II SA/Wr 15/26
WyrokWSA we Wrocławiu2026-04-09
Skład orzekający: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński, Sędzia WSA Olga Białek, Asesor WSA Dominik Dymitruk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarządzenie pokontrolne nakazujące zaprzestanie używania instalacji nagłaśniającej do odtwarzania dźwięku dzwonów kościelnych, wydane przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, jest zgodne z prawem, w szczególności z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska i wyłączeń od zakazu używania urządzeń nagłaśniających w związku z kultem religijnym?Ratio decidendi
Zaskarżone zarządzenie pokontrolne zostało uchylone z powodu naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zarządzenie było wadliwie sformułowane, ogólnikowe i nie wykazało w sposób należyty, dlaczego codzienne odtwarzanie dźwięku dzwonów kościelnych nie stanowiło uroczystości związanej z kultem religijnym, co powinno być rozważone w kontekście art. 156 ust. 2 Prawa ochrony środowiska. Ponadto, organ nie ustalił konkretnych normatywów hałasu ani faktycznego poziomu dźwięku emitowanego przez instalację.Stan faktyczny
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wydał zarządzenie pokontrolne nakazujące J. K., Proboszczowi Parafii, zaprzestanie używania instalacji nagłaśniającej do odtwarzania dźwięku dzwonów kościelnych na terenach publicznych. Organ uznał, że codzienne odtwarzanie dźwięku dzwonów nie jest okazjonalną uroczystością związaną z kultem religijnym, co stanowi naruszenie art. 156 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. Skarżący zarzucił organowi m.in. ogólnikowość zarządzenia, brak należytego ustalenia stanu faktycznego, nieuzasadnienie braku związku z kultem religijnym oraz brak uwzględnienia wyłączeń z art. 156 ust. 2 Prawa ochrony środowiska.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne i zasądził od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz strony skarżącej kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Dominik Dymitruk (spr.) Protokolant: asystent sędziego Angelika Mielcarek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J. K. na zarządzenie pokontrolne Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 7 listopada 2025 r. nr DW 45/2025 w przedmiocie zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miasta, terenach zabudowanych oraz terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe I. uchyla zaskarżone zarządzenie pokontrolne; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: DWIOŚ, organ), zarządzeniem pokontrolnym z dnia 7 listopada 2025 r. (nr DW 45/2025) wydanym na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, dalej: u.i.o.ś.), nakazał J. K. - Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w P. (dalej: skarżący) zastosować się do zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miasta, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Jednocześnie wyznaczono termin przestania pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanego w zarządzeniu naruszenia na dzień 5 grudnia 2026 r.
Uzasadniając wydane zarządzenie, organ wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej w Parafii w dniach od 18 września do 30 października 2025 r. stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów ochrony środowiska. Ustalono bowiem, że źródłem hałasu przenikającego do środowiska z terenu kościoła jest zewnętrzna instalacja nagłaśniająca, składająca się z trzech głośników, które codziennie imitują bucie dzwonów kościelnych. Jak wskazał organ, powyższe stanowi naruszenie art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647 z późn. zm., dalej: p.o.ś.), który stanowi, że zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, z wyjątkiem okazjonalnych uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym. Organ wskazał przy tym, że codzienne wykorzystywanie urządzeń nagłaśniających w celu odtwarzania dźwięku dzwonów kościelnych, nie zalicza się do okazjonalnych uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym.
