II SA/Wr 261/18
WyrokWSA we Wrocławiu2019-03-12
Skład orzekający: Mieczysław Górkiewicz, Olga Białek, Wojciech Śnieżyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o nakazie rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, który powstał przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r., może zostać wydana bez jednoznacznego ustalenia daty jego budowy i bez analizy możliwości jego legalizacji?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji nie wywiązały się z obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności daty budowy samowolnie wzniesionego obiektu. Brak ten uniemożliwił prawidłowe zastosowanie przepisów materialnoprawnych dotyczących nakazu rozbiórki lub legalizacji obiektu. Organy nie zbadały również wszystkich przesłanek do nakazania rozbiórki ani nie rozważyły w sposób wyczerpujący możliwości zastosowania art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (legalizacji obiektu poprzez zmiany i przeróbki).Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej rozbiórkę drewnianego budynku gospodarczego, który został wybudowany samowolnie, bez wymaganych pozwoleń. Organy administracji ustaliły, że budynek narusza przepisy dotyczące odległości od sąsiedniej posesji oraz przepisy przeciwpożarowe. Strona skarżąca kwestionowała ustalenia organów dotyczące daty budowy obiektu, twierdząc, że organy nie wykazały przekonująco, dlaczego odrzuciły dowody wskazujące na wcześniejszą datę budowy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych, w tym brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niewykazanie powodów odmowy wiarygodności dowodom.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (sprawozdawca) Asesor WSA Wojciech Śnieżyński Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Kinga Jezierska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki drewnianego budynku gospodarczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we [...] (dalej DWINB) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej PINB) z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] nakazującą Z. W. i A. W. rozbiórkę drewnianego budynku gospodarczego zlokalizowanego na terenie posesji w [...][...] bezpośrednio przy granicy z posesją w [...][...].
Z uzasadnienia opisanej wyżej decyzji, jak też z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie z urzędu jako przedmiot sprawy wskazując budynek gospodarczy wybudowany przez D. i Z. W. na terenie posesji nr [...] w [...], bezpośrednio przy granicy z posesją nr [...].
W wyniku oględzin przeprowadzonych w dniu [...] października 2012 r. PINB ustalił, że przedmiotowy budynek drewniany posiada wymiary 4,4m x 4,2 m i pokryty jest papą. Zlokalizowany został w odległości 3,12 m oraz 4,45 m od ściany budynku mieszkalnego usytuowanego na terenie posesji nr [...]. Podczas oględzin oświadczenie co do daty budowy budynku złożyli właściciele nieruchomości sąsiedniej wskazując, że miała ona miejsce w 1964 r. Z. W. oświadczył natomiast do protokołu, że nie pamięta kiedy budynek był budowany.
W toku dalszych czynności, PINB na podstawie informacji uzyskanej od Wójta Gminy [...] ustalił, że na budowę przedmiotowego obiektu nie uzyskano żadnych zezwoleń (brak takich dokumentów w archiwum Urzędu Gminy). W dniu [...] marca 2016 r. PINB (po podjęciu zawieszonego uprzednio postępowania) przeprowadził ponowne oględziny stwierdzając, że stan faktyczny obiektu nie zmienił się w stosunku do stanu ustalonego w 2012 r. Odnotowano jednak, że pogorszeniu uległ jego stan techniczny. Podczas oględzin Z. W. oświadczył, że przedmiotowy budynek gospodarczy istniał od kiedy pamięta, na dowód czego przedłożył akt nadania z [...] sierpnia 1957r. oraz dowód ubezpieczenia z 1959 r. w którym wymieniono dom oraz 3 szopy. Właścicielka nieruchomości sąsiedniej W. P. (dalej także jako uczestniczka postępowania) oświadczyła natomiast, że budynek wybudowany został w latach 1962-1964.
W zaistniałych okolicznościach PINB uznał, że budowa przedmiotowego budynku stanowi samowolę budowlaną do legalizacji której zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 27 października 1974 r. Prawo budowlane. Ponieważ lokalizacja budynku narusza przepisy rozporządzenia z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego normujące dopuszczalne odległości od budynków sąsiednich i stwarza jednocześnie realne niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia, decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. PINB nakazał współwłaścicielom nieruchomości, rozbiórkę obiektu.
Decyzją z dnia [...] października 2016 r. DWINB uchylił powyższą decyzję PINB i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ponownie rozpatrując sprawę, w dniu [...] października 2017 r. PINB dokonał oględzin przedmiotowego budynku stwierdzając dalsze pogorszenie stanu technicznego. Podczas czynności oględzin współwłaściciele budynku oświadczyli, że jest on obiektem przedwojennym a w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku prowadzony był jego remont. W. P. oświadczyła natomiast, że budynek został wybudowany – dobudowany do istniejących wiat, w których suszono drewno wykorzystywane w stolarni. Podtrzymała stanowisko, że budynek został wzniesiony w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku a jego stan techniczny stwarza obecnie realne niebezpieczeństwo.
