III SA/Wr 239/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z w B. W., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 239/14 w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. W., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W., z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry, postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. strona skarżąca złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem gry. Strona skarżąca wniosła również o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca wskazała, że obecnie osiąga zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie, rok 2012 spółka zakończyła stratą ([...] zł), a stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Poinformowała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych– [...] zł. Wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo wynosi 0 zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że przychód spółki w roku 2012 wyniósł [...] zł, a do sierpnia 2013 r. - [...] zł, w tym poniesiono stratę – [...] zł. Zamiast zbiorczego wyciągu strona przedłożyła zapis operacji finansowych z kilku dni 2013 r., z których wynika m.in., że suma blokad wynosiła na koniec maja 2013 r. [...] zł. W piśmie z dnia [...] maja 2014 r. strona skarżąca wyjaśniła, że "nie posiada dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów i brak jest podstaw faktycznych oraz prawnych do podjęcia takich czynności". Dodała, że nie występowała o pożyczki i kredyty, a nie kończy działalności gospodarczej albowiem "liczy na zmianę koniunktury w Polsce i uzyskanie rentowności w przyszłości oraz na sprawiedliwe rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, uznające zapisy tzw. ustawy hazardowej za sprzeczne z Konstytucją". Zgodnie z § 12 umowy spółki "wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości do stukrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów". Z załączonej do pisma deklaracji podatkowej CIT- 8 wynika, że strona skarżąca w roku 2013 uzyskała z tytułu prowadzonej działalności przychód w wysokości [...] zł, w tym poniosła stratę w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 maja 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza tej sytuacji, prowadzi do wniosku, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazała także, że jest stroną w wielu sprawach w tutejszym Sądzie w wyniku czego znalazła się w trudnej sytuacji materialnej. Strona skarżąca podkreśliła również, że osiągane przez nią dochody pożytkowane są na bieżąco, w celu zapewnienia jej wiarygodności rynkowej i płynności finansowej. Wszelkie zaś pozostałe środki finansowe są przeznaczone na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Koszty procesu znacząco wpływają na jej działalność, a wręcz prowadzą ją do zubożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 maja 2014 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). Z dokumentów przedstawionych przez stronę skarżącą wynika, że w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę. Wskazać jednak należy, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą (treść pisma strony skarżącej z dnia [...] maja 2014 r.). Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania zerowego salda na jednym z kont bankowych. Wskazać należy, iż rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą znaczących przychodów wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FZ 260/08; z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11; z dnia 9 marca 2011 o sygn. akt II FZ 43/11). Podkreślić należy, że przychód strony skarżącej za rok 2013 wyniósł [...] zł. Danych w tym zakresie za rok 2014 – strona skarżąca nie przedstawiła. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 400 zł tytułem wpisu od skargi oraz z ewentualnymi dalszymi kosztami niniejszego postępowania sądowego, pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącej spółki, wbrew temu co twierdzi. Tym bardziej, że strona skarżąca – jak sama wskazała w sprzeciwie - wniosła już do tutejszego Sądu wiele skarg, w których odmownie rozpoznawano jej wnioski o przyznanie prawa pomocy. A rozstrzygnięcia te uznawane były za słuszne przez Naczelny Sąd Administracyjny ( post. NSA z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...]). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.