II SA/Wr 176/04

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym kolejnego wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia 29 stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wybudowania budynku mieszkalnego na działce postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. Sąd po rozpoznaniu wniosku skarżących D. i M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych przyznał im prawo pomocy w zakresie zwolnienia z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł, a w pozostałym zakresie wniosku nie uwzględnił. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Sąd postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł (bowiem zwolnienie w tym zakresie nadal obowiązywało), a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na nie należyte przez skarżących wykazanie, że zachodzą wobec nich przesłanki do przyznania prawa pomocy. W dniu 16 marca 2009 r. skarżący D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili działki gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. W piśmie z dnia 25 maja 2009 r. wnioskodawcy oświadczyli, że "nie będą sprzedawać posiadanych działek, bowiem nie mogą sprzedawać własnej rodziny i siebie". Dodali, że za znajdująca się na ich działce tablicę reklamową nie uzyskują żadnego dochodu. Poinformowali, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną- 100-200 zł; za gaz- 50 zł; za telefon- 80 zł; za wodę- 20 zł; koszt leków "ratujących życie"- ok. 100-150 zł. Dodali, że na dotychczasowe koszty postępowań ich syn musiał dla nich zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł, którego środki się aktualnie kończą. Stwierdzili, że znane są Sądowi koszty wydatku na list polecony, ksero i dojazd na punkt ksero oraz na pocztę, a na sam dojazd do Sądu wydatkują 20 zł. Z załączonych do pisma tzw. "odcinków emerytalnych" wynika, że w styczniu br. dochód wnioskodawców wyniósł łącznie 2.215,80 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Uwzględniając, że ww. postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. przyznano już skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia ich z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i uprawnienie to jest nadal aktualne, w tej sytuacji postępowanie wszczęte ponownym wnioskiem skarżących w tym zakresie należało, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 u.p.s.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe (punkt 2 sentencji). Mają na uwadze obecny etap postępowania (w szczególności wysokość stawek wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika) ustanowiono wnioskodawcom adwokata (punkt 1 sentencji) Jednak w pozostałym zakresie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, iż od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna skarżących. To na wnioskodawcy ciążył obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności i wykazania, że te zmienione okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem powyższa okoliczność nie została należycie wyjaśniona i udokumentowana. Z treści wniosku wynika, że skarżący nie mają obecnie nikogo na utrzymaniu, uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto zwiększył się i wynosi aktualnie 2.215, 80 zł, a swoich wydatków skarżący - mimo wezwania- nie udokumentowali. W ocenie Sądu osiągane przez wnioskodawców ich miesięczne dochody są wystarczające aby sfinansować zarówno ich niezbędne wydatki, jak i opłaty sądowe w wysokości 50 zł. Nie przekonująca jest dla Sądu argumentacja, że wnioskodawcy przypadkowo i bezpłatnie udostępnili "nieznanemu obywatelowi" część swojej działki pod tablicę reklamową. Przypomnieć należy, że to skarżący świadomie i (jak pokazuje statystyka orzeczeń) najczęściej bezzasadnie generują dziesiątki postępowań przed tut Sądem. A zatem jeśli skarżący uczynili sobie z procedowania przed Sądem cel aktywności życiowej, to powinni tak gospodarować posiadanymi środkami finansowymi i majątkowymi aby mogli bez przeszkód realizować swoje ulubione zajęcie. Jeśli wnioskodawcy posiadają składniki majątkowe, które nie są niezbędne do ich utrzymania (a za takie Sąd uważa np. posiadane przez nich działki budowlane), to w sytuacji finansowej skarżących zbycie zbędnych składników majątkowych byłoby zupełnie racjonalne i uzasadnione. Zaznaczyć również należy, iż skarżący nie udokumentowali wysokości wydatków swojej rodziny; nie przedłożyli aktualnego zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach (złożone do akt tzw. "odcinki emerytalne" dotyczą stycznia br.); nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować kosztów sądowych ze źródła (kredyt zaciągnięty przez syna), z którego czerpią środki na pokrycie kosztów w innych postępowaniach sądwoadministracyjnych. Przyznanie prawa pomocy, to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Istotny jest również fakt, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie ze skarżącymi ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie kosztów sądowych przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Na marginesie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu innych sprawach aktualną sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08, II OZ 932/08) uznawał nawet, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy w żadnym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.