I SA/Wr 356/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 356/18, o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 356/18. K. H. (dalej: strona skarżąca, wnioskująca) wraz ze skargą na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma stałego zatrudnienia i nie realizuje żadnych umów cywilnoprawnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z roczną córką i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Rubryki dotyczące dochodów oraz zobowiązań i stałych wydatków zostały zakreślone. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżąca podała, że mieszka z rocznym dzieckiem, na które otrzymała tzw. "becikowe" w kwocie 1.000 zł. Na zakupy dla dziecka łoży jego ojciec, gdyż skarżąca nie pracuje i nie ma dochodów. Ojciec dziecka pokrywa również koszty żywności, środków higieny, odzieży, które wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Strona podała, że nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie ma żadnego środka transportu. Nie ma żadnego tytułu prawnego do nieruchomości w miejscu zamieszkania – mieszka na wsi w mieszkaniu należącym do wujka i nie płaci czynszu. Zgodnie z zeznaniami podatkowymi za lata 2016 i 2017, przychód skarżącej wyniósł odpowiednio 7.326 zł i 293,49 zł. Odpowiadając na kolejne wezwanie, strona przedłożyła kserokopię aktu małżeństwa (zawartego w dniu 25 czerwca 2016 r.) i umowy ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej (z dnia 23 czerwca 2016 r.). Podała, że nie ma dostępu ani zgody ojca dziecka na posługiwanie się jego dokumentami o dochodach, gdyż nie mają wspólnoty majątkowej, a on łoży na utrzymanie dziecka. Strona wskazała, iż "jeżeli chodzi o wysokość wydatków miesięcznych, określiła je we wcześniejszym zeznaniu precyzyjnie". Obecnie nie ma już żadnej pomocy na dziecko, a sumę, którą podała jako przeznaczoną na utrzymanie, podjął się regulować na razie ojciec dziecka – skarżąca nie ma pracy i możliwości jej podjęcia, gdyż na wsi nie ma żłobka. Postanowieniem z dnia 26 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przedstawienia faktycznej sytuacji finansowej jej męża, a w rezultacie także swojej własnej. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Sąd postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 r. W związku z tym skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 797 zł. W odpowiedzi strona ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie powtarzając oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń strona powtórzyła, że nie prowadzi z mężem wspólnie gospodarstwa domowego, ma z nim ustanowioną rozdzielność majątkową i posiadają odrębne adresy zameldowania. Zwróciła uwagę na treść przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących rozdzielności majątkowej ustanowionej w małżeństwie i powołała orzeczenie Sądu Najwyższego o sygn. akt II URN 56/95, w którym wskazano, że "ocena, czy osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia [...]. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Opierając się na powyższym stanowisku SN, strona podkreśliła, iż należy przyjąć, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a sytuacja majątkowa jej męża powinna pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności zwolnienia jej od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 października 2018 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy uznając, iż merytoryczne rozpoznanie takiego samego wniosku na podstawie tożsamych okoliczności jest aktualnie zbędne. Pismem z dnia 2 listopada 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wskazanego rozstrzygnięcia podnosząc, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak przedstawienia sytuacji finansowej męża z którym skarżąca posiada rozdzielność majątkową, stanowi pozbawienie jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Jak wynika z akt sprawy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 października 2018 r. uznał, mając na uwadze całokształt okoliczności faktycznych wynikających z akt niniejszej sprawy, że zasadnym było umorzenie przez referendarza sądowego postępowania w sprawie prawa pomocy wszczętego tym wnioskiem. Stwierdzić bowiem należy, iż treść kolejnego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazuje by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących sytuacji materialnej skarżącej. We wniosku tym bowiem ponownie złożono tożsame oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, jednocześnie kolejny raz wskazując iż wnioskująca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Tym samym w sytuacji kiedy skarżąca nie powołała żadnych nowych okoliczności nie było podstaw do uznania, iż za złożeniem przedmiotowego wniosku stała zmiana możliwości płatniczych strony. Skoro zatem okoliczności faktyczne wniosku nie uległy zmianie, aktualne pozostaje stanowisko Sądu wyrażone w postanowieniu z dnia 16 lipca 2018 r. Należy podkreślić, że w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji, jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). W tym stanie rzeczy stwierdzając iż zaskarżone postanowienie nie może zostać uznane za wadliwe, na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.