bank. Żona mieszka oddzielnie, we W. i również utrzymuje się tylko z emerytury. Zwraca wnioskodawcy 500 zł na opłaty za telefon, gaz, monitoring domu, telewizję. Wnioskodawca przedłożył ponownie kopie dokumentów potwierdzających prowadzenie wobec niego postępowań egzekucyjnych, umowy o rozdzielności majątkowej oraz wydruki rachunku bankowego, na który wpływa emerytura i z którego dokonywane są bieżące opłaty na energię elektryczną (około 300-400 zł miesięcznie), za telewizję kablową (119,90 zł), telefon (średnio około 130 zł miesięcznie), monitoring (110,70 zł). Ponadto odnotowana jest opłata w kwocie 52 zł na rzecz innego banku i opłaty na rzecz Allegro. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca jest stroną w trzech sprawach toczących się równocześnie w tutejszym Sądzie, o sygn. akt I SA/Wr 1881-1883/15, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 10.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, tak udostępnione przez wnioskodawcę dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na wnioskodawcę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez niego obiektywnie(!) zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zwrócić należy uwagę na treść art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z regulacji tych wynika zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się – jak sama nazwa wskazuje – do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Jednocześnie nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne – małżonkowie mają także obowiązek udzielenia sobie pomocy w zakresie prowadzenia procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze żony skarżącego. Samo oświadczenie o płaceniu przez żonę co miesiąc 500 zł na media, monitoring domu nie można było uznać za wystarczające w tym względzie. Żona być może ma znacznie wyższą emeryturę, skoro jest w stanie utrzymać mieszkanie we W., a nadto opłacać rachunki mieszkania skarżącego, może mieć też znaczne oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym. Te informacje jednak nie zostały udostępnione przez wnioskodawcę, który – jak wynika z dotychczasowych uwag – podkreśla ustanowienie przez małżonków rozdzielności majątkowej. Wątpliwości co do obiektywnego, zgodnego ze stanem rzeczywistym, przedstawienia sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej budzi oświadczenie, że małżonkowie mieszkają oddzielnie pomimo, że oboje uzyskują dochody tylko z emerytur, jednocześnie zaś skarżący zmierza do wykazania trudnej sytuacji materialnej. Poza tym, przy tak niskich dochodach, na które się powołuje, również nieracjonalne wydają się znaczne wydatki na telefon i telewizję kablową przy licznych dostępnych ofertach na rynku o znacznie niższych cenach oraz wydatki na monitoring domu. Powyższe prowadzi do wniosku, iż skarżący nie podał pełnych danych co do stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego, ograniczając się tylko do tych, które wskazywałby na brak możliwości opłacenia kosztów sądowych. Co do faktu licznych zobowiązań o wysokich wartościach, to wskazać należy, że są one już egzekwowane w postępowaniu komorniczym. Wyjaśnić wypada, że postępowanie egzekucyjne ma charakter sformalizowany – egzekucja zobowiązań może być prowadzona tylko z zastosowaniem środków egzekucyjnych ściśle przewidzianych przepisami prawa. Środki te (zajęcie nieruchomości, rzeczy ruchomych, wierzytelności, zablokowanie środków na rachunku bankowym) już zostały zastosowane wobec majątku należącego wyłącznie do skarżącego (z uwagi na rozdzielność majątkową). Jednak posiadanie zobowiązań, które są już zabezpieczone z zastosowaniem środków egzekucyjnych, nie jest równoznaczne z brakiem jakichkolwiek możliwości finansowych – przykładowo dłużnik może dysponować środkami pieniężnymi poza rachunkiem bankowym. Dlatego też w procedurze przyznania prawa pomocy chodzi o wykazanie obiektywnie postrzeganej niemożności ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie. Wnioskodawca natomiast – jak wynika z powyższych uwag – tego nie wykazał. Co za tym idzie, nie było podstaw do dokonania oceny, w jakiej części skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.