I SA/Wr 943/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w upadłości układowej z/s w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier za wrzesień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w branży gier losowych i zakładów wzajemnych, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 110 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że sytuacja prawna po wejściu z dniem 1 stycznia 2010 r. ustawy o grach hazardowych zmieniła całkowicie warunki prowadzenia tej działalności. Obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na uzyskanie nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych, obecnie można ją kontynuować w oparciu o zezwolenia uzyskane przed 1 stycznia 2010 r. Jeśli zaś nie nastąpi zmiana przepisów, działalność spółki zakończy się najpóźniej w 2015 r. Strona wskazała, że powyższa zmiana przepisów doprowadziła przedsiębiorstwo do zapaści finansowej z powodu poniesienia znacznych nakładów na rozwój działalności i krótkiego trybu wprowadzenia nowelizacji w życie. Natomiast brak w ustawie zapisu o działalności na automatach o niskich wygranych spowodował, że posiadane przez spółkę automaty, które nabyła w znacznej ilości, stały się bezwartościowe. W rezultacie też jej przychody znacząco zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010, a drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, że środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Strona eksploatuje obecnie 200 automatów, to jest 7% automatów funkcjonujących do 31 grudnia 2009 r. W konsekwencji brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna kwota miesięcznych wydatków przekracza znacznie wartość środków na rachunku bankowym. Natomiast środki trwałe to głównie ww. automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się zbyć w Polsce ani za granicą. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego lub środków finansowych spółki wynosi 2.500.000,00 zł, wartość środków trwałych – 4.657.599,66 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) – 888.485,30 zł. Stan kont na dwóch rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Oba rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości 6. 626. 868, 86 zł. Na wezwanie referendarza sądowego przedłożone zostały dokumenty z których wynika, że za 2013 r. strona zeznała przychody w wysokości 93. 956. 187,69 zł i stratę – 112.487, 38 zł. W 2012 r. przychód netto wyniósł 148. 552.333, 43 zł. w miesiącach kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. wartość dostawy towarów i usług spółki wyniosła odpowiednio 3. 569.530 zł, 3.025.122 zł i 2.378.726 zł. Na wydrukach rachunków bankowych za wskazane miesiące odnotowane są opłaty za prowadzenie rachunku, wpłaty z A z tytułu "zapłat" oraz wpłaty z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Strona przedłożyła również dokumenty finansowe za 2012 r. informując, że za rok 2013 sprawozdanie jest w trakcie sporządzania ze względu na trwającą wycenę majątku firmy przez biegłych rzeczoznawców. Postanowieniem dnia 10 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw w terminie wniosła skarżąca zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej u.p.u.n.) poprzez bezzasadne odmówienie zastosowania wobec skarżącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy strona w stanie upadłości obiektywnie nie dysponuje kwotą umożliwiającą zapłatę wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Strona skarżąca wskazała, że okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy jest ogłoszenie jej upadłości, co oznacza, że spółka nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań. Wykazane przez nią wielomilionowe obroty stanowią jedynie wartość księgową i stanowią sumę wszystkich wpłat do automatów eksploatowanych na terenie całego kraju. Ponadto wielkość wpływów do spółki skorygowana musi zostać o miesięczną wartość podatku od gier wynoszącą ok. 600.000,00 złotych. Z urzędu wskazać należy, że w sprawie, postanowieniem Sądu z dnia 23 września 2013 r., odmówiono stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a zażalenie w tym przedmiocie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Tym samym, Sąd rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2) p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Ponadto osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., II OZ 318/08, LEX nr 479111, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz zebranych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Z danych przyjętych do rozpoznania wniosku wynika, że w obecnej chwili strona prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Świadczy o tym m.in. wysokość przychodu, który spółka osiągnęła w 2013 r. - 93.956.187,69 zł, a także deklaracje VAT-7, z których wynika, że miesięcznie spółka dokonuje dostawy towarów i świadczy usługi na kwotę około 3.000.000 zł. Natomiast zestawienie tych danych ze stanem rachunków bankowych sugeruje, że spółka prowadzi działalność z pominięciem tych rachunków. Dokonane więc przez organy egzekucyjne zajęcia nie mają wpływu na działalność spółki. Zdaniem Sądu, również brak możliwości zbycia środków trwałych - automatów do gier o niskich wygranych - nie ma wpływu na sytuację finansową strony. Podkreślić trzeba, że - w przypadku przedsiębiorców - miarodajną dla oceny ich sytuacji finansowej nie jest wartość dochodu, czy straty, lecz wartość przychodu. Ta kategoria podatników ma bowiem do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować, obciążenia podatkowe (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., II OZ 707/13; z 25 września 2012 r., I GZ 228/12; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez wpływu na ocenę zasadności przedmiotowego wniosku pozostaje także fakt orzeczonej wobec spółki upadłości układowej. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 21 sierpnia 2014 r. (II FZ 1267/14, orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów. Oznacza to, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie powoduje automatycznego zakończenia bytu prawnego spółki. Na zakończenie należy podkreślić, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.