W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. PINB nakazał A. W. oraz Z. W. rozbiórkę drewnianego budynku gospodarczego zlokalizowanego w [...] nr [...] bezpośrednio przy granicy z posesją w [...] nr [...]. W uzasadnieniu organ podał, że budynek wybudowany został w latach 1962-1964 bez wymaganych prawem zgód i pozwoleń. Oceniając zgodność z przepisami samowolne wybudowanego obiektu stwierdził, że usytuowanie drewnianego budynku gospodarczego w odległości 3,13m - 4,45m od ściany budynku mieszkalnego usytuowanego na sąsiedniej działce, bez ściany oddzielenia pożarowego, narusza obowiązujące w dacie jego budowy przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego. Zgodnie z § 20 tego rozporządzenia odległość szop i stodół o pow. zabudowy do 600 m2 ze ścianami z drewna lub z innych materiałów palnych od innych budynków nie osłoniętych ścianą przeciwpożarową powinna bowiem wynosić 12 m. PINB ocenił, że przedmiotowy obiekt narusza też przepisy przeciwpożarowe w zakresie obowiązku wyprowadzenia ściany oddzielenia przeciwpożarowego od fundamentów przez całą wysokość budynku, na wysokość co najmniej 0,30 m ponad pokrycie dachu (§ 78 w związku z § 76 i § 77 rozporządzenia). Z tych względów organ uznał, że objęty postępowaniem budynek stanowi zagrożenie dla ludzi i mienia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. i nie można tego stanu zmienić poprzez przeróbki obiektu - w myśl art. 40 ww. ustawy – gdyż prowadziłby one do wykonania całkiem nowego budynku o innej konstrukcji i innym usytuowaniu. W tym zakresie PINB odwołał się do orzeczenia WSA w Krakowie z dnia 20 października 2006 r. o sygn.akt II SA/Kr 952/03.
W odwołaniu od powyższej decyzji Z. W. zarzucił, że ustalenie takiej okoliczności faktycznej jak data wybudowania budynku nie może nastąpić na podstawie środka dowodowego jakim są oględziny. Tymczasem z akt wynika, że data powstania obiektu ustalona została podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] października 2012r. i w dniu [...] marca 2016 r. Nadto organ w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił dlaczego odmówił mocy dowodowej twierdzeniom odwołującego się, co do daty wybudowania budynku popartym między innymi dokumentem ubezpieczenia z dnia [...] maja 1959 r. Zdaniem strony, data wybudowania obiektu nie wynikała z ustaleń organu ale dopasowana zastała do stanu faktycznego wynikającego z wyroku WSA w Krakowie do którego organ się odwoływał, tak aby mógł się posłużyć argumentacją zawartą w tym wyroku.
Wydając opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] lutego 2018 r. DWINB wskazał, że materialną podstawę jej rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane. Organ przytoczył treść tego przepisu wskazując określone w nim przesłanki nakazania przymusowej rozbiórki. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki przymusowej rozbiórki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Przedmiotowy budynek narusza bowiem prawo obowiązujące w czasie jego budowy oraz stwarza niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia ponieważ jest w złym stanie technicznym który ciągle się pogarsza – na co wskazują protokoły z oględzin.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji stwierdził, że dokładna data wybudowania obiektu nie jest w niniejszym postępowaniu istotna, ponieważ ustalono, że powstał on przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, w związku z czym zastosowanie znajdują przepisy Prawa budowalnego z 1974 r. W dalszych wywodach wskazał, że przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 16 lutego 1928 r. o Prawie budowanym i zabudowaniu osiedli, również nie dopuszczały sytuowania budynków nieogniotrwałych bezpośrednio przy granicy. Z art. 196 tego rozporządzania wynika, że budynki nieogniotrwałe wznoszone w odległości mniejszej od 4 m od granicy powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ognioochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonane z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje i wystający 30 cm ponad dach. Organ zauważył, że w świetle art. 270 tego rozporządzenia, określającego warunki jakie musi spełnić budynek aby był uznany za ogniotrwały, budynki nie spełniające tych warunków należy uznać za nieogniotrwałe np. przedmiotowy drewniany budynek gospodarczy.
W kontekście tych uwag DWINB wyraził stanowisko, że niezależnie od tego, czy przedmiotowy budynek powstał przed wojną (jak obecnie podnosi strona), czy też w latach 60-tych, to narusza prawo obowiązujące w czasie jego budowy. Organ zaznaczył, że fakt wybudowania budynku bez muru ogniotrwałego również stanowi zagrożenie dla życia lub mienia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. W konkluzji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe zastosowanie art. 40 Prawa budowlanego, gdyż zmiany lub przeróbki niezbędne do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, sprowadzałyby się do wykonania nowego budynku z innym jego usytuowaniem.
W skardze na powyższą decyzję Z. W. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niewykazanie w uzasadnieniu decyzji powodów dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom skarżącego, co do daty rzeczywistego wybudowania budynku.