We wniesionej do Sądu skardze skarżący, domagając się uchylenia zarządzenia pokontrolnego oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, zarzucił organowi naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.i.o.ś. w związku z art. 156 ust. 2 p.o.ś. oraz art. 115a p.o.ś. poprzez:
a) wydanie wadliwego zarządzenia pokontrolnego pod względem legalności, ponieważ sformułowane zostało w sposób ogólnikowy, bez należytego ustalenia stanu faktycznego, który powinien zostać poddany kwalifikacji prawnej,
b) nieuzasadnienie dlaczego ocenie organu użytkowanie instalacji nagłaśniającej nie ma związku z kultem religijnym, pomimo, że w świetle art. 156 ust. 2 p.o.ś wyjaśnienia wymagało, czy sposób używania instalacji ustalony w trakcie kontroli podlega wyłączeniu spod zakazu wynikającego z art. 156 ust. 1 p.o.ś.,
c) ograniczenie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym zarządzeniu do przytoczenia treści art. 156 ust. 1 p.o.ś bez jego konkretyzacji w stosunku do ustalonego stanu faktycznego oraz bez uwzględnienia regulacji wynikającej z art. 156 ust. 2 p.o.ś.,
d) brak uwzględnienia wyłączeń spod obowiązywania zakazu używania instalacji i urządzeń nagłaśniających wskazanych w art. 156 ust. 2 p.o.ś. w zakresie użytych przez ustawodawcę zwrotów: uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym,
e) niedostrzeżenie, że wykładnia językowa wskazuje na to, iż wyjątki określone w art. 156 ust. 2 p.o.ś. obejmują między innymi uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym, które nie muszą mieć charakteru okazjonalnego zgodnie z poglądem zawartym w uzasadnieniu Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 lutego 2025 r. o sygnaturze akt II SA/Wr 702/24,
f) pominięcie, że zakres obowiązywania wskazanych w art. 156 ust. 2 p.o.ś. wyłączeń powinien podlegać każdorazowo wnikliwej interpretacji, której zabrakło w zaskarżonym akcie, brak wskazania przyczyn, z których - zdaniem organu - używanie instalacji nagłaśniającej przez skarżącego nie ma związku z kultem religijnym, a codzienne odtwarzanie dźwięku dzwonów kościelnych przed Mszami Świętymi nie zalicza się do wykorzystywania urządzeń nagłaśniających w związku z uroczystościami związanymi z kultem religijnym i nie podlega wyłączeniom kreślonym w art. 156 ust. 2 p.o.ś.,
g) nieustalenie w zarządzeniu pokontrolnym ani w protokole kontroli konkretnych normatywów hałasu dozwolonego do emisji ani faktycznego poziomu dźwięku emitowanego przez instalację kościelną - pomimo, że celem przeprowadzonej kontroli było przestrzeganie przepisów ochrony środowiska w zakresie emisji hałasu do środowiska,
h) pominięcie, że zarządzenie pokontrolne określa ramowe kierunki dostępowania względem osoby zarządzającej podmiotem oddziałującym na środowisko, a zatem w jego treści jedynie stwierdza się naruszenie konkretnego obowiązku prawnego, ale nie nakłada się takiej powinności.
W odpowiedzi na skargę DWIOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w kwestionowanym zarządzeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do treści art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli sądu wyznacza też art. 134 § 1 p.p.s.a., według którego sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze zakreśloną wyżej kognicję sądów administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone zarządzenie pokontrolne wydana została z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontroli legalności w niniejszej sprawie poddano zarządzenie pokontrolne wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. Przepis ten stanowi, że na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej.
Z powołanych przepisów wynika, że zarządzenie pokontrolne jest odrębną od decyzji administracyjnej prawną formą działania inspektora ochrony środowiska i, mimo że nie jest decyzją administracyjną, nie można odmówić mu charakteru aktu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ma ono bowiem charakter władczy i rozstrzyga indywidualną sprawę konkretnego podmiotu. Zarządzenie to wpływa na prawa i obowiązki kontrolowanego, ponieważ niewykonanie tego zarządzenia lub niezgodne z prawdą poinformowanie o jego wykonaniu zagrożone jest odpowiedzialnością karną, na co wskazuje treść art. 31a ust. 1 u.i.o.ś. W orzecznictwie wskazuje się także, że skoro przepisy u.i.o.ś. uprawniają wskazany w nich organ do wydawania zarządzeń pokontrolnych na podstawie wyników dokonanych kontroli, a jednocześnie nie przewidują środka zaskarżenia tych zarządzeń do organu wyższego stopnia, to zarządzenie pokontrolne, stwierdzające istnienie po stronie kontrolowanej określonego obowiązku, a więc będące działaniem władczym w indywidualnej sprawie, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Powyższe stanowisko uznać należy za ugruntowane zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1009/08; 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 2036/09; 23 września 2022 r., sygn. akt III OSK 1239/21; z 27 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1156/15 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl; por. także: K. Gruszecki, Zarządzenie pokontrolne jako akt administracji publicznej. Glosa do wyroku WSA z dnia 20 maja 2009 r., II SA/Sz 303/08, GSP-Prz.Orz. 2012/4/71-78).
