II SA/Wr 299/05

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 20 października 2008 r. wnioskodawcy złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł, z czego od 2000 roku ok. 1000 zł miesięcznie wydają na korespondencję z Sądem. W piśmie z dnia 23 marca 2009 r. wnioskodawcy oświadczyli, że na energię elektryczną i gaz wydatkują ok. 200 zł, a z leków kupują tylko te niezbędne do ratowania życia. Dodali, że na dotychczasowe koszty postępowań ich syn musiał dla nich zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł, którego środki się aktualnie kończą. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Jest to następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawców spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W ocenie Sądu wnioskodawcy nie wyjaśnili i nie udokumentowali kilku istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację finansową np. nie udokumentowali wysokości wydatków (m.in. wyżej wymienionych) swojej rodziny; nie przedłożyli aktualnego zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów (złożone do akt odcinki emerytur są z września i listopada 2008 r.); nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować przedmiotowego opłat sądowych ze źródła (kredytu), z którego czerpali (i czerpią) środki na pokrycie kosztów w innych postępowaniach; nie udokumentowali, że w ciągu miesiąca na korespondencję z Sądem wydatkują kwotę 1.000 zł (w ocenie Sądu niewiarygodny jest podawany przez nich fakt, że na opłatę za jeden list do Sądu wydatkują kwotę 10 zł, nadto- z akt sprawy wynika, że większość swoich pism procesowych skarżący składają do akt osobiście w biurze podawczym Sądu). Przyznanie prawa pomocy, to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich). Istotny jest również fakt, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie z wnioskodawcami ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie kosztów sądowych przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Z treści wniosku wynika, że skarżący nie mają nikogo na utrzymaniu, uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a jedyne wskazywane stałe wydatki: opłata za energię elektryczną i gaz to koszt ok. 200 zł (wysokość wydatków na leki nie została określona). W ocenie Sądu osiągane przez skarżących miesięczne dochody są wystarczające aby sfinansować zarówno ww. wydatki, jak i jedyny na tym etapie koszt postępowania jakim jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Zauważyć przy tym należy, że skarżący sami przyznali, że posiadają jeszcze środki finansowe z zaciągniętego przez ich syna kredytu (kredytu zaciągniętego- jak twierdzi skarżąca- na potrzebę prowadzonych przez nich postępowań sądowych). Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt organu będącym przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Na marginesie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu innych sprawach aktualną sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08, II OZ 932/08) uznawał, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy w żadnym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.