II SA/Wr 789/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S., D. T., C. I., T. S., E. W., A. S. o nakazanie Prezydentowi W. przesłania wymienionych w skardze operatów szacunkowych i dowodów przedstawionych przez skarżących do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych postanawia: oddalić wniosek R. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 789/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 789/15, odrzucił skargę w niniejszej sprawie. Odpisy tego postanowienia doręczono R. S. jako pełnomocnikowi pozostałych skarżących oraz pełnomocnikowi R. S. przyznanemu na zasadzie prawa pomocy – obu w dniu 14 grudnia 2015 r. (k. 361 i 362 akt). W dniu 29 grudnia 2015 r. do akt sprawy wpłynęła opinia pełnomocnika skarżącego o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 789/15, odrzucił skargę kasacyjną od ww. postanowienia wniesioną osobiście przez stronę skarżącą (k. 414 akt). Zażalenie na to z kolei postanowienie zostało odrzucone postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r. (k. 453 akt). Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OZ 355/16, oddalił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 4 lutego 2016 r. Kolejno skarżący prowadził z Sądem dalszą korespondencję, jak również podjął działania zmierzające do wznowienia postępowania sądowego (zob. sprawa sygn. akt II SA/Wr 852/16), ale także do zmiany przyznanego mu pełnomocnika "z urzędu". Pismem z dnia 9 stycznia 2017 r. Wicedziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we W. poinformował, że pełnomocnikiem skarżącego R. S. wyznaczono r.pr. K. T.. Następnie pismem z dnia 3 lutego 2017 r. (k. 794-802 akt) r.pr. K. T. wniosła w imieniu skarżącego skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 789/15, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Na uzasadnienie wniosku pełnomocnik podała, że przyczyna uchybienia terminu ustała w momencie wyznaczenia drugiego pełnomocnika dla skarżącego R. S. w jej osobie, co nastąpiło w dniu 4 stycznia 2017 r. Dalej podała, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ poprzednio zastępujący go pełnomocnik – pomimo wyraźnego żądania skarżącego – odmówił wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego pełnomocnik nie mógł tego zrobić, ponieważ art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Dopóki nie wyznaczono nowego pełnomocnika dla skarżącego, nie miał on możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia Sądu, a więc dopiero ustanowienie nowego pełnomocnika umożliwiło wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Sąd przyjął, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy, zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2010 r., II OZ 849/10, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W rozpoznawanej obecnie sprawie aktualnie wyznaczony pełnomocnik skarżącego działający z urzędu upatruje przyczyny uchybienia terminu we wniesieniu skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. w tym, że poprzednio działający pełnomocnik z urzędu odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej od tego postanowienia i wniósł opinię o bezzasadności jej wnoszenia. Wskazać po pierwsze trzeba, że Sąd w postanowieniu z dnia 4 lutego 2016 r., a za tut. Sądem również Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2016 r., jasno wskazał, że art. 177 § 4 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie może być stosowany, ponieważ sprawa sądowa została wszczęta przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a przepis ten ma zastosowanie do spraw wszczętych po tej dacie. Nie zmienia to jednak faktu, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. nie budziło niczyjej uzasadnionej wątpliwości, że do czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej podjętych przez adwokata lub radcę prawnego, o których mowa w art. 250 p.p.s.a., należy także sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (np. postanowienia NSA: z dnia 15 czerwca 2004 r., OSK 93/04, opubl. ONSAiWSA z 2004 r., nr 2, poz. 33, czy z dnia 25 marca 2014 r., II OZ 275/14 – Orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto konieczność sporządzenia tego rodzaju opinii była i jest również uznawana za jedną z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego (zob. § 23 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, stanowiącego załącznik do uchwały Nr 94/IX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 czerwca 2015 r., dostępny: Bibliotekakrrp.pl). Należy jednak zwrócić uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. sąd administracyjny nie dokonywał oceny prawidłowości takiej opinii. Była ona bowiem irrelewantna z punktu widzenia ustalenia, czy doszło do udzielenia z urzędu pomocy prawnej. Sporządzenie opinii, w której stwierdza się brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na jej niedopuszczalność, także było uznawane za pomoc prawną wymagającą wynagrodzenia (postanowienie NSA z dnia 12 marca 2014 r., I OZ 165/14, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Po dokonaniu zmian art. 177 p.p.s.a., nowelą z kwietnia 2015 r., z regulacji zawartej w nowym § 4 wynika wprost, że taka opinia stanowi pomoc prawną. Pełnomocnik ma obowiązek złożyć ją w sądzie wraz z odpisem dla strony, zaś sąd, stosownie do § 5, ma ocenić, czy opinia została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Wobec tego trzeba zauważyć, że chybiony jest pogląd wyrażony we wniosku o przywrócenie terminu, że sporządzenie opinii o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej stanowiło naruszenie art. 177 § 4 p.p.s.a., skoro ten przepis nie mógł być w sprawie stosowany. Zdaniem Sądu sporządzenie ww. opinii stanowiło czynność