IV SA/Wr 21/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. nr 212, poz. 1263 ze zm.), art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869) w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662), jak również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. A. (dalej: skarżący) od decyzji nr [...]Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. dnia [...] czerwca 2012 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią nowotworu pęcherza moczowego (poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych)– decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że skarżący pracował kolejno: od 2 września 1968 r. do 13 października 1969 r. w Fabryce Wagonów P.- W. jako stolarz, od 23 stycznia 1970 r. do 2 maja 1976 r. w A. P. Sp. z o.o. we W. (wcześniej Fabryka Wagonów P.- W., obecnie B. T. Polska Sp. z o.o. we W.) jako stolarz, od 3 maja 1976 r. do 24 listopada 1988 r. j.w. jako lakiernik natryskowy, od 25 listopada 1988 r. do 31 grudnia 1998 r. j.w. jako aparatowy gazów technicznych. Od 19 stycznia 1999 r. nie pracuje - zasiłek przedemerytalny. Obecnie przebywa na emeryturze. Rozpoznanie kliniczne choroby - nowotwór pęcherza moczowego u skarżącego zostało ustalone w Okręgowym Szpitalu Kolejowym we W. w 2005 r. Rozpoznanie potwierdzono badaniem histopatologicznym (rak płaskonabłonkowy) i zastosowano leczenie operacyjne. Skarżący w dniu 21 sierpnia 2009 r. został skierowany przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W., dalej DWOMP we W., na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu pęcherza moczowego. W dniu 26 sierpnia 2009 r. DWOMP we W. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu we W., który na tej podstawie wszczął postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie i pismem z dnia 21 września 2009 r. zawiadomił o tym strony. DWOMP we W. w dniu 18 lutego 2010 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...]o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu pęcherza moczowego u skarżącego. W uzasadnieniu orzeczenia podał, że z charakterystyki stanowisk pracy wynika, że podczas pracy zawodowej skarżący nie był narażony na czynniki rakotwórcze kategorii 1, tzn. o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka. W związku z tym, że nie uzyskano potwierdzenia narażenia na czynniki rakotwórcze kat. 1 w środowisku pracy zawodowej, organ ten orzekł brak postaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Skarżący złożył odwołanie od powyższego orzeczenia, w związku z czym został skierowany na badanie do jednostki orzeczniczej II stopnia - Instytutu Medycyny Pracy w Ł., dalej IMP w Ł., który w dniu 21 kwietnia 2010 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. Jednostka diagnostyczno-orzecznicza II stopnia w uzasadnieniu wydanego orzeczenia podała, że nie potwierdzono informacji o narażeniu na czynniki rakotwórcze podczas produkcji tlenu, stosowany jako izolator perlit nie jest kancerogenem. Żadna z substancji i preparatów chemicznych, z jakimi skarżący miał kontakt w pracy zawodowej, nie została zakwalifikowana do kat. 1, w związku z czym nie został spełniony podstawowy warunek rozpatrywania zawodowej etiologii nowotworu złośliwego. Badania epidemiologiczne potwierdzają, że istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka pęcherza moczowego jest palenie papierosów. Jednostka ta wskazała, że z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący pali papierosy od 24 lat. Wobec powyższego w ocenie tego organu w rozpatrywanym przypadku z przeważającym prawdopodobieństwem należy przyjąć pozazawodową przyczynę choroby. Na podstawie ww. orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu [...] czerwca 2010 r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej pod postacią nowotworu pęcherza moczowego (poz. 17.5). Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, kwestionując ustalenia poczynione przez placówki orzecznicze. Rozpatrując odwołanie D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. na podstawie analizy akt sprawy stwierdził, że organ I instancji przeprowadził ocenę narażenia zawodowego w oparciu o karty charakterystyk dostarczone przez zakład pracy oraz dokumentację znajdującą się w Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej we W. W związku z brakiem danych pomiarowych z okresu zatrudnienia skarżącego oceny dokonano na podstawie dokumentacji z lat 1992-1993 dotyczącej analogicznych stanowisk pracy. Organ odwoławczy, w związku z kwestiami podnoszonymi przez skarżącego w odwołaniu, przeprowadził dodatkowe uzupełniające dochodzenie epidemiologiczne. Na podstawie kwerendy archiwalnych wyników analiz toksykologicznych znajdujących się w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we W. potwierdzono "obecność benzenu na stanowiskach pracy na wydziale W-1, na którym pracował odwołujący się. W związku z powyższym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. nr 280, poz. 2771, ze zm.) ustalono, że benzen znajduje się w wykazie substancji i preparatów (zał. nr 1 do ww. rozporządzenia) pod pozycją 49 i jest zakwalifikowany jako substancja o działaniu rakotwórczym kategorii 1, czyli o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi. Mając na uwadze fakt, że w toku uzupełniającego dochodzenia epidemiologicznego wyszły na jaw nowe okoliczności w sprawie - potwierdzono narażenie skarżącego na substancję rakotwórczą o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi – organ odwoławczy zwrócił się pismem z dnia 27 sierpnia 2010 r. do jednostek orzeczniczych I i II stopnia o wypowiedzenie się, czy w obecnym stanie faktycznym można uznać z przeważającym prawdopodobieństwem zawodową etiologię schorzenia skarżącego oraz o ewentualną weryfikację wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. W odpowiedzi IMP w Ł. pismem z dnia 9 września 2010 r. wyjaśnił, że nowe dowody dotyczące narażenia zawodowego nie mają wpływu na stanowisko zajęte w tej sprawie we wcześniejszym orzeczeniu tej placówki. Wyjaśniono, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki o działaniu rakotwórczym uwzględnia się substancje i preparaty chemiczne zakwalifikowane do kat. 1 oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. U skarżącego rozpoznano nowotwór pęcherza moczowego, natomiast badania epidemiologiczne i dane literaturowe potwierdzają, że benzen jest kancerogenem dla układu krwionośnego, a nie dla układu moczowego. W