Zarzucając powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak też decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący podtrzymał argumentację zawartą już wcześniej w odwołaniu co do uchybień organu pierwszej instancji, związanych z ustaleniem daty wybudowania budynku. Podkreślając znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii ustalenia prawidłowej daty budowy obiektu, skarżący zarzucił, że organ pierwszej instancji nie wykazał przekonująco, dlaczego wbrew twierdzeniom skarżącego przyjął, że budynek wybudowany został w latach 1962-1964. Nie zgodził się także ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie dokładna data budowy obiektu jest nieistotna. Przy założeniu bowiem, że przedmiotowy budynek został wzniesiony przed II wojną światową, powołane przez organ II instancji rozporządzenie Prezydenta RP z 1928 r. nie może stanowić podstawy oceny, czy został on wybudowany zgodnie z przepisami. Przed wojną teren na którym obiekt został wzniesiony należał do państwa niemieckiego i nie obowiązywało nim przedmiotowe rozporządzenie. Zatem przy ustaleniu, że budynek wzniesiony byłby przed 1945 r. wykazanie, że wybudowany został niezgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego budowy, wymagałoby odwołania się nie do przepisów rozporządzenia z 1928r. ale do regulacji niemieckich obowiązujących w tym czasie. Takiej analizy organ nie przeprowadził.
W odpowiedzi na skargę DWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację i wywody zawarte w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym - określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym - regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie będąc przy tym związane - w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Pozwala to i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie poddanej obecnie sądowej kontroli, stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r., Nr 38, poz. 229 ze zm.). Zauważyć bowiem należy, że w dniu 1 stycznia 1995 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.), która w przepisie przejściowym, art. 103 ust. 1 wprowadziła zasadę, że przepisy tej ustawy mają zastosowanie do spraw wszczętych jeszcze przed jej wejściem w życie, czyniąc jednocześnie wyjątek w przepisie ust. 2. Przepis ust. 2 stanowi, że przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne.
W niniejszej sprawie dokłada data wybudowania objętego postępowaniem obiektu gospodarczego nie została przez organy w sposób jednoznaczny ustalona. Okolicznością bezsporną jednak jest, że przedmiotowy obiekt został zrealizowany przed dniem 1 stycznia 1995 r., a więc przed dniem wejścia w życie nowego Prawa budowlanego z 1994 r. Nie jest także kwestionowane, że wzniesienie tego obiektu nastąpiło bez administracyjnych zgód i pozwoleń. Zaaprobować zatem należało stanowisko organów, które uznały, że w niniejszej sprawie, ze względu na konieczność likwidacji samowoli budowlanej, zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe zawarte w ustawie z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane.
W zaistniałej sytuacji rozbiórka samowoli budowlanej dokonana przed wejściem w życie ustawy z 1994 r. podlega zatem rozpoznaniu na podstawie art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r., który na podstawie art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. znajduje zastosowanie do stanów zastanych w dniu wejścia w życie nowego prawa budowlanego. Z kolei legalizacja takiej samowoli następuje na podstawie art. 40 ustawy z 1974 r. i zachodzi wówczas, gdy wybudowano obiekt budowlany niezgodnie z przepisami, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 37. Wówczas właściwy organ wydaje inwestorowi decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 omawianej ustawy obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Dla prawidłowego zinterpretowania przywołanego art. 37 ust. 1 należy odwołać się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013r., II OSP 2/13 . Naczelny Sąd Administracyjny w jej uzasadnieniu wyjaśnił, że w świetle art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. istota samowoli budowlanej polega na budowie lub wybudowaniu obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy, przy czym konieczne jest odróżnienie samego zdarzenia prawnego jakim jest samowola budowlana, od likwidacji jej skutków. Wskazano też, że celem przepisów regulujących sposoby likwidacji samowoli budowlanej jest wyeliminowanie stanu naruszenia prawa i doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami. "Legalizacja więc skutków samowoli budowlanej ma na celu przywrócenie stanu zgodnego z prawem obowiązującym w czasie tej legalizacji, a nie w czasie realizacji obiektu budowlanego". NSA stwierdził, że wszystkie przesłanki rozbiórki obiektu budowlanego określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 (a rozumując a contrario - przesłanki legalizacji samowoli budowlanej) należy odnosić do daty orzekania przez organ administracji. Co do przepisu art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. zaznaczono, że: "Przepis ten jednak miał zastosowanie wówczas, gdy obiekt zrealizowano bez pozwolenia na budowę i niezgodnie z innymi przepisami niż przepisy o planowaniu przestrzennym (przykładowo z przepisami dotyczącymi warunków technicznych). Jeżeli natomiast obiekt wybudowano bez pozwolenia na budowę, ale zgodnie z przepisami zarówno z zakresu planowania przestrzennego, jak i innymi, to organ nie miał podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. ani na podstawie art. 40 i art. 42 ust. 1 tej ustawy (...).