Zarządzenie pokontrolne jest zatem aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określający ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem oddziaływującym lub korzystającym ze środowiska. Dlatego w doktrynie nie bez racji wskazuje się, że w zarządzeniu pokontrolnym jedynie stwierdza się naruszenie konkretnego obowiązku prawnego dotyczącego ochrony środowiska, ale nie nakłada się takiej powinności ani nie wyznacza się terminu do jej wykonania (szerzej T. Czech, Charakter prawny zarządzeń pokontrolnych organów Inspekcji Ochrony Środowiska, Temidium 4 (61) 2010), ZNSA 2011/3/89-100; por. także B. Draniewicz, Glosa do postanowienia NSA z dnia 28 lutego 2008 r., II OSK 216/08, ZNSA 2009/6/147-155 oraz D. Danecka [w:] W. Radecki, D. Danecka, Inspekcja Ochrony Środowiska. Komentarz, Warszawa 2020, art. 12).
Przechodząc już do merytorycznej oceny kontrolowanego zarządzenia pokontrolnego, Sąd wskazuje, że do tego typu aktów nie znajdują zastosowania przepisy k.p.a., gdyż są one wydawane w trybie odrębnych przepisów i odrębnych postępowań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 723/12). Powoduje to, że uchylenie przez sąd administracyjny tego rodzaju aktu nie może służyć weryfikacji stanu faktycznego. Sąd, badając zgodność z prawem zarządzenia pokontrolnego, może na mocy art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylić ten akt, jeśli jego wydanie nie znajdowało oparcia w ustaleniach poczynionych w trakcie kontroli, bądź kontrola ta odbyła się z naruszeniem obowiązującej procedury (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 428/18), bądź gdy wyniki kontroli nie wypełniały przesłanek zastosowania przepisu prawa materialnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 565/18).
Jednocześnie, jak wskazuje się w orzecznictwie, do zarządzenia pokontrolnego, w zakresie jego rozstrzygnięcia i uzasadnienia, należy przykładać taką samą miarę jak do innych władczych aktów organów administracji publicznej wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Dlatego też, przede wszystkim należy oczekiwać nadania mu takiej treści, która pozwoli adresatowi jasno odczytać, jakie naruszenie jest mu zarzucane oraz z jakiego powodu, tzn. w oparciu, o które konkretne ustalenia i które konkretne przepisy prawa doszło do ustalenia występowania naruszenia. Te dwa wymogi powinny być spełnione w zarządzeniu pokontrolnym jednocześnie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której nakładany jest obowiązek bez wyjaśnienia na jakiej podstawie faktycznej i prawnej w danym konkretnym przypadku aktualność tego obowiązku organ ustalił (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 360/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 160/19). Jednocześnie, treść zarządzenia pokontrolnego powinna być sformułowana konkretnie, a tym samym precyzyjnie wskazywać, jakie obowiązki nakładane są na zobowiązanego.
Oceniając w sposób opisany powyżej zarzut skargi dotyczący zaskarżonego zarządzenia, wskazać należy w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 156 ust. 1 p.o.ś. zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepis ten określa, wynikający bezpośrednio z mocy prawa, generalny zakaz używania instalacji i urządzeń nagłaśniających w miejscach publicznych, który nie wymaga indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej, z wyjątkami wynikającymi z postanowień art. 156 ust. 2 p.o.ś. Zakaz ustanowiony w art. 156 ust. 1 p.o.ś. ma charakter powszechny w sensie podmiotowym i przedmiotowym, dotyczy każdego podmiotu używającego wskazanych urządzeń na terenach określonych w przepisie oraz wszelkiego typu instalacji czy urządzeń nagłaśniających. Za tego rodzaju instalacje czy urządzenia należałoby uznać takie, których celem jest przekazywanie dźwięku z zamiarem dotarcia tym dźwiękiem do wszystkich podmiotów objętych zasięgiem rozprzestrzeniania dźwięku z danej instalacji czy urządzenia.