tej sytuacji w ocenie tej jednostki orzeczniczej nie ma podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Podobne stanowisko zajęła jednostka diagnostyczno-orzecznicza I stopnia - DWOMP we W., która w piśmie z dnia 28 września 2010 r. podała, że do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego konieczne jest wykazanie, że rozpoznany u badanego nowotwór jest następstwem działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - kat. 1. Dodatkowo ważna jest pierwotna lokalizacja nowotworu i okres latencji. W przypadku skarżącego potwierdzono narażenie w trakcie pracy zawodowej na benzen, który jest zaliczany do kat. 1 czynników rakotwórczych, jednak dane literaturowe wskazują, że narażenie na ten czynnik może doprowadzić do powstania nowotworów układu krwiotwórczego. Na podstawie ww. orzeczeń lekarskich, uzupełnionych o dodatkowe konsultacje i po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją nr [...]z dnia 26 listopada 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 7 czerwca 2010 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję, nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 59/11, uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. Od powyższego wyroku D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd II instancji po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej uznał, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu i wyrokiem z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1563/11, oddalił skargę kasacyjną W uzasadnieniu wyroku wskazał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organy PIS, dokumentując ocenę narażenia zawodowego skarżącego nie ustaliły i nie odniosły się do jego twierdzeń w sprawie jego pracy, podczas której stosował farby poliuretanowe - dwuskładnikowe z dodatkiem zatruwacza. W takich okolicznościach należało w ocenie tego Sądu poczynić ustalenia w zakresie dokładnego składu chemicznego tego typu farb i zatruwacza i wpływu tych substancji składowych na możliwość powstania schorzenia. Rozpoznając ponownie sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do zakładu pracy skarżącego – B. T. Polska Sp. z o.o. we W. o podanie, czy w zakładzie pracy prowadzone były procesy wymienione w wykazie nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. W odpowiedzi B.T. Polska Sp. z o.o. poinformował, że na terenie zakładu nie są i nie były stosowane procesy wymienione w wykazie nr 4. Po zapoznaniu się z aktami sprawy skarżący zwrócił się o szczegółową dokumentację procesów technologicznych i składników używanych w lakiernictwie natryskowym prowadzonym w okresie od 2 września 1968 r. do 31 lutego 1998 r. w P. W związku z ww. pismem organ I instancji w dniu 10 stycznia 2012 r. zwrócił się ponownie do zakładu pracy – B. T. Polska Sp. z o.o. we W. o przesłanie dokumentacji dotyczącej prowadzonych w zakładzie pracy procesów technologicznych na stanowisku zatrudnienia skarżącego we wskazanym wyżej okresie. Zwrócił się także o wskazanie substancji chemicznych towarzyszących wymienionym procesom technologicznym. W odpowiedzi zakład B.T. Polska Sp. z o.o. podał, że podczas pracy jako aparatowy gazów technicznych w FW P. skarżący był zatrudniony przy produkcji tlenu oraz acetylenu. Produkcja tlenu odbywała się w sprężarkach i aparaturze tlenowej. Podczas produkcji nie były używane środki chemiczne. Do produkcji acetylenu używany był karbid (acetylenek wapnia), z którego wytwarzany był acetylen w wyniku reakcji z wodą. Dodatkowo pracownicy podczas serwisu urządzeń do produkcji tlenu w latach 70-80-tych mieli sporadyczny kontakt z TRI (trójchloroetylen), który był stosowany jako przemysłowy rozpuszczalnik do odtłuszczania części mających kontakt z tlenem oraz kontakt z mineralnymi olejami maszynowymi. Po przeprowadzeniu ww. postępowania wyjaśniającego i ustaleniu składu chemicznego "zatruwaczy" - biocydów (na podstawie danych literaturowych), a także procesów technologicznych występujących na stanowisku pracy skarżącego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu [...] lutego 2012 r. zwrócił się do obu jednostek orzeczniczych o weryfikację wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń lekarskich. W odpowiedzi na ww. pismo IMP w Ł. w dniu 21 marca 2012 r. podał, że nowe dowody dotyczące narażenia zawodowego skarżącego w środowisku pracy nie mają wpływu na stanowisko orzecznicze zajęte wcześniej w orzeczeniu lekarskim z dnia 21 kwietnia 2010 r. Wymienione w piśmie substancje chemiczne wchodzące w skład "zatruwaczy" - biocydów dodawanych do farb w celu zabezpieczenia przed rozwojem grzybów i pleśni (pochodne fenoli lub węglowodorów aromatycznych, heterocykliczne związki zawierające w swoim składzie atomy siarki lub azotu, a także nieorganiczne zeolity uwalniające jony Ag+) nie są wymienione w tym wykazie, w związku z czym nie mogą być rozpatrywane w aspekcie zawodowych czynników etiologicznych nowotworu złośliwego. Z danych o przebiegu pracy skarżącego w Fabryce W. P. wynika, że skarżący był zatrudniony w latach 1988-1998 jako aparatowy, głównie w wytwórni acetylenu. Produkcja tlenu odbywała się w sprężarkach i aparaturze tlenowej bez użycia środków chemicznych. Zatem te informacje nie są istotne przy rozpatrywaniu nowotworu w aspekcie choroby zawodowej. Trójchloroetylen stosowany do odtłuszczania części mających kontakt z tlenem zaliczany jest do kategorii 2 substancji o działaniu rakotwórczym. Także w piśmie z dnia 20 kwietnia 2012 r. DWOMP we W. