III SA/Wr 330/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi "A" z.o.o w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozstrzygnięciu tym referendarz sądowy ustalił następujący stan faktyczny sprawy: Spółka, prowadząca działalność w zakresie doradztwa gospodarczego, wniosła w treści skargi kasacyjnej o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie uzyskuje zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Rok 2012 Spółka zakończyła odnotowując stratę. Dalej Spółka podniosła, że stan finansowy nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej zaskarżoną decyzją kary pieniężnej w kwocie 12.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok (2012) – 37.430,93 zł. Zgodnie z bilansem strata wyniosła 36.919,95 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0 zł. Do wniosku Spółka załączyła dokumenty źródłowe, z których wynika, że przychód w 2012 r. wyniósł – zgodnie z zeznaniem podatkowym – 533.497,61 zł. Do marca 2013 r. przychód wyniósł 120.303,36 zł, strata – 27.232,31 zł. Załączone zostały też wyciągi bankowe za poszczególne dni: 10 stycznia 2013 r., 11, 18 i 28 lutego 2013 r., 31 marca 2013 r. i 30 kwietnia 2013 r., na których odnotowane zostały bieżące operacje. Wynika też z nich, że suma blokad wynosiła na koniec kwietnia bieżącego roku – 24.360 zł. Z dokumentów złożonych na wezwanie referendarza wynika natomiast, że na koniec czerwca 2013 r. odnotowane zostały narastająco przychody netto w wysokości 243.043,95 zł i strata na poziomie 38.746,44 zł. Na wezwanie o przedłożenie wydruków historii rachunku bankowego za maj, czerwiec 2013 r. nadesłano wyciągi z dnia 20 i 31 maja 2013 r., z których wynikają takie same dane jak wyżej, z dat wcześniejszych. Od postanowienia referendarza strona skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza tej sytuacji, prowadzi do wniosku, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazała także, że jest stroną w [...] sprawach w tutejszym Sądzie co wiąże się z ponoszeniem wysokich kosztów wpisów sądowych. Okoliczność ta - w jej ocenie - negatywnie wpływa na jej złą sytuację majątkową. Strona skarżąca podkreśliła również, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2013 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazania także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać jedynie (celowe podkreślenie Sądu) do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż odnotowuje systematyczne straty i nie posiada możliwości płatniczych oraz nie jest w stanie ponieść pełnych wydatków w niniejszej sprawie. Potwierdzeniem strat spółki są przedstawione na wcześniejszym etapie dokumenty. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż strata na którą strona skarżąca się powołuje jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych. (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Wskazać należy, iż rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40.000 zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FZ 260/08; z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11; z dnia 9 marca 2011 o sygn. akt II FZ 43/11). Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 200 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącej spółki, wbrew temu co twierdzi. Nadto, jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Bezsprzecznym jest, iż przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone, przewyższające przychody koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. Końcowo wskazać należy, iż dotychczasowe postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 20 września 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej prawa pomocy oraz postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2012 r. oddalające zażalenie strony skarżącej na wskazane postanowienie, zapadły przy uwzględnieniu niemalże tożsamej sytuacji finansowej wnioskującej Spółki. Z tą jednak różnicą, że obecne żądanie wniosku ogranicza się do zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od tego środka zaskarżania, a zatem kwoty znacznie niższej, niż dotychczas poniesione koszty sądowe. Z tej też przyczyny oraz przy braku nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu co do zasadności wniosku, Sąd uznał, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł, nie wpłynie znacząco na jej działalność. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.