Z powyższych uwag wynika, że w sprawie samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, a więc bez wymaganego pozwolenia na budowę konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy jego realizacja była zgodna z pozostałymi przepisami Prawa budowlanego, w tym normami techniczno-budowlanymi wówczas obowiązującymi, a także z przepisami o planowaniu przestrzennym. Dopiero stwierdzenie w tym zakresie naruszenia prawa warunkuje – po wykluczeniu przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. – zastosowanie środków przewidzianych w art. 40 tej ustawy (tak NSA w wyroku z dnia 24 listopada 2017 r. II OSK 242/17).
W świetle regulacji znajdujących w niniejszej sprawie zastosowanie, organy oceniając możliwość legalizacji przedmiotowego obiektu gospodarczego powinny przeanalizować, czy wystąpiły przesłanki rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1974 r., a więc, czy obiekt ten znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym przeznaczony jest pod zabudowę albo przeznaczony jest pod zabudowę innego rodzaju.
O ile nie zachodzą przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 – organy powinny rozważyć, czy budynek podlega rozbiórce na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 przywołanej wcześniej ustawy. Ocena ta wymagała uwzględnienia, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie stanowiskiem odesłanie do przepisów dotychczasowych o którym mowa art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowalne powoduje, że skutki samowoli budowlanej polegającej na wybudowaniu obiektu przed dniem 1 stycznia 1995 r. należy likwidować używając środków prawnych przewidzianych w przepisach Prawa budowlanego obowiązującego przed tą datą. Z mocy wyraźnego przepisu ustawy nadal muszą więc być stosowane przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. w takim zakresie, jaki jest niezbędny do realizacji zastrzeżenia wynikającego z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Przepisami dotychczasowymi - w zakresie usuwania skutków samowoli budowlanej – są przepisy art. 37 - 42 ww. ustawy z dnia 24 października 1974 r. Stosując zaś przepisy tej ustawy, organy winny również stosować uprzednio obowiązujące przepisy wykonawcze, a więc przepisy wykonawcze do tejże ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1749/10, LEX nr 1134668).
Co do zasady, badanie zgodności samowoli budowlanej z przepisami budowlanymi wiąże się więc z okresem jej realizacji, natomiast zgodność z przepisami o planowaniu przestrzennym odnosi się do daty podejmowania decyzji przez właściwy organ.
Zbadanie przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy wymagało odpowiednich ustaleń i oceny w odniesieniu do właściwych przepisów wykonawczych czy budowa przedmiotowego obiektu budowlanego spowodowała niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia oraz, czy możliwe jest wyeliminowanie ewentualnych naruszeń. Przesłanka "niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia" będzie spełniona wówczas, gdy samowolna rozbudowa obiektu budowlanego skutkować będzie niedopuszczalnym pogorszeniem w korzystaniu z nieruchomości sąsiedniej na skutek naruszenia wymogów prawa budowlanego, których usunięcie nie jest możliwe przez wydanie nakazu dokonania w obiekcie zmian lub przeróbek w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (por. NSA w wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r. II OSK 1886/12). Dopiero w sytuacji, gdy wzniesienie obiektu budowlanego nastąpiło niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy i powoduje określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. pogorszenie warunków, którego nie można usunąć, organ ma obowiązek nakazać rozbiórkę. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nakaz rozbiórki obiektu nie powinien być jednak stosowany, jeśli istnienie takiego obiektu da się pogodzić z porządkiem prawnym, który wynika z przepisów prawa budowlanego. Judykatura podkreśla, że podstawy do orzeczenia nakazu rozbiórki na podstawie ww. przepisu będą zachodziły tylko wówczas, gdy brak będzie możliwości usunięcia wymienionych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń w trybie art. 40 (por. np. NSA w wyroku z dnia 13 listopada 2015 r. II OSK 531/14). Niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia powinno być przy tym wykazane przez organ w sposób nie budzący wątpliwości. Przy czym, samo tylko naruszenie warunków dotyczących sytuowania budynków nie może być utożsamiane z "niedopuszczalnym pogorszeniem warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia", które automatycznie skutkuje rozbiórką. Konieczne jest dokładne ustalenie, czy wzniesiony samowolnie obiekt powoduje niedopuszczalne pogorszenie korzystania z działki sąsiedniej lub też niebezpieczeństwo dla życia lub mienia.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy nie wywiązały się obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy, jako istotnego elementu prawidłowego zastosowania opisanych wyżej przepisów prawa materialnego.
Akta sprawy wskazują, że organy w ogóle nie badały, czy zachodzą przesłanki rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1974 r. Brak w nich jakichkolwiek informacji odnoszących się do zgodności spornego obiektu z obowiązującym na przedmiotowym terenie porządkiem planistycznym. Tymczasem przy niewykazaniu w dostateczny sposób przesłanek rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 2, brak w tym zakresie należy uznać za mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Rozważania organów ograniczyły się jedynie do analizy przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy, przy czym odnotować należy, że organ odwoławczy stosując ten przepis nie ustalił jednoznacznie dokładnej daty budowy przedmiotowego obiektu gospodarczego.