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, dodając, że do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego konieczne jest wykazanie, że rozpoznany u badanego nowotwór jest następstwem działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Organ ten podał, że substancje chemiczne, z którymi skarżący miał kontakt w okresie pracy zawodowej, nie przyczyniły się do powstania u niego nowotworu pęcherza moczowego. Nie ma też podstaw do wnioskowania o synergizmie działania substancji, na które skarżący był narażony na stanowisku pracy. Jednostka orzecznicza I stopnia podała, że palenie papierosów jest potwierdzonym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu nowotworu pęcherza moczowego. Jednostka ta podała, że wobec długoletniego palenia papierosów przez skarżącego uznaje, że z przeważającym prawdopodobieństwem przyczyna powstania nowotworu jest pozazawodowa. Na podstawie ww. orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu 1 czerwca 2012 r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią nowotworu pęcherza moczowego (poz. 17.5). Skarżący odwołał się od powyższej decyzji. Nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem zakwestionował ustalenia poczynione przez jednostki orzecznicze, a także zarzucił, że organy przeprowadziły niepełne postępowanie dowodowe poprzez przyjęcie, że benzen, na którego działanie skarżący był narażony, jest kancerogenem dla układu krwiotwórczego, a nie dla układu moczowego, podczas gdy dane literaturowe wskazują na związek między zachorowaniem na ww. nowotwór przy narażeniu na kontakt z benzydynami. Ponadto wskazał na brak opinii biegłego onkologa i urologa oraz na lakoniczne wyjaśnienie składu chemicznego "zatruwaczy" bez podania źródeł danych literaturowych. Rozpatrując powyższe odwołanie, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W pismem z dnia 24 sierpnia 2012 r. zwrócił się do organu I instancji o uzupełnienie zebranego w sprawie materiału dowodowego o wskazanie źródła informacji, na podstawie których ustalono skład chemiczny "zatruwaczy". W odpowiedzi organ I instancji przesłał materiały dowodowe (kopie publikacji naukowych: M. Umiński, Leksykon farb i malowania, Chemical Review nr 10/2006; E. Baran, Biocydy - niezbędny dodatek do farb materiałów budowlanych, Chemical Review 01.04.2004 r.) będące źródłem informacji o składzie chemicznym "zatruwaczy" - biocydów. Rozpatrując odwołanie, organ odwoławczy uznał, że nie jest ono zasadne, w związku z czym opisaną na wstępie zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu prawnym decyzji organ II instancji wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych trzy warunki: 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2. choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, 3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia. W przypadku skarżącego dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że wykonując swoje obowiązki zawodowe narażony był na działanie benzenu (czynnik rakotwórczy o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi) oraz innych substancji chemicznych m.in. sody kaustycznej, amoniaku, perlitu, TRI, karbitu, azotu, acetylenu, ksylenu, benzyny łąkowej, octanu butylu, butanolu, biocydów. Natomiast odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej stwierdził, że placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. DWOMP we Wrocławiu oraz IMP w Ł. były zgodne co do faktu, że stwierdzony u skarżącego rak pęcherza moczowego wywołany był przez czynniki pozazawodowe. Uzasadniając orzeczenia wskazały, że zgodnie § 6 ust. 2 pkt 4 in fine rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, przy wykazaniu związku przyczynowo skutkowego między substancją chemiczną a powstałą chorobą uwzględnia się pierwotną lokalizację nowotworu a także okres jego latencji. W przypadku rozpoznanego u skarżącego nowotworu pęcherza moczowego, jak podają upoważnione placówki służby zdrowia, zgodnie z wiedzą medyczną nie można przyjąć, że został on wywołany w następstwie działania benzenu. Badania epidemiologiczne i dane literaturowe (m.in. Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi, Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych, Zeszyt 12, Łódź 2001) potwierdzają, że benzen jest kancerogenem dla układu krwionośnego, a nie dla układu moczowego, zatem jego obecność mogłaby być wiązana z nowotworami o pierwotnej lokalizacji w układzie krwionośnym. W przypadku nowotworu pęcherza moczowego zgodnie z danymi epidemiologicznymi, wskazuje się, iż istotnym czynnikiem ryzyka jego rozwoju jest palenie papierosów. Z akt sprawy wynika, że odwołujący się pali papierosy przez wiele lat. Ponadto DWOMP we W. orzekł, że nie ma także podstaw do wnioskowania o synergizmie działania substancji, na które był narażony skarżący na stanowisku pracy. Z powyższego organ wywiódł, że w przypadku rozpoznanego u skarżącego nowotworu należy wykluczyć zawodową etiologię schorzenia, co potwierdziły upoważnione jednostki diagnostyczno-orzecznicze. Odnosząc się do zarzutu strony odwołującej się dotyczącego naruszenia przez organ I instancji prawa materialnego (§ 6 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) wskutek przyjęcia, że benzen, na którego działanie skarżący był narażony jest kancerogenem dla układu krwiotwórczego, a nie układu moczowego, a więc, że nie został spełniony warunek lokalizacji nowotworu, podczas gdy najnowsze badania naukowe wyraźnie wskazują wśród czynników zawodowych i środowiskowych - pracowników przemysłu chemicznego, farbiarzy, malarzy, którzy mieli kontakt z benzydynami organ odwoławczy podał, że zarzut ten jest bezpodstawny. Podkreślił fakt, że w niniejszej sprawie ustalono, że skarżący narażony był na działanie benzenu, a wskazana w odwołaniu benzydyna, jak również jej pochodne m.in. barwniki azowe, to zupełnie różne substancje chemiczne i pomimo podobnie brzmiącej nazwy nie można ich ze sobą utożsamiać. Zgodnie z podstawową wiedzą ogólną benzen jest najprostszym węglowodorem cyklicznym (aromatycznym), natomiast benzydyna należy do grupy amin aromatycznych. Organ wyjaśnił, że benzen (C6H6) to jeden z najbardziej rozpowszechnionych związków organicznych, w przyrodzie występuje głównie jako składnik ropy naftowej i smoły węglowej. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w przemyśle chemicznym jako produkt wyjściowy w syntezie organicznej. Stosowany jest do ekstrakcji tłuszczów i olejów roślinnych. Stanowi wysokoenergetyczny składnik benzyny silnikowej, występuje w benzynie bezołowiowej jako środek przeciwstukowy. Benzen jest także kancerogenem dla układu krwionośnego u ludzi przy przewlekłej ekspozycji na jego działanie (na podstawie: Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi, Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych, Zeszyt 12, Łódź 2001). Natomiast benzydyna (C12H12N2) nie występuje w środowisku jako produkt naturalny. Stosowana była głównie do produkcji barwników wykorzystywanych w przemyśle tekstylnym, skórzanym, papierniczym. Benzydyna jest nadal stosowana w laboratoriach analitycznych jako odczynnik. Przewlekłe działanie toksyczne benzydyny i jej soli na ludzi objawia się przede wszystkim szeregiem przedrakowych uszkodzeń pęcherza moczowego, które mogą prowadzić do wystąpienia nowotworów w tym narządzie (na podstawie: Instytut Medycyny Pracy im. prof, dra