II SA/Wr 549/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku adwokata A.B. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi C. D. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego w E. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem postanawia odmówić przyznania adwokatowi A. B. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał C. D. prawo pomocy w zakresie obejmującym również ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wyznaczyła adwokata A.B. jako pełnomocnika procesowego z urzędu dla skarżącej. Z akt sprawy wynika, że wyznaczony z urzędu adwokat występował w imieniu skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji oraz, następnie, sporządził i w dniu 5 kwietnia 2016 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 20 stycznia 2016 r. oddalającego skargę na wyżej oznaczoną decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem wydanym na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. (sygn. akt II OSK 1265/16) oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną przez pełnomocnika procesowego z urzędu. Wyznaczony z urzędu profesjonalny pełnomocnik procesowy w skardze kasacyjnej wniósł o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzy-muje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1184 ze zm., dalej powoływana jako Prawo o adwokaturze) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu po-nosi Skarb Państwa, a szczegółowe zasady ponoszenia tych kosztów, z uwzględnie-niem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej (ust. 2 art. 29 Prawa o adwokaturze). W tym miejscu konieczne jest przywołanie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714 ze zm.) (dalej: Rozporządzenie z 2016 r.), które weszło w życie z dniem 1 listopada 2016 r. (§ 24 Rozporządzenia z 2016 r.), a zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W niniejszej sprawie, w której postępowanie przed sądem administracyjnym w drugiej instancji zostało wszczęte wniesieniem w dniu 5 kwietnia 2016 r. skargi kasacyjnej, zastosowanie znajdą przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801 ze zm., dalej Rozporządzenie z 2015r.), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. (§ 23 Rozporządzenia z 2015r.), stosownie bowiem do § 22 Rozporządzenia z 2015 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Zgodnie z § 3 Rozporządzenia z 2015 r. wydanego na podstawie wyżej wskazanej delegacji wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. W postanowieniu z dnia 14 października 1998 r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogiczne-go do powołanego wyżej przepisu Rozporządzenia z 2015 r., § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na pełną aprobatę na gruncie aktualnych uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastęp-stwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa – Woje-wódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodze-nia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem usta-nowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (§3 Rozporządzenia z 2015 r.). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dys-pozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z którym traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym również przepisów Prawa o adwokaturze oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. Zdaniem referendarza sądowego wymóg złożenia przez profesjonalnego pełno-mocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez ko-nieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej oko-liczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących przyznaniu prawa pomocy, z charak-teru pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu czy sposobu sformułowania przez adwokata rozpoznawanego żądania. Na marginesie wskazać winno się, że powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez pro-fesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji przy podej-mowaniu każdej czynności procesowej dyspozycji wyrażonych w stosownych przepi-sach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w Rozporządzeniu z 2015 r. wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, który zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności procesowych w postępowaniu przed sądami. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa praw-nego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia z 2015 r., stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Powyższe stanowisko zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w postano-wieniu z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II FZ 625/05 (niepublikowane) uznając, iż treść § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity w Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm., – dalej powoływane jako Rozporządzenie), którego odpowiednikiem jest § 3 Rozporzą-dzenia z 2015 r., a w szczególności użyte wyrażenie "powinien zawierać", nie pozosta-wia wątpliwości, że oświadczenie, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy praw-nej. Sąd administracyjny drugiej instancji wskazał również, iż oświadczenie to nie jest elementem formalnym wniosku, ale stanowi zasadniczy składnik uzasadnienia tego wniosku. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 862/05, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt III SA/Gd 373/04, w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 40/14, w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2170/14 oraz w postanowieniu starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1012/15 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec nie wykonania ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnego elementu uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu referendarz sądowy stwierdził, iż wniosek ten podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony. Z tych względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz są-dowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił jak w sen-tencji.