W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy przyjęty w zaskarżonej decyzji jako podstawa orzekania nie pozwala na stanowcze stwierdzenie, że spełnione zostały wszystkie omówione wyżej przesłanki uprawniające organ do orzeczenia rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 2.
Organ pierwszej instancji opierając się głównie na oświadczeniach uczestniczki postępowania przyjął, że objęty postępowaniem drewniany budynek postawiony został w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku (w latach 1962-64). Po przeprowadzeniu analizy zgodności budowy z przepisami obowiązującymi w przyjętej jako miarodajna dacie jego posadowienia (tj. ustawy Prawo budowlane z 31 stycznia 1961 r. oraz z przepisami wykonawczymi do tej ustawy zawartymi w rozporządzeniu PKBUiA z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowalne budownictwa powszechnego), organ stwierdził, że sporny obiekt narusza obowiązujące wówczas przepisy techniczno – budowlane dotyczące odległości od budynku na działce sąsiedniej oraz zabezpieczenia przeciwpożarowego. Analizę przesłanek uprawniających do nakazania rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 organ stopnia powiatowego ograniczył jednak do stwierdzenia, że ze względu na odległość w jakiej znajduje się od ściany budynku na sąsiedniej działce (3,13 m i 4,45 m) i brak ściany oddzielania przeciwpożarowego obiekt stwarza zagrożenie dla ludzi i mienia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1974 r. Brak możliwości zastosowania art. 40 przez nakazanie przeróbek organ uzasadnił tym, że prowadziłoby do konieczności wykonania nowego budynku od podstaw o innej konstrukcji i usytuowaniu.
Pomimo, że przyjęta w decyzji pierwszej instancji data powstania spornego budynku była kwestionowana przez skarżącego zarówno w toku postępowania pierwszoinstancyjnego jak i w odwołaniu, organ drugiej instancji nie zweryfikował we własnym zakresie powyższych ustaleń, uznając wręcz, że data wybudowania rzeczonego obiektu nie jest istotna, ponieważ stwierdzone zostało, że powstał on przed 1 stycznia 1995 r. W ocenie Sądu stanowisko to, na gruncie niniejszej sprawy, nie może zostać zaakceptowane. Jak bowiem wcześniej wskazano badanie zgodności samowoli budowlanej z przepisami budowlanymi - w tym przepisami techniczno- budowalnymi - wiąże się z okresem jej realizacji. Przepis art. 37 ust. 1 nakaz rozbiórki wprost odnosi do obiektów budowlanych lub ich części wybudowanych "niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy". Dla ustalenia, że wypełniona została przesłanka z art. 37 ust. 1 pkt 2 nie wystarcza przyjęcie, że obiekt powstał przed 1 stycznia 1995 r. bez dookreślenia daty zakończenia samowoli. Taka okoliczność może być uznana za wystarczającą dla ustalenia, że legalizacja winna być prowadzona w trybie przepisów ustawy z 1974r. Nie wystarczy jednak dla stwierdzenia, że tym samym obiekt narusza prawo obowiązujące w czasie jego budowy wywołując skutki określone art. 37 ust.1 pkt 2. Wykazanie podstawy dla orzeczenia nakazu rozbiórki w oparciu o ww. przepis, wymaga w pierwszym rzędzie ustalenia reżimu prawnego, według którego należy oceniać legalność obiektu. To z oczywistych względów wiąże się z koniecznością ustalenia czasu jego budowy. W takiej sytuacji niedopuszczalne jest stwierdzenie organu odwoławczego, że data budowy obiektu jest bez znaczenia. Rolą organu odwoławczego – działającego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności - było natomiast zweryfikowanie ustalenia organu pierwszej instancji, w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i twierdzeń stron, co do daty budowy spornego obiektu a następnie dokonanie oceny przeprowadzanej przez ten organ analizy zgodności samowoli z przepisami Prawa budowalnego z 1961 i przepisów wykonawczych do tego aktu normujących kwestie odległości między budynkami i zabezpieczenia przeciwpożarowego.
Organ odwoławczy uchylił się jednak od obowiązku ustalenia ostatecznej daty popełnienia samowoli, i co za tym idzie, także od wskazania konkretnych regulacji które powinny być przyjęte w zakresie oceny podstaw materialno –prawnych wydanej decyzji. W istocie zatem organ odwoławczy uchylił się od obowiązku zbadania, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiły przesłanki rozbiórki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1974 r.