Jak wynika z kolei z ust. 2 powołanego artykułu, przepisu ust. 1 nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu. Sformułowanie tego przepisu nie jest w pełni jasne, wykładnia językowa wskazuje jednak, że wyjątki te obejmują: 1) okazjonalne uroczystości - przez co należałoby rozumieć nieregularnie się odbywające spotkania związane z jakimiś wydarzeniami, uznawanymi za istotne, służące uczczeniu takiego wydarzenia; 2) uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym - te nie muszą już mieć charakteru okazjonalnego, nie jest też wskazany rodzaj kultu; 3) imprezy handlowe, sportowe i rozrywkowe - czyli publiczne wydarzenia organizowane w określonym celu (zawody, koncerty, kiermasze); 4) inne legalne zgromadzenia - legalne, czyli odbywające się w zgodzie z przepisami ustawy z 24 lipca 2015 r. - Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2018 r. poz. 408 z późn. zm.); 5) podawanie do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu (M. Górski, M. Pchałek, W. Radecki, Prawo ochrony środowiska. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2019).
Z powyższego wynika, że zgodnie z art. 156 ust. 2 p.o.ś., zakaz stosowania instalacji nagłaśniającej określony w art. 156 ust. 1 p.o.ś. nie dotyczy uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym. W odniesieniu do tej części art. 156 ust. 2 p.o.ś., która mówi o "uroczystościach i imprezach związanych z kultem religijnym" przepis ten jest uznawany za wyraz gwarancji Państwa w stosunku do swobody sprawowania i organizowania kultu religijnego - odniesieniu do kościoła katolickiego wynikający z Konstytucji, ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2023 r. poz. 265); ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1966 z późn. zm.) oraz Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 318).
Jednakże gwarancja ta realizowana jest w ramach obowiązującego prawa ochrony środowiska i norm dotyczących hałasu. Art. 156 ust. 2 p.o.ś. nie wprowadza bowiem możliwości korzystania z instalacji i urządzeń nagłaśniających do m.in. okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym niezależnie od poziomu emitowanego hałasu. Innymi słowy, art. 156 ust. 2 p.o.ś. nie jest wyjątkiem od stosowania art. 115a ust. 1 p.o.ś. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 4124/21).
Tym samym, po stwierdzeniu na podstawie badań przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu przez instalacje lub urządzenia odtwarzające bicie dzwonów kościelnych lub nagłaśniające pieśni religijne, właściwy organ ma obowiązek na podstawie art. 115a ust. 1 i ust. 3 p.o.ś. wydać stosowną decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu; za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeqD lub LAeqN (taki też pogląd przyjęty został w orzecznictwie sądowym, por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7231/21; 2 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2510/18). Przeciwne stanowisko organu w tym względzie, zawarte w protokole kontroli nr [...], nie sposób zatem uznać za prawidłowe.
Oceniając natomiast wydane zarządzenie pokontrolne pod względem jego legalności, w kontekście wyżej zakreślonych ram prawnych, Sąd doszedł do przekonania, że jest ono wadliwe, co skutkowało jego uchyleniem.
Przede wszystkim, biorąc pod uwagę, że zaskarżone zarządzenie pokontrolne zostało sformułowane w sposób ogólnikowy, który abstrahuje od ustaleń dokonanych w trakcie kontroli, w istocie wymyka się spod kontroli sądowoadministracyjnej. Ponadto, organ nie ustalił należycie stanu faktycznego, który miałby zostać poddany kwalifikacji prawnej.
Należy zauważyć, że powołanie się na obowiązki wynikające z art. 156 ust. 1 p.o.ś., biorąc w szczególności pod uwagę charakter podmiotu kontrolowanego, będącego osobą prawną Kościoła katolickiego w myśl art. 7 ust. 1 pkt 5 cytowanej już ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, wymaga wnikliwego rozważenia wyłączeń spod obowiązywania zakazu używania instalacji i urządzeń nagłaśniających określonych w art. 156 ust. 2 p.o.ś. w zakresie użytych przez ustawodawcę zwrotów "uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym".