med. J. Nofera w Łodzi, Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych, Zeszyt 4, Łódź 1997). Organ podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania była kwestia związku przyczynowo skutkowego między stwierdzonym nowotworem a narażaniem na benzen, a nie na benzydynę i jej pochodne, których obecności nie wykazano w środowisku pracy skarżącego. Organ zauważył, że strona w odwołaniu zarzuca, że w niniejszym postępowaniu brak jest dostatecznego wyjaśnienia z jakimi środkami chemicznymi, w szczególności stosowanymi w zatruwaczach do farb, miał styczność skarżący. W ocenie organu II instancji zarzut ten jest chybiony bowiem zgodnie z zaleceniem zawartym w wydanych w sprawie wyrokach - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że "zatruwacze" są to środki biologicznie czynne dodawane do farb dyspersyjnych i innych produktów wodorozcieńczalnych hamujące rozwój mikroorganizmów podczas przechowywania gotowego wyrobu farbiarskiego. Do niektórych farb i lakierów dodawane są także inne biocydy zabezpieczające otrzymaną powłokę przed rozwojem grzybów i pleśni. Substancje te bywają też składnikiem farb specjalnych (farby okrętowe przeciwporostowe), impregnatów, zwłaszcza impregnatów do ochrony drewna i ich zadaniem jest ochrona podłoża przed atakiem grzybów, pleśni, alg oraz insektów (drewno). W przypadku farb okrętowych zawarte biocydy ograniczają porastanie powłoki algami i skorupiakami. Ponadto ustalono, że "zatruwacze" pod względem chemicznym są to pochodne fenoli lub węglowodorów aromatycznych, heterocykliczne związki zawierające w swoim składzie atomy siarki lub azotu a także nieorganiczne zeolity uwalniające jony Ag+. Powyższych ustaleń dokonano na podstawie analizy doniesień literaturowych, których dokładne dane bibliograficzne (m.in. M. Umiński, Leksykon farb i malowania, Chemical Review nr 10/2006; E. Baran, Biocydy - niezbędny dodatek do farb i materiałów budowlanych, Chemical Review 01.04.2004 r.) podano w postępowaniu uzupełniającym. Organ dokonał także ustaleń co do procesów technologicznych występujących na stanowisku pracy skarżącego. Następnie zwrócił się do obu jednostek orzeczniczych w świetle nowych informacji o weryfikację wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń lekarskich. Zarówno DWOMP we W. w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 2012 r., jak i IMP w Ł. w orzeczeniu z dnia [...] marca 2012 r. nie znalazły podstaw do zmiany wydanych wcześniej orzeczeń w sprawie choroby zawodowej u skarżącego. W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że nie ma podstaw do uznania za zasadny wniosku skarżącego o przesłuchanie w charakterze świadka J. Ł. oraz M. Ś., bowiem w niniejszym postępowaniu skład substancji chemicznych, w tym stosowanych w zatruwaczach, z którymi miał styczność skarżący, został ustalony na podstawie ww. doniesień literaturowych. W tej sytuacji w ocenie organu, zeznania wskazanych świadków nie wniosą nowych okoliczności do sprawy, gdyż w/w okoliczności są już wyczerpująco wyjaśnione. Odnosząc się wniosku zawartego w odwołaniu dotyczącego przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i dopuszczenia dowodu z opinii biegłych z zakresu onkologii i urologii na okoliczność, czy narażenie w pracy zawodowej na działanie benzenu mogło spowodować zachorowanie na nowotwór pęcherza moczowego organ podał, że w jego ocenie w sprawie orzeczenia lekarskie uzupełnione wyjaśnieniami spełniają wszelkie wymogi opinii biegłego, są należycie i wyczerpująco umotywowane, nadto nie stoją w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, szczególnie z oceną narażenia zawodowego. Zatem, zdaniem organu II instancji, nie ma podstaw do występowania o dodatkową opinię dotyczącą ww. kwestii bowiem odnoszą się do tego wprost oba orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy zauważył, że w świetle § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, orzeczenie lekarskie wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach tj. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. (Dz. U. nr 110, poz. 736) a wcześniej rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. (Dz. U. nr 124, poz. 795 ze zm.) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednostce orzeczniczej. Organ wyjaśnił, że nie każdy lekarz jest uprawniony do wiązania objawów chorobowych z ich zawodowym pochodzeniem. Lekarz orzecznik tylko w nielicznych wypadkach wymienionych ww. przepisach jest zobligowany prawem do zasięgania opinii lekarza innej specjalizacji. W przedmiotowej sprawie nie było obowiązku konsultacji wyników z urologiem i onkologiem, co dodatkowo czyni zarzut strony chybionym. Organ podkreślił również, że zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. orzeczenia lekarskie mają charakter opinii biegłych, stanowiąc dowód w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a., który jak każdy inny dowód podlega pełnej swobodnej ocenie organu orzekającego. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94 (publ: Prokuratura i Prawo 1995/2/53) oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98 (lex nr 45833). Organ odwoławczy ponadto wskazał, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 1982 r., sygn. akt SA 2497/81: "Organ administracji nie jest związany wnioskiem strony o powołanie biegłego dla ustalenia okoliczności, która w sposób nie budzący wątpliwości może być ustalona przez organ na podstawie dokumentów sprawy". W świetle powyższego, w opinii organu odwoławczego, który – jak podano - zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, orzeczenia wydane w niniejszym postępowaniu i uzupełnione stosownymi opiniami spełniają wymagania stawiane opinii biegłego, w związku z czym wniosek skarżącego o wystąpienie o dodatkowe konsultacje organ ten uznał za bezzasadny. Organ odwoławczy wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz w związku z brakiem stwierdzenia związku przyczynowo skutkowego rozpoznanego schorzenia z czynnikami występującymi w środowisku pracy, które wymagane jest do stwierdzenia choroby zawodowej w świetle ww. przepisów prawa, nie znalazł podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji I instancji w związku z czym orzekł jak w sentencji. Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Powołując się na przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez dopuszczenie dowodu: a) z opinii biegłych z zakresu onkologii i urologii na okoliczność, czy narażenie w pracy zawodowej na działanie benzenu mogło spowodować zachorowanie na raka pęcherza moczowego, czy tylko na nowotwory układu krwionośnego przy uwzględnieniu ilości wypalanego przez skarżącego tytoniu, która w jego ocenie była niewielka, b) dowodu z zeznań świadków – J. Ł. – głównego technologa w zakładzie pacy skarżącego oraz M. Ś. – bezpośredniego przełożonego skarżącego w okresie zatrudnienia w charakterze lakiernika na okoliczność składu chemicznego "zatruwaczy" dodanych do farb poliuretanowych, którymi malowano wagony wysyłane do krajów tropikalnych oraz stosowanych w tym zakresie zabezpieczeń pracowników przed szkodliwym działaniem substancji chemicznych. Wniósł także o przesłuchanie w charakterze świadka lekarza orzecznika dr med. K. B. – D. wydającej orzeczenie nr [...]na okoliczność, w jakim zakresie jest władna orzekać w sprawach chorób nowotworowych oraz na podstawie jakiej dokumentacji medycznej zostało wydane orzeczenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację § 6 ust.2 pkt. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wskutek przyjęcia, że benzen, na którego działanie skarżący był narażony, jest kancerogenem dla układu krwiotwórczego, a nie dla układu moczowego, a więc że nie został spełniony warunek lokalizacji nowotworu, podczas gdy najnowsze badania naukowe wyraźnie wskazują wśród czynników zawodowych i środowiskowych na taką zależność - pracowników przemysłu chemicznego; 2. błędne przyjęcie, że benzen był kancerogenem dla układu krwiotwórczego, pomijając tak oczywisty fakt jak to, że substancje szkodliwe dla organizmu, w tym przypadku benzen, są wydalane z organizmu właśnie przez drogi układu moczowego, w szczególności gromadzone w pęcherzu moczowym przed jego wydaleniem poza ustrój organizmu; 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 235 k.p. wskutek przyjęcia, że nowotwór pęcherza moczowego u skarżącego nie jest chorobą zawodową, gdyż nie wystąpiło narażenie zawodowe, podczas gdy przy wykonywaniu pracy zawodowej skarżący był bezpośrednio narażony na działanie środka rakotwórczego – benzenu, a palenie tytoniu jest tylko jednym z czynników ryzyka zachorowania na raka i to w większości przypadków raka płuc, czy też raka krtani; skarżący zarzucił też pominięcie zależności czynnika zachorowania na raka od ilości wypalanego tytoniu, w tym przypadku ilość wypalanego tytoniu była minimalna albowiem w godzinach pracy obowiązywał całkowity zakaz palenia ze względu na występujące opary rozpuszczalników; 4. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, wskutek przeprowadzenia niepełnego postępowania dowodowego, brak opinii biegłych z zakresu onkologii i urologii, brak dostatecznego wyjaśnienia, z jakimi środkami chemicznymi w szczególności stosowanymi w zatruwaczach do farb skarżący miał styczność w okresie pracy jako lakiernik natryskowy; 5. naruszenie prawa procesowego przez pominięcie wskazówek ujętych w uzasadnieniu wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 59/11, jak i wyroku NSA z dnia 21 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1563/11 dotyczących stosowania farb poliuretanowych i dwuskładnikowych z dodatkiem zatruwacza, jak i tego jaki bezpośredni wpływ na możliwość powstania schorzenia u skarżącego miał skład tzw. zatruwacza; 6. skarżący zarzucił też, że nie ustalono i nie odniesiono się do twierdzeń skarżącego w sprawie jego pracy, podczas której stosował farby poliuretanowe - dwuskładnikowe z dodatkiem zatruwacza; 7. przyjęcie orzeczenia lekarskiego nr 154/2009 jako jedynego dokumentu uprawniającego do stwierdzenia, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z całkowitym pominięciem orzeczeń lekarzy specjalistów w przedmiocie skargi, jak onkologa, czy urologa; skarżący zarzucił, że orzeczenie jest niekompletne w związku z czym orzeczenie wydane przez lekarza nie posiadającego pełnej wiedzy w zakresie chorób nowotworowych nie może być podstawą orzeczenia do czasu uzupełnienia dokumentacji medycznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu jako pozbawiona uzasadnionych podstaw. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z zawartymi w skardze wnioskami zauważyć należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 owego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wynika natomiast, że w wojewódzki sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd ten stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, ewentualnie stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach. Z powyższego jednoznacznie wynika, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd ten nie posiada uprawnień do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd nie uwzględnił zgłoszonego przez skarżącego wniosku dowodowego w postaci przeprowadzenia dowodu z zeznań wskazanego w skardze lekarza, jak i dowodu z zeznań innych wnioskowanych świadków oraz opinii lekarzy o wskazanych specjalnościach. Marginalnie już tylko zauważyć należy, że orzeczenie lekarskie nr [...]zostało wydane przez zespół lekarzy orzekających w uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych placówce orzeczniczej służby zdrowia jaką jest D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest wszechstronna, wykraczająca poza granice zarzutów skargi kontrola legalności zaskarżonej decyzji w kontekście jej zgodności z prawem materialnym i prawem procesowym. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w sposób określony wyżej powołanymi przepisami prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie stwierdził, by zaskarżona decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. naruszała w sposób istotny przepisy prawa materialnego, bądź przepisy postępowania administracyjnego, a tym samym, by istniały w sprawie podstawy z wyżej powołanych przepisów prawa do uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podzielił dokonane przez organy administracyjne ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W ocenie Sądu ustalenia te są wyczerpujące, prawidłowe i wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozpoznania sprawy dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], którą to decyzją organ ten, powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. nr 212, poz. 1263 ze zm.), art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869) w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662), jak również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 1 czerwca 2012 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią nowotworu pęcherza moczowego (poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) – decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis art. 2351 Kodeksu pracy stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/GL 876/09 (Lex 577707): "Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych." Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), które w związku z treścią § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 662) ma zastosowanie do postępowania toczącego się w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią owego § 2, do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 21 września 2009 r. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zauważyć należy, że sprawa niniejsza jest po raz drugi przedmiotem rozstrzygania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu albowiem wydanym przez ten Sąd wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 59/11, po rozpatrzeniu skargi skarżącego na wydaną przez D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. decyzję z dnia [...] listopada 20120 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, został uchylona zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z powodu nienależytego zdaniem Sądu wyjaśnienia sprawy przez organy administracji. W ocenie orzekającego w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 59/11 Sądu, postępowanie organów zostało ograniczone jedynie do substancji i czynników chemicznych, a nie procesów technologicznych. Sąd zwrócił uwagę na treść przepisu § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. nr 280, poz. 2771 ze zm.). Sąd ten wskazał, że dokonując oceny narażenia zawodowego skarżącego organy winny ustalić i odnieść się do jego twierdzenia w sprawie stosowanych farb poliuretanowych i dwuskładnikowych z dodatkiem zatruwacza, prac, w trakcie których skarżący pozostawał w kontakcie z procesami technologicznymi. Oddalając skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku przez organ II instancji Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1563/11 wskazał, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy PIS, dokumentując ocenę narażenia zawodowego skarżącego nie ustaliły i nie odniosły się do jego twierdzeń w sprawie jego pracy, podczas której stosował farby poliuretanowe - dwuskładnikowe z dodatkiem zatruwacza. W takich okolicznościach należało w ocenie tego Sądu poczynić ustalenia w zakresie dokładnego składu chemicznego tego typu farb i zatruwacza i wpływu tych substancji składowych na możliwość powstania schorzenia. Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organy sanitarne wydając zaskarżone w obecnym postępowaniu decyzje w pełni zastosowały się do wskazań zawartych w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 59/11, co wynika z dowodów zawartych w aktach administracyjnych dołączonych do akt niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Wywiązały się zatem z nałożonych na nie obowiązków. W sposób należyty wyjaśniły stan faktyczny sprawy we wskazanym zakresie, czyniąc zadość wymaganiom zawartym w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zaś wydane decyzje prawidłowo i zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadniły. Wskazać należy, że rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zwrócił się do zakładu pracy skarżącego o podanie, czy w zakładzie pracy prowadzone były procesy wymienione w wykazie nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, w odpowiedzi na co zakład pracy skarżącego podał, że na terenie zakładu nie są i nie były stosowane procesy wymienione w wykazie nr 4. W związku z wnioskiem skarżącego o przedstawienie szczegółowej dokumentacji procesów technologicznych i składników używanych w lakiernictwie natryskowym prowadzonym w okresie od 2 września 1968 r. do 31 lutego 1998 r. w zakładzie pracy skarżącego organ I instancji w dniu 10 stycznia 2012 r. zwrócił się ponownie do zakładu pracy skarżącego o przesłanie dokumentacji dotyczącej prowadzonych w zakładzie pracy procesów technologicznych na stanowisku pracy skarżącego w powyższym okresie. Zwrócił się także o wskazanie substancji chemicznych towarzyszących wymienionym procesom technologicznym. W odpowiedzi zakład pracy skarżącego podał, że podczas pracy skarżącego w charakterze aparatowego gazów technicznych skarżący był zatrudniony przy produkcji tlenu oraz acetylenu. Podczas produkcji nie były używane środki chemiczne. Do produkcji acetylenu używany był karbid (acetylenek wapnia), z którego wytwarzany był acetylen w wyniku reakcji z wodą. Dodatkowo pracownicy podczas serwisu urządzeń do produkcji tlenu w latach 70-80-tych mieli sporadyczny kontakt z TRI (trójchloroetylen), który był stosowany jako przemysłowy rozpuszczalnik do odtłuszczania części mających kontakt z tlenem oraz kontakt z mineralnymi olejami maszynowymi. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego i ustaleniu składu chemicznego zatruwaczy - biocydów (na podstawie danych literaturowych), a także procesów technologicznych występujących na stanowisku pracy skarżącego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu 29 lutego 2012 r. zwrócił się do obu uprawnionych jednostek orzeczniczych służby zdrowia o weryfikację wydanych dotychczas w sprawie orzeczeń lekarskich. W odpowiedzi na powyższe IMP w Ł. w dniu 21 marca 2012 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko podając, że nowe dowody dotyczące narażenia zawodowego skarżącego w środowisku pracy nie mają wpływu na stanowisko orzecznicze zajęte wcześniej w orzeczeniu lekarskim z dnia 21 kwietnia 2010 r. Wymienione w piśmie substancje chemiczne wchodzące w skład "zatruwaczy" - biocydów dodawanych do farb w celu zabezpieczenia przed rozwojem grzybów i pleśni (pochodne fenoli lub węglowodorów aromatycznych, heterocykliczne związki zawierające w swoim składzie atomy siarki lub azotu, a także nieorganiczne zeolity uwalniające jony Ag+) nie są wymienione w tym wykazie, w związku z czym nie mogą być rozpatrywane w aspekcie zawodowych czynników etiologicznych nowotworu złośliwego. Z danych o przebiegu pracy skarżącego wynika, że skarżący był zatrudniony w latach 1988-1998 jako aparatowy, głównie w wytwórni acetylenu. Produkcja tlenu odbywała się w sprężarkach i aparaturze tlenowej bez użycia środków chemicznych. Zatem te informacje nie są istotne przy rozpatrywaniu nowotworu w aspekcie choroby zawodowej. Trójchloroetylen stosowany do odtłuszczania części mających kontakt z tlenem zaliczany jest do kategorii 2 substancji o działaniu rakotwórczym. Także w piśmie z dnia 20 kwietnia 2012 r. DWOMP we W. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko dodając, że do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego konieczne jest wykazanie, że rozpoznany u badanego nowotwór jest następstwem działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Ta placówka orzecznicza służby zdrowia także podała, że podtrzymuje stanowisko, że substancje chemiczne, z którymi skarżący miał kontakt w okresie pracy zawodowej, nie przyczyniły się do powstania u niego nowotworu pęcherza moczowego. Dodała, że nie ma też podstaw do wnioskowania o synergizmie działania substancji, na które skarżący był narażony na stanowisku pracy. Jednostka orzecznicza I stopnia podała, że palenie papierosów jest potwierdzonym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu nowotworu pęcherza moczowego. Jednostka ta podała, że wobec długoletniego palenia papierosów przez skarżącego uznaje, że z przeważającym prawdopodobieństwem przyczyna powstania nowotworu jest pozazawodowa. Na podstawie ww. orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu [...] czerwca 2012 r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią nowotworu pęcherza moczowego (poz. 17.5). Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji ustalił i podał, że źródłem ustalenia składu chemicznego "zatruwaczy" były publikacje naukowe: M. Umiński, Leksykon farb i malowania, Chemical Review nr 10/2006; E. Baran, Biocydy - niezbędny dodatek do farb materiałów budowlanych, Chemical Review 01.04.2004 r., których kopie fragmentów dotyczących przedmiotu sprawy zostały dołączone do akt sprawy administracyjnej. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił, że wykonując swoje obowiązki zawodowe skarżący narażony był na działanie benzenu, który jest czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi, oraz innych substancji chemicznych m.in. sody kaustycznej, amoniaku, perlitu, TRI, karbitu, azotu, acetylenu, ksylenu, benzyny łąkowej, octanu butylu, butanolu, biocydów. Wskazał, że odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, orzekające w sprawie placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. DWOMP we W. oraz IMP w Ł. były zgodne co do faktu, że stwierdzony u skarżącego rak pęcherza moczowego wywołany był przez czynniki pozazawodowe. Uzasadniając orzeczenia wskazały, że zgodnie § 6 ust. 2 pkt 4 in fine rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, przy wykazaniu związku przyczynowo skutkowego między substancją chemiczną a powstałą chorobą uwzględnia się pierwotną lokalizację nowotworu a także okres jego latencji. W przypadku rozpoznanego u skarżącego nowotworu pęcherza moczowego zgodnie z wiedzą medyczną nie można przyjąć, że został on wywołany w następstwie działania benzenu. Badania epidemiologiczne i dane literaturowe (m.in. Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi, Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych, Zeszyt 12, Łódź 2001) potwierdzają, że benzen jest kancerogenem dla układu krwionośnego, a nie dla układu moczowego, zatem jego obecność mogłaby być wiązana z nowotworami o pierwotnej lokalizacji w układzie krwionośnym. Placówki te wskazały, że w przypadku nowotworu pęcherza moczowego zgodnie z danymi epidemiologicznymi, wskazuje się, że istotnym czynnikiem ryzyka jego rozwoju jest palenie papierosów a z akt sprawy wynika, że skarżący pali papierosy przez wiele lat. Ponadto DWOMP we W. orzekł, że nie ma także podstaw do wnioskowania o synergizmie działania substancji, na które był narażony skarżący na stanowisku pracy. Podano, że w przypadku rozpoznanego u skarżącego nowotworu należy wykluczyć zawodową etiologię schorzenia i powołał się na orzeczenia upoważnionych jednostek diagnostyczno-orzeczniczych. W ocenie Sądu, w sprawie prawidłowo na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego wyjaśniono zakres narażenia zawodowego oraz warunki pracy skarżącego, które nie dały podstaw do uznania ich za przyczynę występującego u skarżącego schorzenia. Wyraźnie wskazano, że charakter i warunki pracy, jaką wykonywał skarżący, nie stwarzały ryzyka powstania raka pęcherza moczowego. Prawidłowo, na podstawie rzetelnie dokonanych ustaleń faktycznych stwierdzono, że w środowisku pracy skarżącego nie potwierdzono narażenia zawodowego na czynnik rakotwórczy o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi, powodujący powstanie raka pęcherza moczowego. Organ wskazał w świetle wyczerpująco zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że narażenie na benzen powodujący raka układu krwiotwórczego nie jest równoznaczne z narażaniem na benzydynę, która powoduje raka pęcherza moczowego oraz podkreślił, że występujące w sprawie narażenie na benzen nie dawało podstaw do uznania związku między rozpoznanym u skarżącego nowotworem pęcherza moczowego (poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych), a warunkami środowiska pracy. W sprawie jednoznacznie ustalono, że w okresie wykonywania pracy zawodowej skarżący nie był narażony na benzydynę. Trafnie przy tym zaznaczono, że zgodnie z w/w rozporządzeniem, przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki o działaniu rakotwórczym, uwzględnia się między innymi pierwotną lokalizację nowotworu. U skarżącego rozpoznano nowotwór pęcherza moczowego. Według powoływanych przez organy badań epidemiologicznych, narządem krytycznym rakotwórczego działania czynników wykrytych w otoczeniu pracy skarżącego jest układ krwionośny. Orzekające w sprawie uprawnione jednostki orzecznicze w wydanych orzeczeniach lekarskich wskazały, że w przypadku nowotworu pęcherza moczowego zgodnie z danymi epidemiologicznymi, wskazuje się, że istotnym czynnikiem ryzyka jego rozwoju jest palenie papierosów, a z akt sprawy wynika, że skarżący pali papierosy przez wiele lat. Trafnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zauważa organ odwoławczy, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki: 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2. choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, 3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia. Trafnie też wskazuje, że w przypadku skarżącego, dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że wykonując obowiązki zawodowe narażony był na działanie różnych substancji chemicznych, w tym benzenu, który jest czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi ale w zakresie układu krwionośnego. Trafnie także zauważa odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, że placówki służby zdrowia upoważnione - w myśl § 5 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. DWOMP we W. oraz IMP w Ł. zgodnie orzekły, że stwierdzony u skarżącego rak pęcherza moczowego wywołany był przez czynniki pozazawodowe. W świetle powyższego decyzję zaskarżonej treści uznać należy za prawidłową. W niczym bowiem nie narusza ona zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Wbrew stanowisku skarżącego, brak jest podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie przez uprawnione jednostki orzecznicze i zgodnych w swej treści, orzeczeń lekarskich o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej w postaci nowotworu pęcherza moczowego wskazanego w poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W ocenie Sądu postępowanie w tym zakresie w niczym nie uchybia przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W związku z zarzutami i wnioskami skargi wskazać co do prawidłowości wydanych w spawie orzeczeń lekarskich wskazać należy, że lekarzy i jednostki właściwe do orzekania w zakresie chorób zawodowych określa przepis § 5 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie zostały podjęte przez określone w tym przepisie jednostki orzecznicze I i II stopnia. Orzeczenia wydane przez te jednostki w niniejszej sprawie są zgodne w swej treści, w związku z czym brak było jakichkolwiek podstaw do zwracania się przez orzekające w sprawie organy do innych jeszcze uprawnionych placówek orzeczniczych o wydanie w sprawie dalszych orzeczeń. Podkreślenia wymaga, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, którą organ prowadzący postępowanie jest związany. Organ prowadzący sprawę, której przedmiotem jest istnienie podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie jest uprawniony do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie organu wydanym przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą orzeczeniem w sprawie chorób zawodowych wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, CBOSA i powołane w nim orzecznictwo). Wskazać należy, że Sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może kwestionować merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest możliwe także w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ, ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk. Takie sytuacje jednak w niniejszej sprawie nie występują. Nie będąc zatem uprawnionym do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), wskazać należy, że organ rozstrzygnął sprawę zgodnie z treścią orzeczeń wydanych w sprawie przez uprawnione jednostki orzecznicze, o jakich mowa w § 5 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Nie można też zgodzić się z zarzutem skarżącego, że w postępowaniu nie wyjaśniono dostatecznie, z jakimi środkami chemicznymi, w szczególności dotyczy to stosowanych zatruwaczy dodawanych do farb, miał styczność skarżący. Jak bowiem wynika z akt sprawy, organy na podstawie wskazanych w wydanych w sprawie decyzjach wskazały źródła poczynionych w tym zakresie ustaleń, z jednej strony ocenę narażenia zawodowego i informacje uzyskane w zakładzie pracy skarżącego, z drugiej zaś opracowania naukowe opublikowane na ten temat, które stały się podstawą poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych. Organy ustaliły, że: "zatruwacze" to: "środki biologicznie czynne dodawane do farb dyspersyjnych i innych produktów wodorozcieńczalnych hamujące rozwój mikroorganizmów podczas przechowywania gotowego wyrobu farbiarskiego. Do niektórych farb i lakierów dodawane są także inne biocydy zabezpieczające otrzymaną powłokę przed rozwojem grzybów i pleśni. Substancje te bywają też składnikiem farb specjalnych (farby okrętowe przeciwporostowe), impregnatów, zwłaszcza impregnatów do ochrony drewna i ich zadaniem jest ochrona podłoża przed atakiem grzybów, pleśni, alg oraz insektów (drewno). W przypadku farb okrętowych zawarte biocydy ograniczają porastanie powłoki algami i skorupiakami". Ponadto ustalono, że "zatruwacze" pod względem chemicznym to pochodne fenoli lub węglowodorów aromatycznych, heterocykliczne związki zawierające w swoim składzie atomy siarki lub azotu a także nieorganiczne zeolity uwalniające jony Ag+). Powyższych ustaleń dokonano na podstawie analizy doniesień literaturowych, których dokładne dane bibliograficzne podano (m.in. M. Umiński, Leksykon farb i malowania, Chemical Review nr 10/2006; E. Baran, Biocydy - niezbędny dodatek do farb i materiałów budowlanych, Chemical Review 01.04.2004 r.). Zgodzić się należy w tej sytuacji ze stanowiskiem organu odwoławczego, że brak było w tych okolicznościach faktycznych sprawy podstaw do przeprowadzania także na powyższą okoliczność dowodu z zeznań wnioskowanych przez skarżącego świadków, skoro okoliczności te w sposób wyczerpujący zostały już ustalone, a skarżący nie przedstawił żadnych przeciwdowodów na tę okoliczność. Nie można w tej sytuacji podzielić stanowiska skarżącego, że organ administracji nie wyjaśnił sprawy w tym zakresie. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, bezsprzecznie w sprawie wykazano brak podstaw do uznania, że stwierdzone u skarżącego schorzenie w postaci nowotworu pęcherza moczowego wskazane w poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych została wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy skarżącego albo sposobem wykonywania pracy. Reasumując stwierdzić należy, że rozpoznając ponownie sprawę organy w sposób wszechstronny oraz wnikliwy przeprowadziły postępowanie dowodowe i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału, poczyniły prawidłowe i wyczerpujące ustalenia faktyczne, w niczym także nie uchybiły zarówno przepisom postępowania, jak i przepisom prawa materialnego mającym zastosowanie w sprawie. Organ odwoławczy odniósł się też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu, a stanowisko organu w tym zakresie jest trafne. Skoro zatem wydane w sprawie decyzje administracyjne w niczym nie naruszają prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, w związku z czym podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.