W postępowaniu przed organem odwoławczym doszło zatem do naruszenia przepisów prawa procesowego zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Bezsprzecznie bowiem DWINB nie rozważył, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla przyjęcia, że budynek wybudowany został, tak jak twierdził organ pierwszej instancji, w latach 1962-1964, co wymagało oceny zgromadzonych w sprawie dowodów zgodnie z zasadą określoną w art. 80 k.p.a. a więc odniesienia się zarówno do oświadczenia uczestniczki postępowania jak i do twierdzeń skarżącego i przedłożonych przez niego dowodów na potwierdzenie, że sporny budynek powstał jeszcze przed sześćdziesiątym rokiem (akt nadania i dowód ubezpieczenia). Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżący - w przeciwieństwie do uczestniczki postępowania – w kwestii daty powstania budynku nie wypowiadał się jednoznacznie. Początkowo twierdził, że nie pamięta daty budowy (vide: protokół oględzin z [...] października 2012 r.), następnie oświadczył, że budynek "istniał od kiedy pamięta", co potwierdzać miał akt nadania z 1957 r. i dowód ubezpieczenia z 1959 r. obejmującego dom mieszkalny i trzy szopy (vide: protokół oględzin z [...] marca 2016 r.) po czym oświadczył, że budynek jest przedwojenny a w latach sześćdziesiątych był remontowany i konserwowany ( vide: protokół z [...] października 2017r. i odwołanie). Organ odwoławczy powinien odnieść się do tych różnych twierdzeń stron i ocenić je w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie rozważyć, czy dla pełnego i wnikliwego wyjaśnienia sprzeczności, konieczne jest uzupełnienie tego materiału w zakresie dowodów osobowych z przesłuchań świadków. DWINB uchylił się jednak od tego obowiązku poprzestając na analizie przepisów wykonawczych do prawa budowlanego w ujęciu historycznym.
Uznając, że istnieją podstawy do wydania nakazu rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1974 r. organ II instancji stwierdził, że niezależnie od tego czy budynek powstał przed wojną, czy w latach sześćdziesiątych, to i tak narusza prawo obowiązujące w czasie jego budowy. Dokonując analizy przepisów naruszonych w okresie budowy przez sporny obiekt, DWINB rozważania swoje ograniczył jedynie do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli odnoszących się do wymogów zapatrzenia w mur ognioochronny budynków nieogniotrwałych wzniesionych w odległości mniejszej niż 4 m od granicy (art. 196 rozporządzenia). Stawiając tezę, że niezależnie od tego czy budynek wzniesiony został przed wojną, czy też w latach sześćdziesiątych i tak narusza prawo, organ nie odniósł się jednocześnie w ogóle do zgodności samowoli z przepisami obowiązującymi w latach sześćdziesiątych i nie przedstawił w tym zakresie własnej oceny.
Zdaniem Sądu nie można przyjąć, że w zaskarżonej decyzji wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że zaistniały okoliczności wymienione w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia. Okoliczności te powinny stanowić skutki naruszenia konkretnych przepisów Prawa budowanego obowiązujących w czasie budowy obiektu. Skoro w sposób jednoznaczny organ nie ustalił czasu budowy, to nie mógł też wskazać reżimu prawnego stanowiącego podstawę dla oceny samowoli i tym samym, trudno uznać za przekonujące wywody co do skutków naruszenia przepisów. Potwierdza to zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że obiekt stwarza zagrożenia dla życie i mienia ponieważ jest w złym stanie technicznym, który ciągle się pogarsza. Istniejący aktualnie zły stan techniczny obiektu nie świadczy przecież o naruszeniu przepisów obowiązujących w czasie popełnienia samowoli. Może ewentualnie stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w odrębnym trybie (art. 60 i następne Pb). Ponadto wystąpienie jednego ze stanów wskazanych w art. 37 ust. 1 pkt 2 Pb musi być wykazane i uzasadnione w sposób nie budzący wątpliwości. Uzasadnienia takiego nie stanowi samo tylko wskazanie, że doszło do naruszenie warunków technicznych dotyczących sytuowania budynków i zabezpieczeń przeciwpożarowych. Dla stwierdzenia, że obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia nie wystarcza już proste stwierdzenie tego faktu (gdyż organ uważa, że tak właśnie jest), lecz potrzebne jest zestawienie konkretnych okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie, z możliwym, lecz konkretnym zagrożeniem dla ludzi, powodowanym przez wybudowanie obiektu, którego określone cechy to zagrożenie wywołują ( NSA wyrok z dnia 17 października 2007 II OSK 1398/06)
Nadto – co istotne – decyzja o przymusowej rozbiórce wydana na mocy art. 37 ust. 1 pkt 2 P.b winna być stosowana tylko wtedy, gdy istnieje taka absolutna konieczność – w szczególności, gdy brak będzie możliwości usunięcia stwierdzonych zagrożeń lub pogorszeń w trybie art. 40 Prawa budowlanego. Przed podjęciem decyzji o nakazie rozbiórki organ powinien zatem rozważyć, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy źródło potencjalnego niebezpieczeństwa jest immametnie związane z istnieniem obiektu, czy też można w drodze nakazania zmian i przeróbek doprowadzić do stanu, w którym ustałoby stwierdzone niebezpieczeństwo lub pogorszenie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ jako skutek naruszenia przepisów, przez samowolne wzniesienie obiektu, wskazuje niebezpieczeństwo dla życia ludzi ze względu na brak wymaganego muru ognioochronnego. Organ odwoławczy nie zbadał jednak we własnym zakresie i nie ocenił (podobnie jak organ I instancji) czy istnieje możliwości zastosowania art. 40 Prawa budowalnego z 1974r. Ograniczył się jedynie do dosłownego powtórzenia argumentu z decyzji PINB, który wykluczył tę możliwość, że zmiany i przeróbki sprowadzałyby się do wykonania innego budynku od podstaw z innym usytuowaniem. PINB w żaden sposób nie uzasadnił jednak tego stanowiska.