W treści protokołu kontroli nr [...] wskazano jedynie z jakich elementów składa się instalacja nagłaśniająca zamontowana na wieży kościoła, służąca nagłaśnianiu mszy oraz nabożeństw, jak również odtwarzająca dźwięk bicia dzwonu. Organ nie uzasadnił jednak, dlaczego – jego zdaniem – użytkowanie instalacji nagłaśniającej w zakresie emitowania dźwięku bicia dzwonów (w przeciwieństwie do odtwarzania przy wykorzystaniu tej instalacji melodii w trakcie pogrzebów, ślubów lub ważnych uroczystości religijnych) nie ma związku z kultem religijnym. Nie poczynił także żadnych ustaleń, czy emitowany dźwięk dzwonów kościelnych pozostaje w związku przyczynowym i czasowym z odbywanymi uroczystościami religijnymi. Tymczasem, w świetle wskazanego art. 156 ust. 2 p.o.ś., wyjaśnienia wymagało, czy sposób użytkowania instalacji, ustalony w trakcie kontroli, podlega wyłączeniu spod zakazu wynikającego z art. 156 ust. 1 p.o.ś. Nie budzi wątpliwości Sądu, że każdorazowo zakres obowiązywania wskazanych włączeń musi podlegać wnikliwej interpretacji, której bezsprzecznie zabrakło w niniejszej sprawie.
Dostrzec należy, że choć w protokole przeprowadzonej kontroli organ przesądził, iż emitowanie dźwięku bicia dzwonów nie jest elementem kultu religijnego, powołując się w tym względzie na niesprecyzowane orzecznictwo sądów administracyjnych, to jednak stanowisko w tym zakresie nie zostało w żaden sposób rozwinięte w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia. Trudno więc zrekonstruować tylko na tej podstawie sposób dojścia organu do tej konkluzji, przy braku jakiejkolwiek argumentacji oraz ustaleń faktycznych we wskazanym wyżej zakresie.
Sąd wskazuje na marginesie, że przeciwne do wrażonego przez organ stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądowym - zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Poznaniu z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 122/22 czy w Krakowie z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1066/21, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1634/21.
Ponadto, jeśli w ocenie organu emisja hałasu do środowiska w przypadkach określonych w art. 156 ust. 2 p.o.ś. przekracza dopuszczalne normy, właściwym postępowaniem zmierzającym do ograniczenia oddziaływania na środowisko jest postępowanie w przedmiocie dopuszczalnego poziomie hałasu, o którym mowa w art. 115a ust. 1 p.o.ś. Jednakże zarówno w zaskarżonym zarządzeniu, jak i protokole kontroli, nie wskazano konkretnych normatywów hałasu dozwolonego do emisji w środowisku objętym pomiarem oraz faktycznego poziomu dźwięku emitowanego przez instalację kościelną w określonych przepisami porach.
Zdaniem Sądu, także samo sformułowanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym, ograniczające się jedynie do przytoczenia treści art. 156 ust. 1 p.o.ś., bez jego konkretyzacji w stosunku do ustalonego stanu faktycznego, a także bez uwzględnienia regulacji wynikającej z art. 156 ust. 2 p.o.ś., nie było prawidłowe.
Z powyższych przyczyn, Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., uchylił w pkt I sentencji wyroku zaskarżone zarządzenie pokontrolne jako wydane z naruszeniem przepisów art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i.o.ś. w zw. z art. 156 ust. 2 p.o.ś. oraz art. 115a p.o.ś.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składała się wysokości uiszczonego wpisu od skargi.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie związany wyrażoną w niniejszym orzeczeniu oceną prawną i wskazaniami. Poza wyeliminowaniem wyżej wskazanych wad dotyczących podstaw faktycznych i prawnych zarządzenia, w kontekście konieczności rozważenia wyłączeń spod obowiązywania zakazu używania instalacji i urządzeń nagłaśniających określonych w art. 156 ust. 2 p.o.ś. w zakresie użytych przez ustawodawcę zwrotów "uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym", organ winien ocenić, czy ze względu na przedmiot i zakres sporu oraz gwarancje strony, jak również cele i funkcje oraz skutki postępowania kontrolnego, właściwszym trybem nie będzie postępowanie administracyjne, o którym mowa w art. 115a p.o.ś., do którego wszczęcia i prowadzenia uprawniony jest inny organ, jednakże działający w oparciu o wyniki lub wystąpienia organów inspekcji ochrony środowiska.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło