III SA/Wr 175/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi C. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych oddala skargę w całości. Postanowieniem z [...] marca 2019 r. ([...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (Dyrektor IAS, DIAS, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia C.S.(skarżącego, dłużnika, strony) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. G. (organ egzekucyjny, Naczelnik US, NUS) z [...] lutego 2019 r. ([...]) uznające za nieuzasadnione zarzuty egzekucyjne utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie zapadło przy zaistnieniu następujących okoliczności. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] z [...] marca 2017 r. wystawionego przez D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego we W. na zaległości z tytułu kary pieniężnej w kwocie [...]zł. W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń emerytalnych w ZUS w K.G. Zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu wykonawczego doręczono dłużnikowi [...] kwietnia 2017 r. Skarżący [...] kwietnia 2017 r. wniósł zarzut w postępowaniu egzekucyjnym - nieistnienia obowiązku - art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że w sprawie toczy się postępowanie przed Głównym Inspektorem Transportu Drogowego, zatem "wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest bezzasadne. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. G. postanowieniem [...] maja 2017 r., zawiesił wszczęte postępowanie egzekucyjne do czasu ostatecznego rozpatrzenia wniesionego zarzutu. W dniu [...] maja 2017 r. D. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego we W. wydał postanowienie, w którym uznał zarzut dłużnika za niezasadny. Następnie [...] października 2018 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego w W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W konsekwencji Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] lutego 2019 r. odmówił uznania zarzutu nieistnienia obowiązku za uzasadniony. Utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy Dyrektor IAS przywołał podstawę prawną orzeczenia, art. 18 u.p.e.a., art. 33 § 1, art. 34 § 1, art. 35 § 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wskazał, że D. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] listopada 2015 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości [...]zł, w związku z naruszeniem przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm.). Dyrektor IAS podkreślił Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] stycznia 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, natomiast [...] października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. prawomocnie oddalił skargę dłużnika na decyzję ostateczną w sprawie nałożenia kary. (sygn. akt III SA/Wr 369/16). DIAS zaznaczył, że wobec braku dobrowolnego uregulowania przez skarżącego należności został wystawiony tytuł wykonawczy i przekazany do właściwego organu egzekucyjnego celem przymusowego wyegzekwowania należności. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego faktu, że w sprawie toczy się postępowanie o umorzenie egzekwowanej kary, organ odwoławczy wyjaśnił, że samo wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie o udzieleniu ulgi w spłacie, nie jest podstawą zarzutu nieistnienia obowiązku oraz nie jest podstawą do wstrzymania lub zawieszenia prowadzonej egzekucji. Dopiero uzyskanie pozytywnej decyzji w sprawie ulgi byłoby podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego. DIAS wyjaśnił, że z przedstawionych przyczyn podnoszony zarzut nieistnienia obowiązku z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie o udzielenie ulgi w spłacie jest bezzasadny. Mając na uwadze zarzut dłużnika dotyczący braku stanowiska wierzyciela zgodnie z wymogiem art. 34 u.p.e.a., organ odwoławczy podkreślił, że jest również bezzasadny, gdyż w sprawie zapadło ostateczne stanowisko wierzyciela w sprawie wniesionego zarzutu. Dłużnik nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora IAS i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. Spornemu postanowieniu zarzucił: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: obrazy art. art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. art. 10 k.p.a. art. 79a i art. 80 k.p.a. i art. 97 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie zbadanie i nie zweryfikowanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, a przez to oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji, nie danie stronie możliwości do odniesienia się do zebranego w sprawie materiału i podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę wskazane nieprawidłowości skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że organ skupił się na stanowisku wierzyciela całkowicie pomijając stanowisko skarżącego oraz obowiązujący wyrok Trybunału sygn. akt 124/1. Skarżący konsekwentnie kwestionował legalność kary pieniężnej i wskazał, że postępowania w tej sprawie znajdują się w toku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał zajęte w postanowieniu stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i nie naruszył zasad uznawania określonych faktów za udowodnione. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, postanowienie jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, przy czym sąd orzeka w granicach danej sprawy (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w inną sprawę w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed organem administracji. Przedmiotem sądowej kontroli legalności w niniejszej sprawie jest postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, wydane na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Przedmiot wniesienia zarzutów wyznacza przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., który zawiera zamknięty katalog przyczyn uzasadniających wniesienie tego środka prawnego. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania. Przy tym wskazane w nich okoliczności, zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Rozpoznając niniejszą sprawę przypomnienia wymaga, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, które można wnieść w terminie 7 dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego, są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne w fazie wszczęcia narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Skarżący po wszczęciu postępowania egzekucyjnego wniósł zarzut nieistnienia obowiązku, zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.. W myśl przywołanego art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego aktu trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd stwierdził, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zarzut wniesiony przez skarżącego ujęty w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., który przez skarżącego został wniesiony w terminie. Zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Z kolei zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie dłużnik wniósł zarzut, w zakresie którego przed jego rozpatrzeniem, organ egzekucyjny powinien uzyskać ostateczne stanowisko wierzyciela, tj. oparte na art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., które jest wiążące dla organu egzekucyjnego. Na tym etapie rozważań zauważenia wymaga, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, zaskarżenie do sądu postanowień zawierających stanowisko wierzyciela nie jest dopuszczalne, co wynika z obecnego brzmienia art. 3 § 2 pkt 3 in fine p.p.s.a. Zawężenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych poprzez wykluczenie możliwości sądowej kontroli postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, nie pozbawia strony możliwości skutecznej obrony jej praw, lecz możliwość uzyskania tej obrony przenosi na późniejszy etap postępowania. Incydentalny charakter postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zadecydował o uznaniu zasadności kontroli tego rodzaju aktu w drodze zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Strona swoje uprawnienie może zatem realizować poprzez wniesienie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jako rozstrzygnięcia wydanego w sprawie głównej. Stanowisko takie jest konsekwentnie prezentowane przez NSA, m.in. w postanowieniach: z 25 kwietnia 2016 r., II FSK 953/16; z 22 grudnia 2016 r., II FSK 3287/16; z 4 stycznia 2017 r., II FSK 2378/16; z 31 stycznia 2017 r., II FSK 3246/16. Z powyższych przyczyn, w razie wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny poddaje kontroli zarówno stanowisko wierzyciela, jak i odwołujące się do tego stanowiska postanowienie organu egzekucyjnego. Sąd rozpoznając zaskarżone postanowienie, biorąc pod uwagę stanowisko wierzyciela wyrażone w tej sprawie stwierdził, że nie znajduje akceptacji zarzut podniesiony przez skarżącego dotyczący nieistnienia obowiązku, który stanowił podstawę do wszczęcia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego. Zgodzić się bowiem trzeba ze stanowiskiem DIAS zajętym po zasięgnięciu stanowiska wierzyciela D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, że podstawą do wszczęcia skarżonego postępowania egzekucyjnego było nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości [...] zł w związku z naruszeniem przez nią przepisów o transporcie drogowym. Obciążenie skarżącego karą nastąpiło na podstawie decyzji D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] listopada 2015 r., która została utrzymana w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2016 r. Legalność tej decyzji potwierdził wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z [...] października 2016 r. (syn. akt III SA/Wr 369/16) wyrok ten uprawomocnił [...] listopada 2016 r. Nie można więc przyznać racji skarżącemu, że nie istnieje obowiązek po jego stronie zapłaty kwoty wynikającej z nałożonej na niego kary. Wynikającym z akt sprawy, jest, że dochodzony w rozpoznawanej sprawie dług jest efektem niestosowania się przez skarżącego do przepisów ustawy o transporcie drogowym co znalazło potwierdzenie w ostatecznej decyzji administracyjnej, która ponadto została zweryfikowana w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się natomiast do kwestii ewentualnej możliwości udzielenia ulgi w spłacie nałożonej kary Sąd również zgadza się ze stanowiskiem DIAS, że samo wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie o udzieleniu ulgi w spłacie, nie jest podstawą zarzutu nieistnienia obowiązku oraz nie jest podstawą do wstrzymania lub zawieszenia prowadzonej egzekucji. Dodatkowo Sąd wskazuje również, co wiadomym jest mu z urzędu, że Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] lutego 2019 r. ([...]) utrzymał w mocy decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] r. ([...]) w przedmiocie odmowy umorzenia dochodzonej w skarżonym postępowaniu egzekucyjnym kary pieniężnej nałożonej na stronę, a wyrokiem z [...] listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę dłużnika na wskazaną decyzję (sygn. akt III SA/Wr 139/19). W skardze strona podnosiła problem braku odniesienia się organów egzekucyjnych do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt 124/18. Sąd ponownie i w tej kwestii, zgadza się ze stanowiskiem DIAS, że tak sformułowany zarzut został zgłoszony z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zatem nie może być skutecznie podniesiony i rozpatrzony na etapie skargi do Sądu. Sąd stwierdza jednak, że prawdą jest iż w przywołanym przez skarżącego orzeczeniu z 20 czerwca 2017 r. Trybunał uznał nakładanie dwóch kar za jeden czyn za naruszające zasadę ne bis in idem i zasadę proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie prawa wynikające z art. 2 Konstytucji. Przywołane orzeczenie TK dotyczy zasady niepodlegania podwójnej odpowiedzialności za to samo naruszenie. Przesłanką wyłączającą odpowiedzialność jest fakt wcześniejszego nałożenia na podmiot wykonujący przewozy kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie przez inny uprawniony organ. Stwierdzenie naruszenia i nałożenie na podmiot wykonujący przewozy kary pieniężnej stwarza swego rodzaju stan "rzeczy osądzonej" co wyklucza możliwość ponownego prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia naruszenia i nałożenia kary pieniężnej. Nie dotyczy to jednak sytuacji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem fakt, że skarżący został ukarany mandatem karnym nie stał na przeszkodzie nałożeniu na niego kary pieniężnej za naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem dłużnika odnośnie naruszenia przez organy egzekucyjne; art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. art. 10 k.p.a. art. 79a i art. 80 k.p.a. i art. 97 k.p.a. Dyrektor IAS prawidłowo wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. "Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego." Odpowiednie czyli z uwzględnieniem specyfiki postępowania egzekucyjnego. Sąd badając postępowanie organów egzekucyjnych w tej sprawie stwierdził, że ich działania nie naruszyły prawa strony do wniesienia zarzutów, możliwości kwestionowania stanowiska wierzyciela oraz organów egzekucyjnych. Wykorzystanie powyższych instrumentów procesowych postępowania egzekucyjnego przez skarżącego wbrew jego stanowisku umożliwiło organom egzekucyjnym zbadanie i zweryfikowanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą i dało stronie możliwości odniesienia się do zebranego w sprawie materiału stanowiącego podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd stwierdził, że treść postanowienia organu odwoławczego, jego uzasadnienie faktyczne i prawne jest zgodna z art. 124 k.p.a., w szczególności w zakresie odniesienie się Dyrektora IAS do całego materiału dowodowego dotyczącego istoty sprawy oraz przesłanki wykładni przepisów prawnych. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie poniósł żadnego uszczerbku w dochodzeniu swych praw. Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.