I SA/Wr 310/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżący T. Z. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał swoją trudną sytuację majątkową, utrzymywanie się z zasiłku dla osób dla bezrobotnych w kwocie 748,40 zł oraz zamieszkiwanie "pod jednym adresem" z żoną, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i od 10 lat posiada "rozdzielność majątkową". Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w latach 2011 i 2012 skarżący prowadził działalność gospodarczą w ramach A spółka jawna Z. L., T. Z. z siedzibą w W., której likwidację zakończono w dniu 31 sierpnia 2012 r., osiągając z tego tytułu przychód w kwocie odpowiednio 2.241.553,34 zł i 984.853,70 zł (obciążony kosztami uzyskania przychodu w kwocie odpowiednio 2.218.681,67 zł i 1.029.747,07 zł). Na dzień zakończenia likwidacji spółki jej pasywa wyniosły, według bilansu, 17.620,76 zł, natomiast jej zobowiązania wspólnicy zdecydowali się uregulować ze środków uzyskanych ze zbycia nieruchomości zabudowanej zlokalizowanej w W., wyłączonej z majątku zlikwidowanej spółki. Z rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. W treści pism procesowych z dnia 19 marca i 22 kwietnia 2013 r. skarżący oświadczył, że nie prowadzi ewidencji kosztów własnego utrzymania, miesięcznie wydaje na leki kwotę ponad 100 zł, nie posiada tytułu prawnego do domu, w którym mieszka i nie ponosi z tytułu jego utrzymania żadnych wydatków, natomiast pomaga żonie w jego prowadzeniu poprzez wykonywanie we własnym zakresie drobnych prac. W sprawach zawisłych ze skargi T. Z. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 281/13 i I SA/Wr 310/13 wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie po 100 zł. Postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący polemizował z uzasadnieniem referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazuje, iż utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, z którego nie jest w stanie zaoszczędzić niezbędnych środków na uiszczenie wpisu w sprawie oraz pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru. Podnosi, że w małżeństwie ustanowiono ustrój rozdzielności majątkowej, a małżonkowie prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Jednocześnie podaje, że pomaga żonie poprzez wykonywanie drobnych prac w domu. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że w sprawie nie ma znaczenia powoływana przez stronę rozdzielność majątkowa, czy prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r. i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 dostępne w CBOSA). Małżonkowie są także zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne. Skarżący natomiast, pomimo stosownego wezwania, nie przedstawił danych dotyczących kosztów utrzymania domu. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że dom utrzymuje żona skarżącego. Posiada więc dochód, którego wysokości skarżący nie podaje, powołując się na rozdzielność majątkową oraz fakt prowadzenia odrębnego gospodarstwa. Wskazać jednak należy, iż skarżący wielokrotnie powołując się na przesłanki formalne, nie twierdzi jednocześnie, iż pozostaje z małżonką w konflikcie. Skarżący nie wykazał, ani nawet nie uprawdopodobnił, że istotnie nie może korzystać ze wsparcia żony. Wskazać następnie należy, że skarżący posiada majątek, z którego powinien czerpać dochód. Jest bowiem współwłaścicielem nieruchomości, uprzednio wykorzystywanej w prowadzonej działalności gospodarczej. Z akt administracyjnych załączonych do akt sprawy o sygn., akt I SA/Wr 281/13 dotyczącej skargi T. Z. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia wynika, że nieruchomość jest nieruchomością zabudowaną o powierzchni 0,8974 hektara. Sprzeciw skarżącego zawiera sprzeczne twierdzenia w tym zakresie. Początkowo skarżący twierdzi, że nie posiada obecnie udziału we współwłasności nieruchomości, by końcowo podać, iż czynione są starania w celu jej zbycia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że posiadanie majątku, a w szczególności nieruchomości, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, z wyjątkiem sytuacji, w której osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12 dostępne w CBOSA). Skarżący nie wykazał jednak, iż dochodu z nieruchomości, której jest współwłaścicielem, nie może czerpać. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.