W ocenie Sądu przedstawioną konkluzję należy uznać za przedwczesną, gdyż wyrażona została bez dostatecznego zbadania i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nienależycie uzasadniona. Organ odwoławczy, cytując PINB, w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego brak ściany ognioochronnej (zabezpieczenia przeciwpożarowego) skutkować musi przeniesieniem obiektu w inne miejsce a nie np. tylko nakazaniem wykonania odpowiedniej ściany zabezpieczenia przeciwpożarowego.
W ocenie Sądu wykonanie zmian i przeróbek o których stanowi art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. należy interpretować możliwie szeroko. Może ono polegać na rozbiórce niektórych elementów obiektu, usunięciu elementów niewłaściwie wykonanych, zastąpieniu pewnych elementów innymi i w efekcie doprowadzenia do zmian możliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów prawa, w szczególności mających zastosowanie w sprawie przepisów techniczno-budowlanych.
Uzasadnienie decyzji odwoławczej wskazuje, że organ w ogóle nie rozważał możliwości nałożenia tego rodzaju zmian i przeróbek – w kontekście przepisów techniczno – budowlanych które powinny być stosowane przy ewentualnej legalizacji. Organ nie badał, mając na uwadze wielkość i stan zagospodarowania działki skarżącego jak też stan zagospodarowania działki sąsiedniej (w tym parametrów przeciwogniowych budynków zlokalizowanych na tej działce), czy w świetle regulacji zawartych w przepisach techniczo-budowlane dotyczących zabezpieczenia p. pożarowego oraz odległości od budynków sąsiednich możliwe jest nałożenie odpowiednich nakazów umożliwiających doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem, przy pozostawieniu go w tym samym miejscu. Zauważyć trzeba, że przepisy techniczno-budowlane, obowiązujące w latach sześćdziesiątych (jak też później) dopuszczały w określonych (szczególnych) przypadkach (np. w przy zabudowie zagrodowej lub ze względu na wielkość działki) odstępstwa od zakazu sytuowania budynków przy granicy lub z naruszeniem odległości od innych budynków. Samo więc stwierdzenie o konieczności przesunięcia obiektu w inne miejsce, bez analizy obowiązujących w tym zakresie rozwiązań prawnych, nie może być uznane za wystarczające.
Wskazane uchybienia nie były jednak jedynymi jakich dopuścił się organ odwoławczy. Poza uwagą tego organu pozostał bowiem zbyt ogólny i nieprecyzyjny sposób sformułowania obowiązku rozbiórki w decyzji organu pierwszej instancji. PINB nakazał "rozbiórkę drewnianego budynku gospodarczego zlokalizowanego na terenie posesji nr [...] w [...] bezpośrednio przy granicy z posesją w [...] nr [...]". Już choćby pobieżna lektura akt sprawy (w tym wypisu z kartoteki budynków w ewidencji gruntów według którego powierzchnia zabudowy gospodarczej na działce wynosi 58 m2 a nie 18,48 m2 ) wskazuje tymczasem, że na "terenie posesji nr [...]" przy granicy z "posesją nr [...]" zlokalizowane są najprawdopodobniej również inne drewniane budynki gospodarcze (być może przylegające do siebie). Pomimo trzykrotnie przeprowadzonych oględzin, w żadnym z protokołów okoliczność ta nie została odnotowana i wyjaśniona, choć pośrednio wynika ona z wykonanej przez organ dokumentacji fotograficznej i wypowiedzi skarżącego. Brak też odpowiednich szkiców i opisów wskazujących konkretne usytuowanie objętego postępowaniem obiektu o pow. 18,48 m2 .
Przedstawione braki w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, skutkowały też nieprecyzyjnym sformułowaniem nakazu rozbiórki.
W wyroku z dnia 22 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1923/07 - LEX nr 478303) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że "Rozstrzygnięcie, zwane także osnową lub sentencją decyzji, powinno być sformułowane jasno i precyzyjnie, aby było zrozumiałe dla stron bez uzasadnienia, które nie zawsze musi być składnikiem decyzji. Decyzja organu administracji nakładająca na stronę postępowania administracyjnego obowiązek określonego zachowania powinna obowiązek ten wyrażać precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji." W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest również pogląd, że orzekając nakaz rozbiórki, organ winien w rozstrzygnięciu, a nie w uzasadnieniu decyzji, precyzyjnie określić przedmiot rozbiórki. Obowiązany jest tym samym szczegółowo opisać w rozstrzygnięciu obiekt podlegający rozbiórce, poprzez określenie m.in. poszczególnych jego elementów, ich parametrów technicznych, w tym zwłaszcza wymiarów i dokładnej lokalizacji. Ponieważ nałożony decyzją rozbiórkową obowiązek może podlegać egzekucji administracyjnej, niezbędnym jest, by został on określony w sposób jednoznaczny, bez żadnych nieścisłości, tak, aby nie zmuszać organu egzekucyjnego do poszukiwania dodatkowych dokumentów w celu doprecyzowania nałożonego obowiązku (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 522/15, CBOSA).
