III SA/Wr 739/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku [A] Sp. z o.o. w B.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...] w sprawie ze skargi [A] Sp. z o.o. w B.W., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. opisaną w sentencji niniejszego postanowienia. Strona skarżąca wniosła również o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości, w tym od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że uzyskuje zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie, natomiast rok 2012 zakończyła stratą. Ponadto jej obecny stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz z przedłożonych dokumentów wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za rok 2012 – [...] zł. Zgodnie z bilansem za 2012 r., strata wyniosła [...] zł, natomiast przychód – zgodnie z zeznaniem podatkowym – wyniósł [...] zł. Do marca 2013 r. przychód stanowił [...] zł, strata – [...] zł. Na koniec sierpnia 2013 r. odnotowane zostały narastająco przychody netto w wysokości [...] zł i strata na poziomie [...] zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Spółka dołączyła również wyciągi bankowe, na których odnotowane zostały bieżące operacje. Z nadesłanych dokumentów wynika także, że rachunek bankowy Spółki jest zablokowany do kwoty [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie o przesłanie dodatkowych dokumentów, Spółka w piśmie z dnia [...] października 2013 r. podała, że nie jest możliwe przedłożenie rachunku zysków i strat za miesiąc wrzesień 2013 r., gdyż nie został on jeszcze sporządzony. Niemożliwe jest także przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych za okres od lipca 2013 r. do września 2013 r. z uwagi na niemożność ich wydrukowania z powodu awarii systemu komputerowego. Podano przy tym, że według oświadczenia pracownika Spółki, stan rachunku nie uległ zmianie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2013 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza tej sytuacji, prowadzi do wniosku, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazała także, że jest stroną w [...] sprawach w tutejszym Sądzie, co wiąże się z ponoszeniem wysokich kosztów wpisów sądowych. Okoliczność ta - w jej ocenie - negatywnie wpływa na jej złą sytuację majątkową. Strona skarżąca podkreśliła również, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 marca 2013 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W.. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądo-we, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadmi- nistracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wo- bec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodaw cy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż odnotowuje systematyczne straty i nie posiada możliwości płatniczych oraz nie jest w stanie ponieść wydatków w niniejszej sprawie. Potwierdzeniem strat spółki są przedstawione na wcześniejszym etapie dokumenty. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż strata, na którą strona skarżąca się powołuje, jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jesz- cze utraty możliwości płatniczych, (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08., dostępne na http:// orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Wskazać należy, iż rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. [...] zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08; z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11; z dnia 9 marca 2011 II FZ 43/11). Ponadto, dane rachunkowe spółki wykazują znaczne kwoty przychodów netto ze sprzedaży produktów (stan na koniec czerwca 2013 r. – [...] zł, na koniec lipca 2013 r. – [...] zł, na koniec sierpnia 2013 r. – [...] zł). W strukturze kosztów uzyskania przychodów dominującą pozycję stanowią wynagrodzenia oraz usługi obce. W związku z powyższym uznać należy, iż strona skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie tych kosztów. Dodatkowo, z analizy przedłożonego przez spółkę bilansu wynika, iż nie posiada ona zobowiązań długoterminowych lecz jedynie zobowiązania krótkoterminowe głównie z tytułu dostaw i usług. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą [...] zł tytułem wpisu od skargi oraz z ewentualnymi dalszymi kosztami niniejszego postępowania sądowego, pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącej spółki, wbrew temu co twierdzi. Nadto, jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie, osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Bezsprzecznym jest, że przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone, przewyższające przychody koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.