III SA/Wr 251/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku "A" Sp. z o.o. w B.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 251/14, w sprawie ze skargi tej samej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier, postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. opisaną w sentencji niniejszego postanowienia. Skarżąca spółka wniosła również o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości, w tym od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że strona uzyskuje zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie, natomiast rok 2012 zakończyła stratą. Ponadto jej obecny stan finansowym nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz z przedłożonych dokumentów wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych (według bilansu za rok 2012) – [...] zł. Zgodnie z bilansem za 2012 r., strata wyniosła [...] zł, natomiast przychód – wskazany w zeznaniu podatkowym – wyniósł [...] zł. Na koniec sierpnia 2013 r. odnotowane zostały narastająco przychody netto w wysokości [...] zł i strata na poziomie [...] zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Spółka dołączyła również wyciągi bankowe, na których odnotowane zostały bieżące operacje. Z nadesłanych dokumentów wynika również, iż rachunek bankowy Spółki jest zablokowany do kwoty [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie o przesłanie dodatkowych dokumentów, Spółka – w piśmie z dnia [...] maja 2014 r. – podała, że "nie posiada dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów i brak jest podstaw faktycznych oraz prawnych do podjęcia takich czynności". Dodała, że nie występowała o pożyczki i kredyty, a nie kończy działalności gospodarczej albowiem "liczy na zmianę koniunktury w Polsce i uzyskanie rentowności w przyszłości oraz na sprawiedliwe rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, uznające zapisy tzw. ustawy hazardowej za sprzeczne z Konstytucją". Zgodnie z § 12 umowy spółki "wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości do stukrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów". Z załączonej do pisma deklaracji podatkowej CIT-8 wynika, że strona uzyskała w roku 2013, z tytułu prowadzonej działalności, przychód w wysokości [...] zł, a poniosła stratę w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] maja 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od takiego orzeczenia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca spółka nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść bez uszczerbku, samodzielnie, pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Podkreślono, że w obecnej sytuacji gospodarczej oraz zmiennej sytuacji finansowej skarżącej osiągane dochody są spożytkowywane bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej spółki. Wszelkie pozostałe środki finansowe są przeznaczone na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Wskazano także, że koszty procesu wpływają znacząco na działalność strony skarżącej a ponoszone dotychczas w pełnej wysokości koszty licznych procesów doprowadziły spółkę do zubożenia, co w konsekwencji spowodować może konieczność zakończenia działalności. Dodatkowo wskazano, że konieczność ponoszenia dalszych kosztów, w pełnej wysokości, może się wiązać z potrzebą zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań finansowych od zewnętrznych podmiotów, ponieważ środki finansowe będące na kontach spółki są przeznaczone na pokrycie kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Podkreślono także, że spółka nie miała sposobności zgro-madzenia dostatecznych środków pieniężnych umożliwiających finansowanie tak licznych i długich procesów, a nałożenie na spółkę kar pieniężnych w związku z eksploatacją automatów do gier poza ośrodkiem gier było niespodziewane. Wniosek o przyznanie prawa pomocy – w tym konkretnym przypadku i w żądanym zakresie – był więc w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2013 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i konieczność rozpoznania wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu, wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wedle art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądo-we, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie – tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia również wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż jeśli nawet zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna (na podstawie wskazanych przepisów), że zachodzi taka potrzeba, dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić (w sposób wiarygodny i rzetelny), że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10 i z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 100/12). Z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika co prawda, że odnotowuje ona systematyczne straty, nie mniej jednak trzeba zauważyć, iż strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy, w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08 i z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Wskazać należy, iż rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku, przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości około [...] zł, wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08; z dnia 9 marca 2011 r., II FZ 43/11 i z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Ponadto, dane rachunkowe spółki wykazują znaczne kwoty przychodów netto ze sprzedaży produktów (stan na koniec czerwca 2013 r. – [...] zł, na koniec lipca 2013 r. – [...] zł, na koniec sierpnia 2013 r. – [...] zł). W strukturze kosztów uzyskania przychodów dominującą pozycję stanowią wynagrodzenia oraz usługi obce. W związku z tym uznać należy, iż strona skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie tych kosztów. Dodatkowo, z analizy przedłożonego przez spółkę bilansu, wynika, iż nie posiada ona zobowiązań długoterminowych, a jedynie zobowiązania krótkoterminowe, głównie z tytułu dostaw i usług. Konkludując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą [...] zł (z tytuł wpisu od skargi oraz z ewentualnymi dalszymi kosztami niniejszego postępowania sądowego), pozwala stwierdzić, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącej spółki, wbrew jej odmiennemu twierdzeniu. Nadto, jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie, osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Nie może być skutecznie kwestionowane twierdzenie, że przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone (przewyższające przychody) koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji postanowienia.