III SA/Wr 531/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Kremis po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r., na posiedzeniu niejawnym , wniosku "A" Sp. z o.o. z w B. W., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 531/12, w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. W., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W., z dnia [...] września 2012 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem gry, postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w B. W. pismem z dnia [...] października 2012 r. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2012 r. Wyrokiem z dnia [...] października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem gry. Od niniejszego wyroku strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiodła skargę kasacyjną. Jednocześnie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie uzyskuje zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Rok 2012 zakończyła odnotowując stratę. Stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej zaskarżoną decyzją kary pieniężnej w kwocie 12.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok (2012) – [...] zł. Zgodnie z bilansem strata wyniosła [...] zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0 zł. Do wniosku załączone zostały dokumenty źródłowe, z których wynika, że przychód w 2012 r. wyniósł - zgodnie z zeznaniem podatkowym – [...] zł. Na koniec sierpnia 2013 r. odnotowane zostały narastająco przychody netto w wysokości [...] zł i strata na poziomie [...] zł. Załączone zostały też wyciągi bankowe, z których wynika, że suma blokad wynosiła na koniec maja bieżącego roku – [...] zł. W dniu [...] grudnia 2013 r. na rachunek Sądu wpłynęła kwota 200 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W obszernym sprzeciwie od postanowienia strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza tej sytuacji, prowadzi do wniosku, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W szczególności podniesiono, że w obecnej sytuacji gospodarczej i zmiennej sytuacji finansowej osiągane przez nią dochody są pożytkowane na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej spółki. Wszelkie zaś pozostałe środki finansowe są przeznaczane na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz skarbu państwa. Strona skarżąca dodała także, że ponoszone dotychczas w pełnej wysokości koszty licznych procesów doprowadziły ją do zubożenia, co w efekcie końcowym może spowodować zakończenie jej działalności. W ocenie strony skarżącej na tak zaawansowanym etapie postępowania ograniczenie jej możliwości dochodzenia jej praw przed Sądem, wskutek istniejącej, nieprzekraczalnej bariery finansowej, w konsekwencji pozbawi jej fundamentalnego prawa do sądu i spowoduje naruszenie zasady prawdy materialnej, w postaci weryfikacji przez Sąd działania organu administracji państwowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2014 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). Z przedłożonych przez Spółkę dokumentów wynika co prawda, że odnotowuje ona systematyczne straty, nie mniej jednak trzeba zauważyć, iż strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych. (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O braku środków finansowych i zubożeniu Spółki nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Wskazać należy, iż rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. [...] zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FZ 260/08; z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11; z dnia 9 marca 2011 o sygn. akt II FZ 43/11). Ponadto, dane rachunkowe spółki wykazują znaczne kwoty przychodów netto ze sprzedaży produktów (stan na koniec czerwca 2013 r. – [...] zł, na koniec lipca 2013 r. – [...] zł, na koniec sierpnia 2013 r. – [...] zł). W strukturze kosztów uzyskania przychodów dominującą pozycję stanowią wynagrodzenia oraz usługi obce. W związku z powyższym uznać należy, iż strona skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie tych kosztów. Dodatkowo, z analizy przedłożonego przez spółkę bilansu wynika, iż nie posiada ona zobowiązań długoterminowych lecz jedynie zobowiązania krótkoterminowe głównie z tytułu dostaw i usług. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 200 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącej spółki, wbrew temu co twierdzi. Dodać także należy, że strona skarżąca uiściła w dniu [...] grudnia 2013 r. należny wpis od skargi kasacyjnej, co także przemawia za uznaniem, iż posiada ona możliwości finansowe pozwalające na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Końcowo należy także wskazać, że w niniejszej sprawie Sąd odmówił już postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to orzeczenie (postanowienie z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 48/13). Oba powołane wyżej orzeczenia zapadły w niemalże takim samym stanie faktycznym, jak ten, który był podstawą rozpoznania niniejszego wniosku. Godzi się także zauważyć, że osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Bezsprzecznym jest, iż przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone, przewyższające przychody koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.