w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej podjętą przez radcę prawnego (art. 250 p.p.s.a.), a więc realizowało prawo skarżącego do uzyskania fachowego zastępstwa w postępowaniu sądowym. Pogląd ten znajduje także poparcie w orzecznictwie sądowym, choćby w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2000 r., III CZP 14/00 (OSNC 2001, nr 2, poz. 21), w której wskazano, że adwokat ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna. Wskazano również w uzasadnieniu tej uchwały, że niedopuszczalne jest zamieszczanie w kasacji przez wyznaczonego adwokata (dla rzekomej obrony jego pozycji zawodowej) zastrzeżenia, że kasację wnosi jedynie "na wyraźne życzenie klienta". Zatem powtórzyć przyjdzie, że sporządzenie środka zaskarżenia przez pełnomocnika ustanowionego "z urzędu" jest udzieloną przez niego nieopłaconą pomocą prawną i pełnomocnik nie może się kierować wolą samej strony, jeśli byłoby to sprzeczne z wymaganiami fachowej wiedzy. W konsekwencji Sąd stwierdził, że błędny jest pogląd wyrażony we wniosku o przywrócenie terminu, jakoby do chwili wyznaczenia nowego pełnomocnika "z urzędu" dla skarżącego trwała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Otóż w niniejszej sprawie termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie został przez skarżącego uchybiony z powodu tego, że poprzedni pełnomocnik nie wniósł skargi kasacyjnej a opinię o bezzasadności jej wnoszenia. Tym bardziej też rzekomej przeszkody we wniesieniu skargi kasacyjnej nie usunęło wyznaczenie nowego pełnomocnika "z urzędu". Nie do zaakceptowania byłby bowiem pogląd, że każdorazowa zmiana po stronie pełnomocnika skarżącego miałaby otwierać skarżącemu drogę do skutecznego wnoszenia o przywrócenie terminu do dokonania czynności, których poprzedni pełnomocnik nie dokonał. Godzi się jeszcze wskazać, że nie ma racji obecny pełnomocnik skarżącego, że Sąd dopiero w dniu 7 grudnia 2016 r. "zwrócił się" do Dziekana OIRP o wyznaczenie nowego pełnomocnika dla skarżącego. Otóż Sąd nie jest właściwy do dokonywania oceny pracy radcy prawnego i jego relacji z mandantem, a więc Sąd nie "zwracał się" o zmianę osoby pełnomocnika, a jedynie przekazał pismo skarżącego do właściwego adresata, jakim był Dziekan OIRP we W.. Nie można też zgodzić się z sugestią, że to działania Sądu sprawiły, że skarżący dopiero w grudniu 2016 r. złożył wniosek o zmianę osoby pełnomocnika. Wnioskowi temu przeczy okoliczność, że skarżący zainicjował postępowanie dyscyplinarne wobec swego poprzedniego pełnomocnika, a treść dokumentów związanych z tym postępowaniem (k. 614-648 akt) nie pozwala na uznanie, że w toku tego postępowania skarżący wyrażał wolę zmiany osoby pełnomocnika, a jedynie dążył do kontynuowania postępowania dyscyplinarnego (zob. szczególnie k. 647). Niezależnie jednak od postawy skarżącego, wskazać należy, że to nie po stronie Sądu leżała i leży inicjatywa w zakresie wyznaczenia skarżącemu nowego pełnomocnika "z urzędu". Należy podkreślić, że w sytuacji gdy stosunek pełnomocnictwa zawiązuje się ex lege, w uzasadnionych przypadkach strona może domagać się wyznaczenia innego pełnomocnika. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika "z urzędu" stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, powinna zgłosić swoje zastrzeżenia odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych (por. postanowienia NSA: z dnia 2 września 2010 r., I OZ 645/10, i z dnia 16 września 2014 r., I OZ 724/14, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując należy powiedzieć, że z akt sprawy wynika, iż skarżący był reprezentowany w sprawie w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. przez profesjonalnego pełnomocnika, który uznał jednak, że brak jest podstaw do jej wniesienia. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sam fakt odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., II OZ 512/06, Orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2014 r., I CZ 64/14, Sn.pl). Sąd w sprawie niniejszej podziela to stanowisko. W takiej sytuacji powoływanie się przez stronę na fakt, iż nie akceptuje stanowiska swego poprzedniego pełnomocnika co do braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, jest bezskuteczne jako okoliczność usprawiedliwiającą brak winy strony w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, odmowa wniesienia skargi kasacyjnej przez wyznaczonego pełnomocnika "z urzędu" jest równoznaczna ze spełnieniem obowiązku udzielenia stronie pomocy prawnej, a strona, która z niej skorzystała nie może powoływać się na przymus radcowski jako okoliczność usprawiedliwiającą brak jej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. Reasumując, podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu w sytuacji kiedy profesjonalny pełnomocnik nie widzi podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej i zgodnie z przepisami prawa uzasadnia na piśmie swoje stanowisko, nie należy tego traktować jako uchylania się od obowiązku reprezentowania mocodawcy w sprawie, co można byłoby uznawać za okoliczność wskazującą na brak winy strony skarżącej. W konsekwencji zdaniem Sądu brak jest podstaw do zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. i przywrócenia terminu, ponieważ niewniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika skarżącego w terminie nie stanowi okoliczności uzasadniającej obecnie (wobec zmiany osoby pełnomocnika) przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem Sąd ocenił, że we wniosku nie wykazano, że strona bez swojej winy nie wniosła skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. w sytuacji, gdy pełnomocnik strony "z urzędu" po zapoznaniu się z treścią postanowienia Sądu sporządził opinię o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.