W okolicznościach kontrolowanej sprawy organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający stanu faktycznego na działce skarżącego co do położenia przedmiotowego obiektu i w efekcie nie sprecyzował przedmiotu rozbiórki w sposób jednoznaczny (w opisany wyżej sposób). Tym samym dopuścił możliwość różnej interpretacji decyzji co do przedmiotu objętego nakazem rozbiórki. Należy zatem podkreślić, że skoro na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] (określonej w decyzji jako posesja nr [...]) kilka drewnianych budynków gospodarczych najprawdopodobniej znajduje się obok siebie (przylega do siebie) i wszystkie zlokalizowane są bezpośrednio przy granicy z działką sąsiednią, to nakaz rozbiórki obejmujący jedne z nich powinien precyzyjnie określać przedmiot rozbiórki – wskazywać który budynek objęty jest nakazem. Rozstrzygnięcie decyzji pierwszoinstancyjnej okazało się w tym względzie wadliwe - zostało sformułowane w sposób nieprecyzyjny i nieczytelny, bez określenia charakterystycznych elementów przedmiotu rozbiórki, jego parametrów technicznych i lokalizacji. Organ II instancji powyższego uchybienia jednak nie wyeliminował, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. Także z tego powodu podjęte w sprawie decyzja odwoławcza, jako naruszające art. 107 § 1 K.p.a. w związku z art. 15 k.p.a., podlegać musi eliminacji z obrotu prawnego.
Przedstawione wyżej wywody prowadzą do wniosku, że decyzja organu odwoławczego podjęta została z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, która wyraża regułę, że wszystkie decyzje nieostateczne mogą być na wniosek osoby uprawnionej zaskarżone do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem, który wydał zaskarżoną decyzję (chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej). W świetle przepisów kodeksu i orzecznictwa sądowego omawiana zasada wyraża dopuszczalność weryfikacji decyzji nieostatecznych w administracyjnym toku instancji w drodze zastosowania przez uprawnione podmioty zwyczajnych środków prawnych (odwołanie), inaczej - dopuszczalność powtórnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia sprawy załatwionej w formie decyzji nieostatecznej. W orzecznictwie podkreśla się, że: "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). Omawiana zasada, dla organu odwoławczego tworzy zatem obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy, który nie może ograniczyć się do kontroli zaskarżonej decyzji. W postępowaniu odwoławczym, powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", bowiem organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 117 kwietnia 2013 r., o sygn. II SA/Kr 13/13, publ.LEX nr 1325761) Nie spełnia tego wymogu tylko kontrola zasadności argumentów podniesionych w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 592; por. także wyrok NSA z 22 marca 1996 r., w sprawie SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35; wyrok NSA z 19 lipca 2001 r., w sprawie V SA 3872/00).
Organ odwoławczy nie przeprowadził ponownego rozpatrzenia sprawy w przedstawionym wyżej znaczeniu. W efekcie wydał orzeczenie z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ podtrzymał nakaz rozbiórki uchylając się od jednoznacznego określenia daty wybudowania spornego obiektu, co jest okolicznością niezbędną dla prawidłowego zastosowania art. 37 ust.1 pkt 2 ustawy z 1974 r. DWINB nie zweryfikował w tym względzie stanowiska przyjętego przez organ I instancji - nawet nie wypowiedział się, czy podziela w tym zakresie stanowisko organu I instancji i przeprowadzoną przez niego ocenę. Organ odwoławczy nie ustalił zatem podstawowych okoliczności faktycznych sprawy, nie wskazał też dowodów kluczowych dla podjętego rozstrzygnięcia i nie ustosunkował się do podnoszonych w tym zakresie zarzutów odwołania. W efekcie trudno postawić tezę o prawidłowości zastosowanej przez organ II instancji normy prawa materialnego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ wyeliminuje dostrzeżone przez Sąd uchybienia w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego, uwzględniając wyrażoną w wyroku ocenę prawną. Działając zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania przystąpi do ponownego rozpatrzenia sprawy przy uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 136 k.p.a. W szczególności podejmie czynności dla doprecyzowania daty budowy przedmiotowego budynku gospodarczego w celu zastosowania właściwej regulacji prawa materialnego. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 138 k.p.a. pamiętając o konieczności precyzyjnego i jasnego sformułowania sentencji decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach wynika z zastosowania w sprawie art. 200 ww. ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło